ତାଟୀ ଉଘଡ଼ା ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱରା — ସନ୍ତ ମୁକ୍ତାବାଈ ଅଭଙ୍ଗ

ଯୋଗୀର ମନ ଶୁଦ୍ଧ; ସେ ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ଦୋଷ ସହନ କରୁ। ଜଗତ କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି ହୋଇଯାଇଛି — ସନ୍ଥମାନେ ଶାନ୍ତିଦାୟୀ ଜଳ ଆଡ଼କୁ ଫେରନ୍ତୁ। କଠୋର ବାକ୍ୟ କେବଳ ଦୁଃଖ ଆଣେ; ସନ୍ଥମାନେ ତାହା ବଦଳରେ କୋମଳ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମର ଏକ ସୂତ୍ରରେ ଗୁନ୍ଥା ହୋଇଛି — ତାଟି ଖୋଲ, ହେ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର!

ସେ ଆନନ୍ଦ ସାଗରରେ ନିଜର ଘର କରିଛନ୍ତି — ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ବା ନୀଚ କଣ?

ଭାଇ, ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେପରି ହେବା ଇଚ୍ଛା କର, ପ୍ରଭୁ ତୁମ ପ୍ରତି ସେହିପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି।

ଏହା କେବଳ ମୁଖା ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା, ଯାହା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ନୁହେଁ।

ଏକରୁ ଅନେକ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି — ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ଯତ୍ନ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଶୁଦ୍ଧ ସାକ୍ଷିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ବୁଝ — ବେଦ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଓଁ ନାମରେ କଥା କହେ।

ଜଣେ ନିଜ ମହାନତାରେ ଗର୍ବୀ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଜଣେ ଅହଂକାରରେ ହଜିଯାଏ — ଏସବୁ ଦୂରେଇ ଦିଅ ଓ ଶାନ୍ତିକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧର। ତାଟି ଖୋଲ, ହେ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର!

ଯିଏ କେବଳ ନାମରେ ଗେରୁଆ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଭିତରେ କାମନାର ଦାସ ରହିଛି, ତାକୁ ପ୍ରକୃତ ସାଧୁ କୁହାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ — ସେ କେବଳ ଜଗତରେ ପରିହାସ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବାତ୍ମା ନିଜ ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପକୁ ଖୋଜି ଆବିଷ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ବିବେକ କେବଳ ଏପରି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ସହିତ ବାସ କରେ। ସମସ୍ତ ଲାଳସା ଓ ଭଣ୍ଡାମି ପରିହାର କର — ତାଟି ଖୋଲ, ହେ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର!

ତାକୁ କେବଳ ପ୍ରକୃତ ସାଧୁ ଜାଣ, ଯାହାର ଭିତରେ କରୁଣା ଓ କ୍ଷମା ରହିଛି। ଯାହାର ମନ କେବେ ଲୋଭ ବା ଅହଂକାରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ, ତାକୁ କେବଳ ପ୍ରକୃତ ବୈରାଗୀ ଜାଣ। ସେ ଏ ଜଗତରେ ଓ ପରଜଗତରେ ଆନନ୍ଦିତ, କାରଣ ତାଙ୍କ ଓଠରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ମିଥ୍ୟା କଳ୍ପନା ଦୂର କର — ତାଟି ଖୋଲ, ହେ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର!

କେତେକ ହିଁ ସଚ୍ଚା ସାଧୁ ହୁଅନ୍ତି; ବାକି ସମସ୍ତେ ବୃଥା ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ବିକାରର ମୂଳ ଉଠେ—ଏସବୁ ମାୟାର ଶିଶୁଲୀଳା। ମାୟା ନ ରହିଲେ, ବିଶ୍ୱ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ ହେବ। ଆଦିରୁ ଅନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ବୁଝିଲେ ହିଁ ସାଧୁ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା-ରାଗ ଛାଡ—ଦ୍ୱାର ଖୋଲ, ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର!

ବ୍ରହ୍ମ ସଦା ଯେପରି ଅଛି ସେପରି ରହେ — ଆମ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଆମର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ।

ଆମ ନିଜ ହାତ ଯେତେବେଳେ ଆମକୁ ଆଘାତ କରେ, ଆମେ କେବେ ତା ପାଇଁ ଶୋକ କରୁ ନାହୁଁ।

ଆମ ନିଜ ଦାନ୍ତ ଯେତେବେଳେ ଜିଭକୁ କାମୁଡ଼େ, କିଏ କ୍ରୋଧରେ ସେହି ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଯାଏ?

ମନ ଗଭୀର ଭାବେ ଆହତ, ତଥାପି ଅସୀମ ଜ୍ଞାନ ଆଗରେ ଅଛି।

ବ୍ରହ୍ମର ଆସନ ଉପରେ ନୃତ୍ୟ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଦୁଃଖର ଲୌହ-ଗୋଲି ଚୋବାଇବାକୁ ପଡ଼େ।

ମନକୁ ଦମନ କର ଓ ତାହା ଉପରେ ଉଠ — ତାଟି ଖୋଲ, ହେ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର!

ଆପେ ସୁଖସାଗର ହୁଅ, ଏବଂ ଜଗତକୁ ଆପଣା ବୋଧରେ ଶୀତଳ କର। ବୋଧରେ କେବେ ଅନ୍ତର ଆସିବାକୁ ଦେବ ନାହିଁ—ସାଧୁଙ୍କର ଆପଣା-ପର ନଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବକୁ ଆପଣା ଜୀବ ବୋଲି ଦିଅ; ତେବେ ଈର୍ଷାର ସ୍ଥାନ ନଥାଏ। ପାର ହେବାର ଉପାୟ ଚିତ୍ତରେ ଧର—ଦ୍ୱାର ଖୋଲ, ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର!

ଆରେ, କ୍ରୋଧ ଯିବ କେଉଁଠି—ସବୁ ତ ଆପେ ଆପେ। ଏହା ବୁଝିବା ହିଁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ—ଜନ ହିଁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ। ଏହି ବ୍ରତ ଚରଣରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଛି—କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ମିଛ କରିବା ଠିକ୍ ନାହିଁ। କ୍ରୋଧର ସମୟ ଆସିଲେ ସମସ୍ତ ଯୋଗ ବିଫଳ ହୁଏ। ଏଭଳି ମହାନ ଦୃଷ୍ଟି ଧର—ଦ୍ୱାର ଖୋଲ, ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର!

ସମସ୍ତ କଳ୍ପିତ ଆସକ୍ତି ପରିହାର କର — ସାଧୁଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସମାଧି।

କାହା ସହିତ ତର୍କ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଯେହେତୁ ତର୍କ କେବଳ ଦ୍ୱୈତର ଗର୍ତ୍ତ ଗଭୀର କରେ?

ଯାହା ଆଉ ବୁଝାଯାଇ ନ ପାରେ — ଯିଏ ଉଚ୍ଚରେ ଉଡ଼େ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ କାହାରି ପାଦ ତଳେ ଅବତରଣ କରେ।

ମନ ଏକା ନିଜର ଛୋଟ କୌଶଳ ଖେଳେ, ଆଉ ଅସହାୟ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ କେବଳ ଦର୍ଶକ ଭାବେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି।

ଏସବୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ — ଏଠାରେ କିଏ ବାସ୍ତବରେ କିଛି କରିଛି?

ପୁଣିଥରେ ଶୁଦ୍ଧ ପଥକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧର — ତାଟି ଖୋଲ, ହେ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର!

ପାହାଡ଼ ଗୁମ୍ଫାର କଣ କାମ, ଯେତେବେଳେ କ୍ରୋଧ ପିଠି ଛାଡିନାହିଁ। ଏମିତି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହେବା ଉଚିତ ନାହିଁ, ଯେ ପରମାର୍ଥକୁ ହିଁ ଘୃଣା କରେ। ଘର ପାହାଡ଼ରେ ବନାଯାଇଛି, ମାତ୍ର ବିଷୟ ପାଇଁ ଦ୍ୱାରେ ଦ୍ୱାରେ ବୁଲେ। କଣ ଯୋଗଧର୍ମ ସାଧିତ ହେଲା, ଯଦି ଭିତରେ ନିଷ୍କାମତା ନାହିଁ। ହୃଦୟକୁ ଗଙ୍ଗାଜଳ ପରି ଶୁଦ୍ଧ କର—ଦ୍ୱାର ଖୋଲ, ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର!

ଯାହାର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ସେ ଦେଖେ ଯେ ଭଗବାନ ତାଙ୍କଠାରୁ କେବେ ଦୂରରେ ନାହାନ୍ତି।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସାଧନା କେବଳ ହାତର ଏକ କୌଶଳ; ଏପରି ପାରଙ୍ଗମତା କୌଣସି ହାଟରେ କିଣାଯାଇ ପାରେ ନାହିଁ।

ହେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ହୁଅ, କେବଳ ଅନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ସବୁ ବୁଝିବା।

ଏହା ହିଁ ଆମ ପ୍ରକୃତ ଗୁରୁ-ପ୍ରଭୁ ସିଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ ମାତା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

ସେଠାରେ ଆଉ କିଏ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ପାରିବ? ସାର ଏକାଠି କରି ନିଜ ପାଇଁ ନେବାକୁ ପଡ଼େ।

ଛୋଟ, ସ୍ନେହମୟୀ ମୁକ୍ତାବାଈ କହେ: ତାଙ୍କ ନିଜ ଜୀବନ ଓ ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଠିକ୍ ସେହିଠାରେ ରହିଛି ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସର୍ବଦା ଥିଲା।

ତୁମେ, ନିଜେ ପାର ହୋଇ, ଏବେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପାର କରୁଛ — ତାଟି ଖୋଲ, ହେ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର!