ताटी उघडा ज्ञानेश्वरा — संत मुक्ताबाई अभंग

योगीचे मन पवित्र असते; तो सामान्यांचे अपराध सोसतो. रागाने जग अग्नीसारखे झाले आहे—संतांनी शीतल जल व्हावे. कठोर शब्द केवळ क्लेश देतात; संतांनी सौम्य उपदेश द्यावा. सारे विश्व ब्रह्माच्या एका दोऱ्यात गुंफलेले आहे—दार उघडा, ज्ञानेश्वरा!

त्याने सुखसागरात आपले वास्तव्य केले आहे—त्याला उंच-नीच काही नसते. अहो, आपण जसे इतरांशी वागाल, तसेच देव आपल्याशी वागतो. हा तर नटनाट्याचा खेळ आहे, एक क्षणही स्थिर नसतो. एकापासून अनेक झाले—त्या सर्वांना सांभाळले पाहिजे. शुद्ध साक्षित्वाने समजावे—वेदही ओंकाराच्याच नावाने बोलतात. एक आपल्या उंचपणाचा अभिमान धरतो, एक अहंकारात हरवतो—हे सारे टाकून शांती धरा. दार उघडा, ज्ञानेश्वरा!

ज्याने केवळ नावापुरते भगवे वस्त्र धारण केले पण आतून कामनांचा दास आहे, त्याला साधू म्हणू नये—तो जगात विटंबनाच पावतो. प्रत्येकाने स्वतःला शोधून घ्यावे; विवेक त्या आत्मज्ञानासोबतच नांदतो. आशा आणि दंभ सगळे आवरा—दार उघडा, ज्ञानेश्वरा!

त्यालाच खरा संत जाणा ज्याच्या अंगी दया-क्षमा आहे. ज्याच्या मनाला लोभ-अहंता शिवत नाही—त्यालाच खरा विरक्त जाणा. तो इहलोक-परलोकी सुखी आहे, ज्याच्या मुखी शुद्ध ज्ञान आहे. मिथ्या कल्पना सगळ्या मागे सारा—दार उघडा, ज्ञानेश्वरा!

काही थोडेच खरे साधू होतात; बाकीचे सगळे व्यर्थ भटकतात. ब्रह्मातही विकाराचे मूळ उठते—हे सगळे मायेचे बाळलीळेसारखे आहे. माया उरत नाही तेव्हा, विश्वच ब्रह्म होईल. आदी-अंती हे उमजल्यावरच संत सुखी होतात. चिंता-क्रोध सगळे मागे सारा—दार उघडा, ज्ञानेश्वरा!

ब्रह्म जसे आहे तसेच राहते—आम्हांला सगळी भूतं वडीलधारी आहेत. आपलाच हात आपणास लागला तर त्याचे दुःख मानायचे नाही. जीभ दातांनी चावली तर कोणी रागाने दात पाडत नाही. मनाला मोठे दुःख होते, पण पुढे अपार शहाणपण आहे. लोखंडाचे चणे खावे लागतात, मगच ब्रह्मपदी नाचता येते. मन मारून उन्मन करा—दार उघडा, ज्ञानेश्वरा!

स्वतः सुखसागर व्हा, आणि जगाला आपल्या बोधाने निववा. बोधामध्ये अंतर पडू देऊ नका—साधूला आपपर नसते. प्रत्येक जीवाला आपलाच जीव समजून द्या; मग मत्सर उरत नाही. तरण्याचा उपाय चित्तात धरा—दार उघडा, ज्ञानेश्वरा!

अहो, राग जाईल कुठे—सगळे आपणच आहोत. हे कळणे हेच उत्तम ज्ञान—जन तेच जनार्दन. हे व्रत चरणी बांधले आहे—कृतीने ते खोटे करू नये. क्रोधाची वेळ आली की सगळा योग फोल होतो. अशी थोर दृष्टी धरा—दार उघडा, ज्ञानेश्वरा!

कल्पित उपाधी सोडा—तीच साधूला खरी समाधी. कोणाशी वाद घालावा, वादाने द्वैताचा खड्डाच खोल होतो. पुढे न उमजले तरी काय—उडणाऱ्याचेही पाय खालीच येतात. एक मनच खेळ करते, बापुडी भूतं नुसती शेजारी उभी असतात. ही सगळी ईश्वराचीच करणी—येथे आणखी कोणी काय केले. पुन्हा शुद्ध मार्ग धरा—दार उघडा, ज्ञानेश्वरा!

गिरिकंदरांचा काय उपयोग, जेव्हा रागाने पाठ पुरवली आहे. असा संन्यासी नसावा, जो परमार्थाचाच द्वेष करतो. घर डोंगरावर बांधले, पण विषयांसाठी दारोदार फिरतो. काय योगधर्म साधला, जर आतून निष्कामता नाहीच. हृदय गंगाजळासारखे शुद्ध करा—दार उघडा, ज्ञानेश्वरा!

ज्याचा भाव पूर्ण शुद्ध झाला, त्याला देव दूर नसतो. सगळी साधने तर हातवटीच आहेत, हे मोल हाटात मिळत नाही. अहो, आपणही तसेच व्हावे, सगळे अनुमानानेच घ्यावे. हे सद्गुरुनाथांनीच केले, जे रखुमादेवीचे प्रियकर आहेत. तेथे आणखी कोणी शिकवावे—सार शोधून स्वतःच घ्यावे. लडिवाळ मुक्ताबाई म्हणते—माझा जीव आणि त्याचे मोल जिथे होते तिथेच आहे. तुम्ही स्वतः तरून विश्वाला तारा—दार उघडा, ज्ञानेश्वरा!