उठा पांडुरंगा आता दर्शन द्या सकळा — श्री विठ्ठल काकड आरती
विठ्ठलाला पहाटे हळुवारपणे जागे करणारी ही काकड आरती 'तुका म्हणे' या स्वाक्षरीमुळे संत तुकारामांची मानली जाते; ती पंढरपूर आणि संपूर्ण महाराष्ट्रात गायली जाते.
श्लोक
हे विठ्ठल पांडुरंगा, आता जागे व्हा आणि जमलेल्या सर्व भाविकांना दर्शन द्या; पूर्व दिशेला अरुणोदय झाला असून आता रात्रीच्या निद्रेची वेळ संपली आहे!
श्लोक 1
अत्यंत आनंदित होऊन आपले लाडके बाळगोपाळ दारात आले आहेत; ते आपल्यासाठी दधिभात आणि ताजे लोणी घेऊन दर्शनाची वाट पाहत उभे आहेत.
श्लोक 2
पवित्र चंद्रभागेच्या वाळवंटामध्ये अगणित वैष्णव जमले आहेत; आणि टाळ-मृदंगाच्या दिव्य गजरारात ते आपल्या नामाचा जयजयकार करत आहेत.
श्लोक 3
तुकाराम महाराज म्हणतात: हे देवा, आता आपण दिव्य सिंहासनावर आरूढ व्हा; आम्ही दोन्ही हात जोडून अत्यंत प्रेमाने आपली ही मंगल काकड आरती ओवाळत आहोत.
श्लोक 4
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
वारकरी परंपरेतील ही प्रातःकालीन उपासना असून, दिवस सुरू होण्यापूर्वी भगवंताला जागवले जाते, स्तवन केले जाते आणि दिव्यांनी ओवाळले जाते. 'काकडा' म्हणजे तुपात भिजवलेली जाड सुती वात, जी देवतेसमोर गोल फिरवली जाते. संत तुकाराम (१६०८–१६५०), संत रामदास आणि संत एकनाथ यांसह अनेक संतांना काकड आरत्यांचे रचयिते मानले जाते. ही आरती 'तुका म्हणे देवा आता बैसा सिंहासनी' या स्वाक्षरी ओळीने संपते, ज्यामुळे परंपरेने तिचे श्रेय संत तुकारामांना दिले जाते; सुमारे ४,५०० क्रमांकित अभंग असलेल्या मुद्रित गाथेत तिचे नेमके स्थान निश्चितपणे प्रस्थापित नाही, कारण हीच सुरुवात छापील गाथेबाहेर परंपरेने गायल्या जाणाऱ्या इतर आवृत्त्यांमध्येही आढळते. येथे विठ्ठल हा दूरचा देव नसून एका लाडक्या बालकाप्रमाणे हळुवारपणे जागवला जाणारा प्रिय देव आहे; गोपसखे दही-भात आणि ताजे लोणी घेऊन येतात आणि वैष्णव चंद्रभागेच्या वाळवंटात एकत्र जमतात.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Sant Tukaram · Medieval Warkari Poet-Saint · 17th century, Maharashtra
A householder-saint of the Warkari tradition from Dehu, Maharashtra, who composed thousands of Abhangas (devotional verses) to Vitthal in plain, direct Marathi, often reflecting on his own hardships, doubts, and everyday struggles as a grain merchant.
तुम्हाला माहीत आहे का?
पहाटेची भूपाळी
काकड आरती सूर्योदयापूर्वी गायली जाते. पहिल्या कडव्यात अरुणोदय झाला असून निद्रेची वेळ संपल्याचे सांगून, पांडुरंगाने उठून समोर जमलेल्या सर्वांना दर्शन द्यावे अशी प्रार्थना केली आहे.
तुपाच्या वाती (काकडा)
या विधीत तुपात भिजवलेल्या जाड सुती वाती देवतेसमोर गोल फिरवल्या जातात. त्या दर्शनाच्या पहाटेपूर्वी अंधार दूर होण्याचे प्रतीक आहेत.
गोपींचे नैवेद्य
या स्तोत्रात विशेषतः दधिभात (दही-भात) आणि लोणी (ताजे पांढरे लोणी) यांचा उल्लेख आहे, आणि चंद्रभागेच्या तीरावर वृंदावनातील बालपणीच्या लीलांची पुनर्रचना केली आहे.
Vitthal
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत