घालीन लोटांगण
आरतीनंतरची मराठी शरणागती-प्रार्थना
आरतीनंतर गायले जाणारे मराठी प्रार्थनागीत ‘घालीन लोटांगण’; त्यात संत नामदेवांची एक ओवी, संस्कृत शरणागती-श्लोक, हरे राम मंत्र आणि गणेशाचा ‘मंगलमूर्ती मोरया’ हा जयघोष यांचा समावेश आहे.
श्लोक
मी लोटांगण घालीन, तुझ्या चरणांना वंदीन, डोळ्यांनी तुझे रूप पाहीन, प्रेमाने आलिंगन देईन, आनंदाने पूजा करीन, भावपूर्वक ओवाळीन, असे नामा म्हणतो.
श्लोक 1
तूच माता आहेस, तूच पिता आहेस, तूच बंधू आहेस, तूच सखा आहेस, तूच विद्या आहेस, तूच धन आहेस, हे देवदेवा, तूच माझे सर्व काही आहेस.
श्लोक 2
शरीराने, वाणीने, मनाने, इंद्रियांनी, बुद्धीने, अंत:करणाने किंवा स्वभावाने मी जे काही करतो, ते सर्व परम नारायणाला समर्पित करतो.
श्लोक 3
मी अच्युत, केशव, राम, नारायण, कृष्ण, दामोदर, वासुदेव यांची भजनी करतो. मी श्रीधर, माधव, गोपिकावल्लभ, जानकीनायक रामचंद्र यांची भजनी करतो.
श्लोक 4
हरे राम हरे राम, राम राम हरे हरे, हरे कृष्ण हरे कृष्ण, कृष्ण कृष्ण हरे हरे – हा प्रभूचा पवित्र नामजप आहे.
श्लोक 5
मंगलमूर्ती मोरया! गणपतीबाप्पा मोरया! – अशा शुभदायक रूपाला नमस्कार.
श्लोक 6
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
‘घालीन लोटांगण’ (‘मी आपल्या चरणी साष्टांग नमस्कार घालीन’) हा मराठी प्रार्थनांचा क्रम आहे, जो पारंपरिकपणे महाराष्ट्रातील घरांत आणि मंदिरांत आरतीच्या समाप्तीला गायला जातो; तो शिर्डीच्या संध्याकाळच्या आरतीतही येतो. त्याचा सुरुवातीचा भाग वारकरी संत नामदेव (सुमारे 1270–1350) यांच्या नावावर आहे, आणि त्याची समाप्ती त्यांच्या नावानेच होते (‘म्हणे नामा’). त्यानंतर व्यापकपणे म्हटले जाणारे संस्कृत श्लोक येतात: परमेश्वराला माता, पिता आणि सखा मानून शरण जाण्याचा एक श्लोक; आपली सर्व कर्मे नारायणांना अर्पण करण्याचा भागवत पुराणातील एक श्लोक; विष्णू व कृष्णाच्या नावांचा एक श्लोक; हरे राम हरे कृष्ण महामंत्र; आणि गणेशाचे ‘मंगलमूर्ती मोरया’ हे आवाहन. घरांमध्ये थोड्याफार वेगळ्या संयोगांनी ही प्रार्थना म्हटली जाते, त्यामुळे हे एकच निश्चित पाठ नसून भक्तिमय क्रम आहे.
तुम्हाला माहीत आहे का?
नामदेवांची ओवी
पहिली ओवी वारकरी परंपरेचे आद्य प्रवर्तक नामदेव (सुमारे 1270–1350) यांची मराठी अभंग मानली जाते; त्यांची ‘म्हणे नामा’ ही स्वाक्षरी त्यातून ओळखता येते. ती भक्ताने साष्टांग नमस्कार घालून, प्रेमाने देवाचे रूप पाहत आणि दिवा ओवाळत असल्याचे चित्र रेखाटते.
त्वमेव माता पिता
दुसऱ्या श्लोकात परमेश्वर माता, पिता, सखा, ज्ञान आणि धन असल्याचे घोषित केले आहे. हा श्लोक अनेकदा भगवद्गीता किंवा विष्णुसहस्रनामातील ओळ समजला जातो; त्याचा स्रोत वादग्रस्त आहे, आणि तो बहुधा पांडव गीतेला दिला जातो.
सर्व कर्मांचे समर्पण
तिसरा श्लोक भागवत पुराण 11.2.36 आहे, जो शरीर, वाणी, मन, इंद्रिये, बुद्धी आणि स्वभाव यांची प्रत्येक कृती नारायणांना अर्पण करतो. यात निरपेक्षपणे कर्म परमेश्वराला समर्पित करण्याचा कर्मयोगाचा आदर्श आहे.
विष्णू व कृष्णाची नावे
चौथा श्लोक अच्युताष्टकमचा एक श्लोक आहे, जो पारंपरिकपणे आदि शंकराचार्यांना दिला जातो; त्यात अच्युत, केशव, राम, नारायण, कृष्ण, दामोदर आणि वासुदेव इत्यादी नावे आहेत. ‘दामोदर’ हे नाव यशोदेच्या दोरीने बांधले गेलेल्या कृष्णाची आठवण करून देते.
हरे कृष्ण महामंत्र
पाचवा श्लोक कलिसंतारण उपनिषदातील सोळा शब्दांचा मंत्र आहे, जो चैतन्य महाप्रभू (1486–1534) यांनी लोकप्रिय केला आणि आज इस्कॉनमार्फत व्यापक झाला. कलियुगात मुक्तीचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणून परंपरा त्याला गौरवते.
मंगलमूर्ती मोरया
समारोपाचे आवाहन गणेशाला शुभ रूप मानून करते; ‘मोरया’ हा शब्द गणपत्य संत मोरया गोसावी (चिंचवड) आणि मोरगाव यांच्याशी जोडलेला आहे. महाराष्ट्रात गणेश चतुर्थीला आणि शुभ कार्याच्या आरंभी तो घुमतो.
Ganesh
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत