काया ही पंढरी आत्मा हा विठ्ठल — संत एकनाथ अभंग
संत एकनाथांचा 'काया ही पंढरी': देहच पंढरी, आत्माच विठ्ठल आणि भाव-भक्ती हीच भीमा नदी.
श्लोक
हा मानवी देहच साक्षात पंढरी तीर्थक्षेत्र आहे; या देहात वास करणारा चैतन्यमय आत्मा हाच विठ्ठल आहे; आणि अखंड चालणारे प्राणचिंतन हीच भीमा-चंद्रभागा नदी आहे.
श्लोक 1
पाहा! या अंतरीच्या अद्वैत साक्षात्काराच्या ठिकाणी निवृत्तीनाथ, ज्ञानेश्वर, सोपानदेव, मुक्ताबाई आणि नामदेव हे सर्व संत एकाच परब्रह्म भावात एकवटून एकरूप झाले आहेत.
श्लोक 2
हृदयातील शुद्ध प्रेमभाव हाच खरा भक्त आहे; आणि आत्मज्ञान हेच साक्षात देव आहे; सद्गुरू जनार्दन स्वामींच्या कृपेने एका जनार्दनाचा (एकनाथांचा) हाच परिपूर्ण अद्वैत अनुभव आहे!
श्लोक 3
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
संत एकनाथ (१५३३-१५९९) हे वारकरी संप्रदायातील ज्ञान, भक्ती आणि लोकशिक्षणाचे महान अधिष्ठान होते. त्यांनी पैठण येथे राहून समाजसुधारणा, समता आणि भागवत धर्माचा प्रसार केला. जेव्हा सामान्य लोक केवळ बाह्य तीर्थाटनालाच सर्वस्व मानू लागले, तेव्हा एकनाथांनी हा अभंग रचून डोळ्यांत ज्ञानाचे अंजन घातले. भारतरत्न पंडित भीमसेन जोशी यांच्या पहाडी आणि धीरगंभीर आवाजातील गायकीमुळे हा अभंग महाराष्ट्राच्या घराघरांत प्रातःकाळी आणि संध्याकाळी आदरपूर्वक ऐकला जातो. एकनाथांच्या गाथेत (तुकाराम तात्या यांची प्रत) हा अभंग क्र. ५४५ वर सहा चरणांत आहे: भाव-भक्ती हीच भीमा, दया-शांति-क्षमा हेच वाळवंट जेथे वैष्णव एकत्र येतात, आणि ज्ञान-ध्यान-पूजा हाच वेणुनाद.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Sant Eknath
Sant Eknath च्या आणखी रचना
तुम्हाला माहीत आहे का?
अध्यात्म आणि भूगोलाचा संगम
एकनाथांनी पंढरपूरचे बाह्य क्षेत्र अंतःकरणात साक्षात केले: देह हीच पंढरी, भाव-भक्ती हीच भीमा आणि साक्षी आत्मा हाच विठ्ठल!
दया, शांति, क्षमा
गाथेतील पाठात नदीचे वाळवंट म्हणजे दया, शांति आणि क्षमा; तेथे वैष्णवांचा थाट जमतो आणि दहा इंद्रिये एकत्र येऊन गोपाळकाला होतो.
पंडित भीमसेन जोशींची गायकी
पं. भीमसेनजींच्या धीरगंभीर स्वरांनी हा अभंग महाराष्ट्राच्या घराघरांत पोहोचला.