Jnaneshwar, Dnyaneshwar Maharaj, Gyaneshwar എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു
ഈ ഭജൻ എല്ലാവരിലും ദൈവത്തെ കാണാനും വിവേചനമില്ലാതെ സ്നേഹം പകരാനും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ജീവിതത്തിൽ ദിവ്യപ്രകാശവും ഐക്യവും പ്രചരിപ്പിക്കാൻ ഇത് നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
വാരകരി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ വളർച്ചയെ ആലങ്കാരികമായി വരച്ചുകാട്ടുന്ന സന്ത് ബഹിണാബായിയുടെ പ്രസിദ്ധ കാവ്യം: ജ്ഞാനേശ്വർ തറക്കല്ലിട്ടു, നാമദേവ് വിപുലീകരിച്ചു, ഏകനാഥ് തൂണുകൾ നാട്ടി, തുകാറാം സുവർണ്ണ കലശമായി മാറി.
സന്ത് ജ്ഞാനേശ്വർ മഹാരാജ് ആലന്ദിയിൽ രചിച്ച 'ഹരിപാഠം' വാരകരി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആത്മാവും നിത്യോപാസനയുമാണ്. ഈ 28 അഭംഗങ്ങൾ അദ്വൈതജ്ഞാനത്തിന്റെയും സഗുണഭക്തിയുടെയും മനോഹരമായ സമന്വയമാണ്. 'വായ തുറന്ന് ഹരിനാമം ജപിക്കൂ' എന്ന ലളിതമായ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ നാലുവിധ മുക്തികളും പ്രാപ്യമാകുമെന്ന് ജ്ഞാനദേവൻ ഉപദേശിക്കുന്നു.
സന്ത് ജ്ഞാനേശ്വരിന്റെ 'മൊഗരാ ഫുലലാ' ആത്മീയ മിസ്റ്റിസിസത്തിന്റെ അത്യപൂർവ്വ സൃഷ്ടിയാണ്. ഹൃദയവാതിൽക്കൽ നട്ട ഭക്തിയുടെ ചെറിയ തൈ ദൈവകൃപയാൽ ആകാശത്തോളം പടർന്നു പന്തലിച്ചു. വിടർന്ന മുല്ലപ്പൂവിന്റെ സുഗന്ധം പോലെ ആത്മാനന്ദം വിരിഞ്ഞപ്പോൾ, മനസ്സിന്റെ വികാരങ്ങൾ കൊണ്ട് നെയ്ത ദിവ്യ വസ്ത്രം വിഠോബയുടെ പാദങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം സമർപ്പിച്ചു.
സന്ത് ജ്ഞാനേശ്വരന്റെ ഈ അതിമനോഹരമായ അഭംഗം വിഠല ഭഗവാന്റെ ദർശനത്താലുണ്ടാകുന്ന പരമാനന്ദത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. പ്രഭുവിന്റെ ശ്യാമസുന്ദര രൂപം കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് ദർശിക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന അനുഭൂതി അനേകം ജന്മങ്ങളിലെ പുണ്യഫലമാണെന്നും അവിടുന്നാണ് സകല സുഖങ്ങളുടെയും ഉത്ഭവമെന്നും ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
സന്ത് ഏകനാഥിന്റെ അതീവ ഹൃദയസ്പർശിയായ ഈ അഭംഗം പണ്ഡർപൂരിനെ ഭക്തന്റെ സ്വന്തം അമ്മവീടായി (മാതൃഗൃഹം) സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു. വിഠലൻ പിതാവും രുക്മിണി മാതാവും പുണ്ഡലീകൻ സഹോദരനുമായ ഈ പുണ്യസങ്കേതത്തിന്റെ ഓർമ്മ ഭക്തന് പരമശാന്തി നൽകുന്നു.
പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വാരകരി സന്ത് കവയിത്രി ജനാബായിയുടെ അതിമനോഹരമായ അഭംഗമാണിത്. തന്റെ ഹൃദയം കവർന്ന വിഠലനെ 'പണ്ഡർപൂരിലെ കള്ളൻ' എന്ന് വിളിച്ച്, പ്രേമത്തിന്റെ കയറുകൊണ്ട് കെട്ടി തന്റെ ഹൃദയമാകുന്ന തടവറയിൽ പൂട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്നു. പ്രാണൻ പോയാലും വിടില്ലെന്ന് അവർ ദൃഢമായി പറയുന്നു.
ക്ഷമയുടെയും കാരുണ്യത്തിന്റെയും അനശ്വര ഗീതമാണ് സന്ത് മുക്താബായിയുടെ ഈ രചന. ലോകത്തിന്റെ പരിഹാസത്തിൽ മനംനൊന്ത് ജ്ഞാനേശ്വർ കുടിലിന്റെ വാതിലടച്ചപ്പോൾ, ലോകോദ്ധാരണത്തിനായി വാതിൽ തുറക്കാൻ സഹോദരിയായ മുക്താബായ് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.
ജ്ഞാനേശ്വരിയുടെ സമാപനത്തിൽ വരുന്ന ഈ പ്രാർത്ഥന, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും ക്ഷേമത്തിനും ഐശ്വര്യത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള ഒരു സാർവത്രിക പ്രാർത്ഥനയാണ്. ഭഗവാന്റെ കൃപ എല്ലാവർക്കും ലഭിക്കണമെന്ന് ഇത് അപേക്ഷിക്കുന്നു.
സന്ത് തുകാരാമിന്റെ അത്യന്തം പവിത്രമായ പ്രാർത്ഥനാഗീതമാണിത്. ഐഹിക സമ്പത്തോ മോക്ഷമോ ആഗ്രഹിക്കാതെ, 'ഈശ്വരാ, അങ്ങയെ ഒരിക്കലും വിസ്മരിക്കാതിരിക്കാനും സദാ സജ്ജനങ്ങളുടെ സാമീപ്യം ലഭിക്കാനും അനുഗ്രഹിക്കേണമേ' എന്ന് അദ്ദേഹം യാചിക്കുന്നു.
സന്ത് തുകാരാമിന്റെ ഈ പ്രശസ്തമായ അഭംഗം യഥാർത്ഥ സന്യാസിയുടെയും ആത്മീയതയുടെയും പൊരുൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ദുരിതമനുഭവിക്കുന്നവരെയും അനാഥരെയും സ്വന്തമായി കണ്ട് സ്നേഹിക്കുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ സജ്ജനമെന്നും, അവനിലാണ് ഈശ്വരൻ കുടികൊള്ളുന്നതെന്നും ഇത് പഠിപ്പിക്കുന്നു.
സന്ത് തുകാരാമിന്റെ പ്രഥമവും അത്യന്തം പവിത്രവുമായ ഈ അഭംഗം പണ്ഡർപൂരിലെ വിഠല ഭഗവാന്റെ മനോഹര രൂപത്തെ വാഴ്ത്തുന്നു. ഇഷ്ടികയിൽ സമപാദനായി നിന്ന്, അരയിൽ കൈകൾ വെച്ച്, കഴുത്തിൽ തുളസിമാലയും പീതാംബരവും ധരിച്ച ഭഗവാന്റെ രൂപം ഭക്തന്റെ പരമാനന്ദമാണ്.