ସନ୍ତ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର

୧୯୬୪ ମସିହାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ‘ସନ୍ତ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର’ର ଏକ ହିନ୍ଦୀ ଗୀତ, ଯାହାର ଗୀତିକା ଭରତ ବ୍ୟାସଙ୍କ ରଚିତ; ଏହା ପ୍ରେମ ଓ ଆଲୋକ ବିସ୍ତାର କରିବା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆତ୍ମା ଦେଖିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ।

ସନ୍ଥ ବହିଣାବାଈଙ୍କ ବାରକରୀ ମନ୍ଦିର ବିଷୟକ ଅଭଙ୍ଗ: ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱର ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କଲେ, ନାମଦେବ ତାହାକୁ ବିସ୍ତାର କଲେ, ଏକନାଥ ସ୍ତମ୍ଭ ଉଠାଇଲେ, ତୁକାରାମ ଏହାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶିଖର ହେଲେ।

ବାରକରୀ ପରମ୍ପରାର ଦୈନନ୍ଦିନ ଉପାସନା: ସନ୍ଥ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱରଙ୍କ 28 ଅଭଙ୍ଗ, ଯାହା ଉପନିଷଦର ଅଦ୍ୱୈତ ଚିନ୍ତାକୁ ଭଗବାନ ବିଠ୍ଠଳଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସହିତ ସମନ୍ୱୟ କରେ।

ସନ୍ଥ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱରଙ୍କ ମୋଗରା ଫୁଲାଲା: ହୃଦୟ ଦ୍ୱାରରେ ରୋପିତ ଏକ ଯୂଥିକା ଲତା ଆକାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଠେ, ଏବଂ ତାହାର ଫୁଲରେ ବୁଣା ଶାଲ ବିଠ୍ଠଳଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।

ସନ୍ଥ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱରଙ୍କ ରୂପ ପାହତା ଲୋଚନୀ: ବିଠ୍ଠଳଙ୍କ ରୂପ ଦର୍ଶନର ଆନନ୍ଦ, ଅନେକ ପୂର୍ବ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୁଖର ନିବାସ।

ସନ୍ଥ ଏକନାଥଙ୍କ ମାଝେ ମାହେର ପଣ୍ଡରୀ: ପଣ୍ଡରପୁର ଝିଅର ପ୍ରିୟ ବାପଘର ଭାବେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଠ୍ଠଳ ଓ ରଖୁମାଈ ପିତାମାତା ଏବଂ ପୁଣ୍ଡଳୀକ ଭାଇ।

ସନ୍ଥ ଜନାବାଈଙ୍କ ଅଭଙ୍ଗ: ପ୍ରେମର ରଜ୍ଜୁରେ ସେ ପଣ୍ଡରପୁରର ଚୋରକୁ ବାନ୍ଧନ୍ତି, ବିଠ୍ଠଳଙ୍କୁ ନିଜ ହୃଦୟର କାରାଗାରରେ ବନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।

ସନ୍ଥ ମୁକ୍ତାବାଈଙ୍କ ତାଟି ଉଘଡା: ଘରର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଭାଇ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅନୁରୋଧ, ଏବଂ ପ୍ରକୃତ ସନ୍ଥ ଜଗତର ନିନ୍ଦା ଦୟାସହ ସହ୍ୟ କରେ ବୋଲି ଶିକ୍ଷା।

ପସାୟଦାନ ହେଉଛି ସନ୍ଥ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜ୍ଞାନେଶ୍ୱରୀର ସମାପନୀ ପ୍ରାର୍ଥନା (ଅଧ୍ୟାୟ 18, ଓବୀ 1794–1802), ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ଓ ମିତ୍ରତା ପାଇଁ ଭଗବାନଙ୍କ କୃପା ଭିକ୍ଷା କରାଯାଇଛି।

ସନ୍ତ ତୁକାରାମଙ୍କର ବିଠୋବାଙ୍କ ପ୍ରତି ଛୋଟ ପ୍ରାର୍ଥନା: ଭଗବାନଙ୍କର ବିସ୍ମୃତି ନ ହେଉ ଓ ସନ୍ତସଙ୍ଗ ମିଳୁ, ଏହା ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଦାନ; ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ସମ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ।

ସନ୍ତ ତୁକାରାମଙ୍କର ଏହି ଅଭଙ୍ଗ ପ୍ରକୃତ ସନ୍ତଙ୍କୁ ସେ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଏ ଯିଏ ଦୁଃଖୀ ଓ ପୀଡ଼ିତମାନଙ୍କୁ ନିଜର ବୋଲି ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ; ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରେ ଭଗବାନ ବିରାଜମାନ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରେ।

ସନ୍ତ ତୁକାରାମଙ୍କର ପଣ୍ଢରପୁରରେ ଇଟା ଉପରେ କଟିରେ ହାତ ରଖି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ବିଠୋବାଙ୍କ ଆବାହନ; ତୁଳସୀ ମାଳା ଓ ପୀତାମ୍ବର ପରିହିତ ରୂପର ଧ୍ୟାନ।