നകോ ദേവരായാ അന്ത ആതാം പാഹൂം — സന്ത് കാൻഹോപാത്രാ അഭംഗം

സന്ത് നാമദേവ് രചിച്ച 'യുഗേ അട്ടാവീസ' പണ്ഡർപൂരിലെ വിഠല ഭഗവാന്റെ സർവ്വപ്രധാനമായ മഹാ ആരതിയാണ്. ഇരുപത്തെട്ടു യുഗങ്ങളായി ഭക്തനായ പുണ്ഡലീകനായി ഇഷ്ടികയിൽ കാത്തുനിൽക്കുന്ന കാരുണ്യമൂർത്തിയായ വിഠലന്റെ പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിക്കുന്ന പ്രാർത്ഥനയാണിത്.

പണ്ഡർപൂർ വിഠല ക്ഷേത്രത്തിൽ ദിവസവും പുലർച്ചെ 3:00 മണിക്ക് പാടുന്ന അതിപവിത്രമായ 'കാകഡ ആരതി'യാണിത്. പ്രഭാതത്തിൽ ഭഗവാനെ ഉണർത്താൻ സന്ത് തുക്കാറാം രചിച്ച ഈ പ്രാർത്ഥനയിൽ ഭക്തർ വെണ്ണയും തൈരുമായി ദർശനത്തിനായി കാത്തുനിൽക്കുന്നു.

ഈ അഭംഗത്തിൽ, തുകാറാം തന്റെ വനവാസത്തിന്റെ സന്തോഷവും പ്രകൃതിയിലും ഏകാന്തതയിലും ദൈവത്തെ അനുഭവിക്കുന്നതും വർണ്ണിക്കുന്നു. വൃക്ഷങ്ങളും വള്ളികളും സുഹൃത്തുക്കളായും പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം ആഹ്വാനമായും കാണുന്നു.

വാരകരി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ വളർച്ചയെ ആലങ്കാരികമായി വരച്ചുകാട്ടുന്ന സന്ത് ബഹിണാബായിയുടെ പ്രസിദ്ധ കാവ്യം: ജ്ഞാനേശ്വർ തറക്കല്ലിട്ടു, നാമദേവ് വിപുലീകരിച്ചു, ഏകനാഥ് തൂണുകൾ നാട്ടി, തുകാറാം സുവർണ്ണ കലശമായി മാറി.

സാമൂഹിക സമത്വത്തിന്റെയും ആത്മീയ വിശുദ്ധിയുടെയും ഉദാത്ത വിളംബരമാണ് സന്ത് ചോഖാമേളയുടെ ഈ പ്രശസ്ത രചന. കരിമ്പ് വളഞ്ഞതാണെങ്കിലും അതിന്റെ മധുരത്തിന് കോട്ടമില്ല; വില്ല് വളഞ്ഞതാണെങ്കിലും അമ്പ് നേരെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് പായുന്നു. ശരീരത്തേക്കാൾ ആത്മാവിന്റെ ഭക്തിയാണ് ഈശ്വരന് പ്രധാനം.

സന്ത് ജ്ഞാനേശ്വർ മഹാരാജ് ആലന്ദിയിൽ രചിച്ച 'ഹരിപാഠം' വാരകരി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആത്മാവും നിത്യോപാസനയുമാണ്. ഈ 28 അഭംഗങ്ങൾ അദ്വൈതജ്ഞാനത്തിന്റെയും സഗുണഭക്തിയുടെയും മനോഹരമായ സമന്വയമാണ്. 'വായ തുറന്ന് ഹരിനാമം ജപിക്കൂ' എന്ന ലളിതമായ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ നാലുവിധ മുക്തികളും പ്രാപ്യമാകുമെന്ന് ജ്ഞാനദേവൻ ഉപദേശിക്കുന്നു.

സന്ത് ജ്ഞാനേശ്വരിന്റെ 'മൊഗരാ ഫുലലാ' ആത്മീയ മിസ്റ്റിസിസത്തിന്റെ അത്യപൂർവ്വ സൃഷ്ടിയാണ്. ഹൃദയവാതിൽക്കൽ നട്ട ഭക്തിയുടെ ചെറിയ തൈ ദൈവകൃപയാൽ ആകാശത്തോളം പടർന്നു പന്തലിച്ചു. വിടർന്ന മുല്ലപ്പൂവിന്റെ സുഗന്ധം പോലെ ആത്മാനന്ദം വിരിഞ്ഞപ്പോൾ, മനസ്സിന്റെ വികാരങ്ങൾ കൊണ്ട് നെയ്ത ദിവ്യ വസ്ത്രം വിഠോബയുടെ പാദങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം സമർപ്പിച്ചു.

സന്ത് ജ്ഞാനേശ്വരന്റെ ഈ അതിമനോഹരമായ അഭംഗം വിഠല ഭഗവാന്റെ ദർശനത്താലുണ്ടാകുന്ന പരമാനന്ദത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. പ്രഭുവിന്റെ ശ്യാമസുന്ദര രൂപം കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് ദർശിക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന അനുഭൂതി അനേകം ജന്മങ്ങളിലെ പുണ്യഫലമാണെന്നും അവിടുന്നാണ് സകല സുഖങ്ങളുടെയും ഉത്ഭവമെന്നും ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

തീർത്ഥാടനം ബാഹ്യമല്ല, ആന്തരികമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന സന്ത് ഏകനാഥിന്റെ തത്വചിന്താപരമായ അഭംഗം. ഈ ശരീരമാണ് പണ്ഡർപൂർ, അന്തരാത്മാവാണ് സാക്ഷാൽ വിഠലൻ, നിരന്തര ധ്യാനമാണ് ചന്ദ്രഭാഗാ നദി.

സന്ത് ഏകനാഥിന്റെ അതീവ ഹൃദയസ്പർശിയായ ഈ അഭംഗം പണ്ഡർപൂരിനെ ഭക്തന്റെ സ്വന്തം അമ്മവീടായി (മാതൃഗൃഹം) സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു. വിഠലൻ പിതാവും രുക്മിണി മാതാവും പുണ്ഡലീകൻ സഹോദരനുമായ ഈ പുണ്യസങ്കേതത്തിന്റെ ഓർമ്മ ഭക്തന് പരമശാന്തി നൽകുന്നു.