ശ്രീ ജ്ഞാനദേവ് ഹരിപാഠം — 28 അഭംഗങ്ങൾ

ഭഗവാന്റെ വാതിൽപ്പടിയിൽ ഒരു നിമിഷം നിന്നാൽപ്പോലും നാല് മുക്തികളും സിദ്ധിക്കുന്നു. വായ് തുറന്ന് 'ഹരി' എന്ന് ജപിക്കൂ, 'ഹരി' എന്ന് ജപിക്കൂ; ആ പുണ്യത്തിന്റെ അളവ് ആർക്കു തിട്ടപ്പെടുത്താനാകും? സംസാരത്തിൽ ജീവിക്കുമ്പോഴും നാവുകൊണ്ട് നാമം ഉച്ചരിക്കൂ; വേദശാസ്ത്രങ്ങൾ കൈകളുയർത്തി ഈ സത്യം ഘോഷിക്കുന്നു. വ്യാസമഹർഷിയുടെ പരമരഹസ്യം ഗ്രഹിക്കൂ: ദ്വാരകാരാജനായ കൃഷ്ണൻ പാണ്ഡവരുടെ ഭവനത്തിൽ വസിച്ചുവെന്ന് ജ്ഞാനദേവൻ പറയുന്നു.

നാല് വേദങ്ങളും ആറ് ശാസ്ത്രങ്ങളും പതിനെട്ട് പുരാണങ്ങളും ഹരിയെ മാത്രമാണ് പാടിപ്പുകഴ്ത്തുന്നത് എന്നറിയുക. തൈര് കടഞ്ഞ് വെണ്ണ എടുക്കുന്നതുപോലെ ആ അനന്തനെ സ്വീകരിക്കൂ; വ്യർത്ഥമായ കഥകളും വഴികളും ഉപേക്ഷിക്കൂ. ജീവനിലും ശിവനിലും സമമായി വസിക്കുന്ന ഒരേയൊരു ആത്മാവാണ് ഹരി; ദുർഗ്ഗമമായ വഴികളിൽ മനസ്സിനെ അലയാൻ വിടരുത്. ജ്ഞാനദേവന്റെ പാരായണം സാക്ഷാൽ വൈകുണ്ഠമായ ഹരിയാണ്; എങ്ങും തിങ്ങിനിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ഹരിയെ മാത്രമാണ് അദ്ദേഹം കാണുന്നത്.

സത്ത്വ-രജസ്സ്-തമസ്സുകളെന്ന ത്രിഗുണങ്ങൾ നിസ്സാരമാണ്; നിർഗ്ഗുണ പരബ്രഹ്മമാണ് പരമസത്യം. സാരവും അസാരവും തിരിച്ചറിയുന്ന വിവേകമാണ് ഈ ഹരിപാഠം. സഗുണമോ നിർഗ്ഗുണമോ ആകട്ടെ, ഹരിയെക്കൂടാതെ മനസ്സ് വ്യർത്ഥമായി അലയുന്നു. അവ്യക്തവും നിരാകാരവുമായി, ഏതിൽ നിന്നാണോ ചരാചരങ്ങൾ ഉണ്ടായത്, ആ ഹരിയെ ഭജിക്കൂ. ജ്ഞാനദേവന്റെ ധ്യാനത്തിലും മനസ്സിലും രാമകൃഷ്ണന്മാരുണ്ട്; അനന്തജന്മങ്ങളുടെ പുണ്യത്താലാണ് ഇത് സാധ്യമാകുന്നത്.

ആത്മാർത്ഥമായ ഭാവമില്ലാതെ ഭക്തിയുണ്ടാകില്ല, ഭക്തിയില്ലാതെ മുക്തിയും ലഭിക്കില്ല; ആന്തരികശക്തിയില്ലാതെ ബാഹ്യശക്തിയെക്കുറിച്ച് പറയാനാവില്ല. പൂർണ്ണസമർപ്പണമില്ലാതെ ഈശ്വരൻ എങ്ങനെ ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയാകും? വെറുതെ വേവലാതിപ്പെട്ട് സ്വയം തളരാതെ ശാന്തമായിരിക്കൂ. ലൗകികകാര്യങ്ങൾക്കായി രാവും പകലും ഇത്രയധികം കഠിനാധ്വാനം ചെയ്യുന്ന നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഹരിയെ ഭജിക്കാത്തത്? ഹരിനാമം ജപിക്കൂ, സംസാരത്തിന്റെ ബന്ധനങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പോകുമെന്ന് ജ്ಞಾನദേവൻ പറയുന്നു.

കഠിനമായ യോഗാഭ്യാസങ്ങളോ യാഗങ്ങളോ ചടങ്ങുകളോ വഴി ആത്മസാക്ഷാത്കാരം സിദ്ധിക്കില്ല; അവ പലപ്പോഴും ബാഹ്യപ്രകടനങ്ങളും വെറും ഭാരങ്ങളുമായി മാറുന്നു. ഹൃദയഭാവമില്ലാതെ ഈശ്വരനെ അറിയാനാവില്ല; സദ്ഗുരുവില്ലാതെ ആത്മീയ അനുഭവമുണ്ടാകുന്നതെങ്ങനെ? സമർപ്പണമില്ലാതെ ഈശ്വരപ്രാപ്തിയില്ല, നൽകാതെ ഒന്നും നേടാനാവില്ല, സ്നേഹമില്ലാതെ ആര് സന്മാർഗ്ഗം ഉപദേശിക്കും? ജ്ಞಾನദേവൻ ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു: സത്തുക്കളുടെ കൂട്ടുകെട്ട് (സത്സംഗം) മാത്രമാണ് ഭവസമുദ്രം തരണം ചെയ്യാനുള്ള പരമമാർഗ്ഗം.

സത്തുക്കളുടെ പരമബോധം ലഭിച്ചവന്റെ അഹന്ത പൂർണ്ണമായും മാഞ്ഞുപോകുന്നു; അവൻ സാക്ഷാത്കാരത്തിൽ സ്വയം ലയിച്ചുചേരുന്നു. കർപ്പൂരം കത്തിയെരിഞ്ഞ് ചാരം പോലും അവശേഷിപ്പിക്കാതെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ അവന്റെ വ്യക്തിത്വം അലിഞ്ഞുപോകുന്നു. സത്തുക്കളുടെ ദാസനായ ഹരിഭക്തൻ മഹാഭാഗ്യത്താൽ മോക്ഷത്തിന്റെ പടിവാതിലിലെത്തുന്നു. സജ്ജനങ്ങളുടെ സാമീപ്യത്തിൽ ജ്ഞാനദേവൻ പരമാനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നു; ജനങ്ങൾക്കിടയിലും വനാന്തരങ്ങളിലും എല്ലാവരുടെയും ആത്മാവിലും അദ്ദേഹം ഹരിയെ മാത്രം ദർശിക്കുന്നു.

ഭക്തിയില്ലാത്തവരുടെ മേൽ പർവ്വതസമാനമായ മഹാപാപങ്ങൾ വജ്രലേപം പോലെ മായാതെ പറ്റിപ്പിടിക്കുന്നു. ഈശ്വരഭക്തിയില്ലാത്തവർ അധഃപതിച്ചവരും നിർഭാഗ്യവാന്മാരുമാണ്; കാരണം അവർ ഹരിയെ ഭജിക്കുന്നില്ല. അനേകം വാചാലന്മാർ വെറുതെ വ്യർത്ഥമായി സംസാരിക്കുന്നു; കാരുണികനായ ഹരി അവർക്ക് എങ്ങനെ ദർശനം നൽകും? ജ്ഞാനദേവന് സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും പൂർണ്ണമായി വസിക്കുന്ന ആത്മാവുതന്നെയാണ് പരമമായ പ്രമാണവും നിധിയും.

സജ്ജനങ്ങളുടെ കൂട്ടുകെട്ടിൽ മനസ്സിന്റെ വഴി തെളියുന്നു; ഈ രാജപാതയിലൂടെ ശ്രീനാഥനായ ഭഗവാനെ കണ്ടെത്താം. നാവുകൊണ്ട് 'രാമ-കൃഷ്ണ' എന്ന് ജപിക്കൂ, ഹൃദയത്തിൽ ആത്മാർത്ഥമായ ഭാവം പുലർത്തൂ; സാക്ഷാൽ പരമശിവന്റെ ആത്മാവാണ് ഈ രാമജപം. നാമമെന്ന ഒരൊറ്റ സത്യത്തെ സാധനയാക്കിയാൽ ദ്വൈതത്തിന്റെ ബന്ധനങ്ങൾ ബാധിക്കില്ല. വൈഷ്ണവർക്ക് നാമാമൃതത്തിന്റെ മാധുര്യം ലഭിച്ചു; യോഗികൾക്ക് ശാശ്വതജീവിതത്തിന്റെ രഹസ്യം കരഗതമായി. നാമോച്ചാരണത്താൽ പ്രഹ്ലാദൻ ഭഗവാനെ സാക്ഷാത്കരിച്ചു; ഉദ്ധവന് കൃപാനിധിയായ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ലഭിച്ചു. ഈ നാമം ഏറ്റവും ലളിതമാണെങ്കിലും ലോകത്തിൽ ദുർല്ലഭമാണെന്നും, അപൂർവ്വം ചിലർക്കേ ഇതിന്റെ രഹസ്യമറിയൂ എന്നും ജ്ഞാനദേവൻ പറയുന്നു.

വിഷ്ണുസ്മരണയില്ലാത്ത ജപം വ്യർത്ഥമാണ്, മനസ്സ് രാമകൃഷ്ണന്മാരിൽ ഉറയ്ക്കാത്തവന്റെ ജ്ഞാനവും നിരർത്ഥകമാണ്. ജന്മമെടുത്തിട്ടും നിർഭാഗ്യവശാൽ അദ്വൈതമാർഗ്ഗം അറിയാത്തവന് രാമകൃഷ്ണന്മാരുടെ ഭാവത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രവേശിക്കാനാകും? സദ്ഗുരുവില്ലാതെ ദ്വൈതത്തെ തുടച്ചുനീക്കുന്ന ജ്ഞാനം ലഭിക്കില്ല; അങ്ങനെയുള്ളവന് എങ്ങനെയാണ് യഥാർത്ഥ നാമസങ്കീർത്തനം സാധ്യമാകുക? സഗുണരൂപത്തെ ധ്യാനിക്കൂ; നാമജപം തന്നെയാണ് സംസാരത്തിന്റെ ബഹളങ്ങളെ അടക്കുന്ന യഥാർത്ഥ മൗനമെന്ന് ജ്ഞാനദേവൻ പറയുന്നു.

ത്രിവേണീസംഗമത്തിലോ മറ്റു പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളിലോ അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞാലും, മനസ്സ് നാമത്തിൽ ഉറച്ചില്ലെങ്കിൽ അതെല്ലാം വ്യർത്ഥമാണ്. നാമത്തിൽ നിന്ന് മുഖംതിരിക്കുന്നവൻ പാപിയാണ്; ആപത്തു വരുമ്പോൾ ഹരിയല്ലാതെ മറ്റാരും രക്ഷയ്ക്കായി ഓടിയെത്തില്ല. നാമത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യത്താൽ മാത്രമാണ് മൂന്നു ലോകങ്ങളും രക്ഷപ്പെടുന്നതെന്ന് പുരാണപ്രസിദ്ധനായ വാത്മീകി മഹർഷി അരുളിച്ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഹരിനാമം ജപിക്കൂ; തലമുറകളോളം നിങ്ങളുടെ വംശം മുഴുവൻ പവിത്രമാകുമെന്ന് ജ്ಞാനദേവൻ പറയുന്നു.

ഹരിനാമം ഉച്ചരിക്കുന്ന മാത്രയിൽ അനന്തമായ പാപക്കൂട്ടങ്ങൾ ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് ഇല്ലാതാകുന്നു. ഉണങ്ങിയ പുല്ല് അഗ്നിയുമായി ചേരുമ്പോൾ അഗ്നിമയമായി മാറുന്നതുപോലെ, ഹരിനാമം ജപിക്കുമ്പോൾ ജീവാത്മാവ് പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നു. ഹരിനാമോച്ചാരണത്തിന്റെ മന്ത്രം അഗാധമാണ്; അതിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ സർവ്വവിധ ഭയങ്ങളും ബാധകളും പേടിച്ചോടുന്നു. എന്റെ ഹരി സർവ്വശക്തനാണെന്നും, ഉപനിഷത്തുകൾക്കുപോലും അവിടുത്തെ പരമരഹസ്യം പൂർണ്ണമായി വിശദീകരിക്കാനാവില്ലെന്നും ജ്ഞാനദേവൻ പറയുന്നു.

ആത്മാർത്ഥമായ ഭാവമില്ലാതെ തീർത്ഥാടനങ്ങളും വ്രതങ്ങളും നിയമങ്ങളും ഫലപ്രാപ്തിയിലെത്തില്ല; ഭാവമില്ലെങ്കിൽ വെറുതെ ലൗകികഭാരങ്ങൾ ചുമക്കുക മാത്രമായിരിക്കും ഫലം. ഭക്തിയുടെ ശക്തിയാൽ മാത്രമേ ഹരിയെ പ്രാപിക്കാനാവൂ, ഭാവമില്ലാതെ അവിടുത്തെ കണ്ടെത്താനാവില്ല—ഭക്തന് ഹരി ഉള്ളങ്കയ്യിലെ നെല്ലിക്കപോലെ സുലഭനാണ്. നിലത്തുവീണ രസത്തിന്റെ തുള്ളികൾ പെറുക്കിയെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ബാഹ്യചടങ്ങുകൾ; എന്നാൽ സദ്ഗുരു നിവൃത്തിനാഥൻ ആ നിർഗ്ഗുണ പരബ്രഹ്മത്തെ പൂർണ്ണമായും എന്റെ കൈകളിൽ തന്നിരിക്കുന്നുവെന്ന് ജ്ಞാനദേവൻ പറയുന്നു.

സമഭാവനയും ആന്തരികശാന്തിയും ഇല്ലാതെ ഹരിയുടെ സമാധി അവസ്ഥ പ്രാപിക്കാനാവില്ല; ദ്വൈതബുദ്ധിയുള്ള മനസ്സിന് ഇത് ഒരിക്കലും സാധ്യമല്ലെന്നറിയുക. ബുദ്ധിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ മഹത്വം മറ്റൊന്നുമല്ല: ഏകനായ കേശവരാജന്റെ കൃപയാൽ മാത്രമേ സകല സിദ്ധികളും സാധ്യമാകൂ. പരമാനന്ദത്തിൽ മനസ്സ് ലയിക്കാത്തിടത്തോളം കാലം അണിമാദി സിദ്ധികളും നിധികളും വെറും ബാഹ്യഭാരങ്ങൾ മാത്രമാണ്. സദാസമയവും ഹരിചിന്തയിൽ മുഴുകി ജ്ഞാനദേവൻ പരമമായ ആത്മസംതൃപ്തിയിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു.

ആര് നിത്യവും സത്യനിഷ്ഠയോടെ ഹരിപാഠം ജപിക്കുന്നുവോ, അവരെ നോക്കാൻ കാലനുപോലും ഭയമാണ്. 'രാമ-കൃഷ്ണ' എന്ന നാമോച്ചാരണം അനന്തമായ തപസ്സിന്റെ ഫലം തരുന്നു; അതിന്റെ മുന്നിൽ പാപക്കൂട്ടങ്ങൾ ഭയന്നോടുന്നു. 'ഹരി ഹരി ഹരി' എന്നത് സാക്ഷാൽ പരമശിവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മന്ത്രമാണ്; നാവുകൊണ്ട് ഇതേറ്റുചൊല്ലുന്നവർക്ക് മോക്ഷം സുനിശ്ചിതമാണ്. നാരായണനാമമാണ് ജ്ഞാനദേവന്റെ നിത്യപാരായണം; അതിലൂടെ അദ്ദേഹം ശാശ്വതമായ നിജധാമത്തിൽ എത്തിച്ചേരുന്നു.

ഹരി എന്ന ഒരൊറ്റ നാമം സകല ദ്വൈതത്തെയും ഇല്ലാതാക്കുന്നു; അദ്വൈതത്തിന്റെ ഈ പരമസത്യം അറിയുന്നവർ അപൂർവ്വമാണ്. സമബുദ്ധിയോടെ നോക്കിയാൽ ശ്രീഹരിയെ സർവ്വത്ര തുല്യമായി അനുഭവിക്കാം; ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണങ്ങൾക്കും അതീതനാണ് അവിടുന്ന്. ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻ പ്രപഞ്ചത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരേയൊരു രാമൻ തന്നെയാണ് എല്ലാ ശരീരങ്ങളിലും ആത്മാവായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നത്. ഹരിപാഠം ചിത്തത്തിൽ ഉറപ്പിച്ച ജ്ഞಾನദേവൻ പൂർവ്വജന്മബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് താൻ മുക്തനായെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

നാവിന് 'രാമ-കൃഷ്ണ' എന്ന് ജപിക്കാൻ എളുപ്പമാണെങ്കിലും, നിരന്തരമായി ഹരിനാമം ജപിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ലോകത്ത് ദുർല്ലഭമാണ്. രാമകൃഷ്ണ നാമങ്ങളിലൂടെ ഉന്മനീഭാവം (സമാധി) പ്രാപിച്ചവന് സകല സിദ്ധികളും കരഗതമാകുന്നു. ഹരിപാഠം ചെയ്യുന്നവനിലേക്ക് സിദ്ധിയും ബുദ്ധിയും ധർമ്മവും താനേ വന്നുചേരുന്നു; സജ്ജനസമ്പർക്കത്താൽ അവൻ സംസാരത്തിലും ശാന്തനായിരിക്കുന്നു. ജ്ഞാനദേവന്റെ മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞ രാമകൃഷ്ണനാമമുദ്ര പത്തുദിക്കുകളിലും ആത്മാരാമനെ കാട്ടിത്തരുന്നു.

ഹരിപാഠത്തിന്റെ കീർത്തി നാവുകൊണ്ട് ആരെങ്കിലും പാടിയാൽ അവന്റെ ശരീരം തന്നെ പരമപവിത്രമായിത്തീരുന്നു. അളവറ്റ തപസ്സിന്റെ ശക്തി നേടുന്ന അവൻ കോടിക്കണക്കിന് കല്പകാലം വൈകുണ്ഠത്തിൽ അമരനായി വസിക്കുന്നു. അവന്റെ മാതാപിതാക്കളും സഹോദരങ്ങളും വംശജരും ചതുർഭുജധാരികളായ ഭഗവദ്പാർഷദന്മാരായി മാറുന്നു. ഈ നിഗൂഢവും അത്യുന്നതവുമായ ജ്ഞാനം സദ്ഗുരു നിവൃത്തിനാഥൻ എന്റെ കൈകളിൽ നേരിട്ടു തന്നതാണെന്ന് ജ്ಞானദേവൻ പറയുന്നു.

ഹരിവംശപുരാണം ശ്രവിക്കുകയും, ഹരിനാമസങ്കീർത്തനം നടത്തുകയും, ഹരിയല്ലാതെ മറ്റൊരു നന്മയുമില്ലെന്ന് അറിയുകയും ചെയ്യുന്നവന് വൈകുണ്ഠം സുലഭമായി ലഭിക്കുന്നു; എല്ലാ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളുടെയും ഫലം അവന് ലഭിക്കുന്നു. മനസ്സിന്റെ ചഞ്ചലതകൾക്ക് പിന്നാലെ പോകുന്നവൻ വഴിതെറ്റുന്നു; എന്നാൽ ഹരിപാഠത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവനാണ് ധന്യൻ. ഹരിനാമത്തിന്റെ പരമമാധുര്യം നുകർന്ന ജ്ഞാനദേവൻ സദാസമയവും രാമകൃഷ്ണന്മാരെ അനുരാഗത്തോടെ സ്നേഹിക്കുന്നു.

നാമസങ്കീർത്തനമാണ് വൈഷ്ണവരുടെ നിത്യസഹചാരി; അതിലൂടെ അവരുടെ കോടിക്കണക്കിന് പാപങ്ങൾ എരിഞ്ഞടങ്ങി. അനന്തജന്മങ്ങളുടെ തപസ്സിന്റെ ഫലം ഈ ലളിതമായ ഹരിപാഠത്തിലെ നാമത്തിൽ അന്തർലീനമാണ്. യോഗങ്ങളും യാഗങ്ങളും മായയും ഹരിപാഠത്തിൽ ലയിച്ചുപോയി. ജ്ഞാനദേവനെ സംബന്ധിച്ച് ഹരി തന്നെയാണ് യജ്ഞവും കർമ്മവും ധർമ്മവും; ഹരിയല്ലാതെ മറ്റൊരു നിയമവും അദ്ദേഹത്തിനില്ല.

വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും പുരാണങ്ങളും ഒരേ സ്വരത്തിൽ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ഇതാണ്: നാരായണനാമ ജപമാണ് പരമസാരം. ഹരിസ്മരണയില്ലാതെ ചെയ്യുന്ന ജപവും തപസ്സും ആചാരങ്ങളും വെറും പാഴ്വേല മാത്രമാണ്. ഹരിപാഠത്തിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചവർ പരമശാന്തിയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു; പൂമൊട്ടിലെ തേനിൽ ലയിച്ചുനിൽക്കുന്ന വണ്ടിനെപ്പോലെ. ജ്ഞാനദേവന്റെ പക്കൽ ഹരിനാമമെന്ന ദിവ്യായുധമുണ്ട്; അതുകണ്ട് കാലൻ പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വംശത്തെ തൊടാതെ വിട്ടൊഴിഞ്ഞു.

ഹരിനാമം ജപിക്കുന്നതിന് കാലദേശങ്ങളുടെയോ ശുഭമുഹൂർത്തങ്ങളുടെയോ യാതൊരു നിബന്ധനയുമില്ല; അതു ചൊല്ലുമ്പോൾ മാതൃ-പിതൃ വംശങ്ങൾ രണ്ടും മുക്തി നേടുന്നു. 'രാമ-കൃഷ്ണ' എന്ന നാമം സകല ദോഷങ്ങളെയും ഇല്ലാതാക്കുന്നു; മൂഢരായ ജീവാത്മാക്കളെ കരകയറ്റാൻ ഹരി മാത്രമാണുള്ളത്. ഹരിനാമമാണ് വാക്കിന്റെ സാരം, ഈ നാവ് അതിനുവേണ്ടി മാത്രമുള്ളതാണ്; ആ പരമാത്മാവിന് തുല്യമായി ആരെയാണ് ഉപമിക്കുക? ജ്ഞാനദേവന്റെ ഹരിപാഠം പൂർണ്ണമായിരിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ പൂർവ്വികർക്ക് വൈകുണ്ഠത്തിലേക്കുള്ള വഴി എളുപ്പമായിത്തീർന്നു.

നിത്യവും മുടങ്ങാതെ നാമം ജപിക്കുന്ന പുണ്യാത്മാക്കൾ ലോകത്ത് വിരളമാണ്; ലക്ഷ്മീനാഥനായ ഭഗവാൻ സദാ അവരുടെ അരികിൽ വസിക്കുന്നു. 'നാരായണ ഹരി, നാരായണ ഹരി' എന്ന് നിരന്തരം ഉരുവിടുന്നവരുടെ ഭവനത്തിൽ ഭോഗസുഖങ്ങളും നാലുവിധ മോക്ഷങ്ങളും ദാസികളെപ്പോലെ സേവചെയ്യുന്നു. ഹരിഭക്തിയില്ലാത്ത ജന്മം സാക്ഷാൽ നരകമാണെന്നറിയുക; അവൻ യമന്റെ അതിഥിയായിത്തീരുന്നു. ജ്ഞാനദേവൻ ഗുരു നിവൃത്തിനാഥനോട് ചോദിച്ചറിഞ്ഞു: 'ഈ തിരുനാമം അനന്തമായ ആകാശത്തെക്കാളും വിശാലമാണ്!'

ഇരുപത്തഞ്ചു തത്ത്വങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഒരേയൊരു ഹരിയാണ് തന്റെ ദിവ്യലീല പ്രകടമാക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഹരിനാമം സർവ്വതിലും ശ്രേഷ്ഠമാണ്, അതിൽ യാതൊരു ക്ലേശവുമില്ല. അജപാജപത്തിന് പോലും പ്രാണന്റെ നിയന്ത്രണവും കഠിനമായ മനക്കരുത്തും വേണം; നാമമില്ലാത്ത ജീവിതം വ്യർത്ഥമാണെന്നും, അതിനാൽ താൻ രാമകൃഷ്ണന്മാരുടെ സരളപാത തിരഞ്ഞെടുത്തുവെന്നും ജ്ಞാനദേവൻ പറയുന്നു.

ജപ-തപസ്സുകൾക്കും കർമ്മങ്ങൾക്കും അതീതമായി, സർവ്വഭൂതങ്ങളിലും രാമനെ ദർശിക്കുന്ന നിർമ്മല ഭാവമാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായത്. ഈ ഭാവം ഒരിക്കലും കൈവിടരുത്; സകല സംശയങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് നിത്യവും 'രാമ-കൃഷ്ണ' എന്ന് ആർത്തിയോടെ വിളിക്കൂ. ജാതിയോ ധനമോ കുലമോ ഈശ്വരൻ നോക്കുന്നില്ല; ഭക്തിയുള്ളവനെ അവിടുന്ന് വേഗം സ്വീകരിക്കുന്നു. ജ്ഞാനദേവൻ രാമകൃഷ്ണന്മാരെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച് വൈകുണ്ഠത്തിൽ തന്നെ തന്റെ നിത്യഭവനമുണ്ടാക്കി.

ഭഗവാങ്കൽ പാണ്ഡിത്യമോ അജ്ഞതയോ പ്രശ്നമല്ല; ഹരിനാമം ഉച്ചരിച്ചാൽ സദാ മുക്തി തന്നെയാണ് ഫലം. 'നാരായണ ഹരി' എന്ന നാമം മുഴങ്ങുന്നിടത്ത് കാലന് പ്രവേശനമില്ല. അതിന്റെ മാഹാത്മ്യം വേദങ്ങൾക്കുപോലും തിട്ടപ്പെടുത്താനായിട്ടില്ല; പിന്നെങ്ങനെ സാധാരണ ജീവികൾക്കത് മനസ്സിലാകും? നാരായണനാമ ജപത്തിലൂടെ ജ്ഞാനദേവൻ സമസ്തലോകത്തെയും വൈകുണ്ഠമാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.

മനസ്സിൽ 'നാമം' എന്ന ഒരൊറ്റ സത്യത്തെ ദൃഢമായി മുറുകെപ്പിടിക്കൂ; ഹരി തീർച്ചയായും നിന്നോട് കരുണ കാണിക്കും. 'രാമ, കൃഷ്ണ, ഗോവിന്ദ' എന്ന ആ തിരുനാമം എത്ര ലളിതമാണ്! സ്നേഹനിർഭരമായ കണ്ഠത്തോടെ ആദ്യം അത് ജപിക്കൂ. നാമത്തെക്കാൾ വലിയൊരു സത്യമില്ല; വെറുതെ മറ്റു വഴികളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയരുത്. ജ്ഞാനദേവൻ ഉള്ളിൽ ജപമാലയേന്തി, മൗനമായി സദാ ശ്രീഹരിയെ ധ്യാനിക്കുന്നു.

ആറ് ശാസ്ത്രങ്ങളും പരിശോധിച്ച് സകല സുഖങ്ങളുടെയും സാരമായ മാധുര്യം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ; അര നിമിഷം പോലും നാമമില്ലാതെ വെറുതെ പാഴാക്കരുത്! ഈ ലൗകികജീവിതം മായയാണ്; ഹരിയെക്കൂടാതെ ജനനമരണങ്ങൾ വ്യർത്ഥമാണ്. നാമമന്ത്രം ജപിക്കൂ, കോടിക്കണക്കിന് പാപങ്ങൾ എരിഞ്ഞുപോകും; രാമകൃഷ്ണന്മാരിൽ ദൃഢനിശ്ചയം പുലർത്തൂ. ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ഒളിച്ചിരിക്കാതെ മായയെ മുറിച്ചുമാറ്റൂ. ശാന്തിയിലൂടെയും ദയയിലൂടെയും ഹരിയെ നിങ്ങളുടെ അതിഥിയാക്കൂ. ജ്ഞാനദേവന് നിവൃത്തിനാഥന്റെ ജ്ഞാനം തന്നെയാണ് പരമപ്രമാണം; ഈ ഹരിപാഠം സാക്ഷാൽ 'സഞ്ജീവന സമാധി' തന്നെയാണ്.

ഹരിപാഠത്തിലെ പവിത്രമായ ഈ അഭംഗങ്ങൾ ആകെ ഇരുപത്തിയെട്ടാണ്; ഇവ സന്ത് ജ്ഞാനേശ്വരൻ അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസത്തോടെ രചിച്ചതാണ്. ഇന്ദ്രായണീ നദിയുടെ തീരത്ത് നിത്യവും ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ സർവ്വവിധത്തിലും മുക്തിക്ക് അർഹനായിത്തീരുന്നു. ഏകാഗ്രതയോടും ശാന്തമായ മനസ്സോടും ഹൃദയത്തിൽ പരമാനന്ദത്തോടും കൂടി ഭഗവാനെ സ്മരിക്കണം. മരണസമയത്തും ആപത്തുകളിലും ശ്രീഹരി ആ ഭക്തനെ അകത്തും പുറത്തും സംരക്ഷിക്കുന്നു. സത്തുക്കൾ ഇത് അനുഭവിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; അലസന്മാർ എങ്ങനെ ഭവസമുദ്രം കടക്കും? സദ്ഗുരു നിവൃത്തിനാഥന്റെ സ്നേഹവാക്കുകൾ കേട്ട് ജ്ഞാനദേവൻ ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് പരമാനന്ദത്താൽ തൃപ്തനായി!