വിഠല ഭഗവാൻ

ഈ അഭംഗത്തിൽ, തുകാറാം തന്റെ വനവാസത്തിന്റെ സന്തോഷവും പ്രകൃതിയിലും ഏകാന്തതയിലും ദൈവത്തെ അനുഭവിക്കുന്നതും വർണ്ണിക്കുന്നു. വൃക്ഷങ്ങളും വള്ളികളും സുഹൃത്തുക്കളായും പക്ഷികളുടെ ശബ്ദം ആഹ്വാനമായും കാണുന്നു.

വാരകരി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ വളർച്ചയെ ആലങ്കാരികമായി വരച്ചുകാട്ടുന്ന സന്ത് ബഹിണാബായിയുടെ പ്രസിദ്ധ കാവ്യം: ജ്ഞാനേശ്വർ തറക്കല്ലിട്ടു, നാമദേവ് വിപുലീകരിച്ചു, ഏകനാഥ് തൂണുകൾ നാട്ടി, തുകാറാം സുവർണ്ണ കലശമായി മാറി.

സാമൂഹിക സമത്വത്തിന്റെയും ആത്മീയ വിശുദ്ധിയുടെയും ഉദാത്ത വിളംബരമാണ് സന്ത് ചോഖാമേളയുടെ ഈ പ്രശസ്ത രചന. കരിമ്പ് വളഞ്ഞതാണെങ്കിലും അതിന്റെ മധുരത്തിന് കോട്ടമില്ല; വില്ല് വളഞ്ഞതാണെങ്കിലും അമ്പ് നേരെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് പായുന്നു. ശരീരത്തേക്കാൾ ആത്മാവിന്റെ ഭക്തിയാണ് ഈശ്വരന് പ്രധാനം.

സന്ത് ജ്ഞാനേശ്വർ മഹാരാജ് ആലന്ദിയിൽ രചിച്ച 'ഹരിപാഠം' വാരകരി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആത്മാവും നിത്യോപാസനയുമാണ്. ഈ 28 അഭംഗങ്ങൾ അദ്വൈതജ്ഞാനത്തിന്റെയും സഗുണഭക്തിയുടെയും മനോഹരമായ സമന്വയമാണ്. 'വായ തുറന്ന് ഹരിനാമം ജപിക്കൂ' എന്ന ലളിതമായ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ നാലുവിധ മുക്തികളും പ്രാപ്യമാകുമെന്ന് ജ്ഞാനദേവൻ ഉപദേശിക്കുന്നു.

സന്ത് ജ്ഞാനേശ്വരിന്റെ 'മൊഗരാ ഫുലലാ' ആത്മീയ മിസ്റ്റിസിസത്തിന്റെ അത്യപൂർവ്വ സൃഷ്ടിയാണ്. ഹൃദയവാതിൽക്കൽ നട്ട ഭക്തിയുടെ ചെറിയ തൈ ദൈവകൃപയാൽ ആകാശത്തോളം പടർന്നു പന്തലിച്ചു. വിടർന്ന മുല്ലപ്പൂവിന്റെ സുഗന്ധം പോലെ ആത്മാനന്ദം വിരിഞ്ഞപ്പോൾ, മനസ്സിന്റെ വികാരങ്ങൾ കൊണ്ട് നെയ്ത ദിവ്യ വസ്ത്രം വിഠോബയുടെ പാദങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം സമർപ്പിച്ചു.

സന്ത് ജ്ഞാനേശ്വരന്റെ ഈ അതിമനോഹരമായ അഭംഗം വിഠല ഭഗവാന്റെ ദർശനത്താലുണ്ടാകുന്ന പരമാനന്ദത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. പ്രഭുവിന്റെ ശ്യാമസുന്ദര രൂപം കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് ദർശിക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന അനുഭൂതി അനേകം ജന്മങ്ങളിലെ പുണ്യഫലമാണെന്നും അവിടുന്നാണ് സകല സുഖങ്ങളുടെയും ഉത്ഭവമെന്നും ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

തീർത്ഥാടനം ബാഹ്യമല്ല, ആന്തരികമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന സന്ത് ഏകനാഥിന്റെ തത്വചിന്താപരമായ അഭംഗം. ഈ ശരീരമാണ് പണ്ഡർപൂർ, അന്തരാത്മാവാണ് സാക്ഷാൽ വിഠലൻ, നിരന്തര ധ്യാനമാണ് ചന്ദ്രഭാഗാ നദി.

സന്ത് ഏകനാഥിന്റെ അതീവ ഹൃദയസ്പർശിയായ ഈ അഭംഗം പണ്ഡർപൂരിനെ ഭക്തന്റെ സ്വന്തം അമ്മവീടായി (മാതൃഗൃഹം) സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു. വിഠലൻ പിതാവും രുക്മിണി മാതാവും പുണ്ഡലീകൻ സഹോദരനുമായ ഈ പുണ്യസങ്കേതത്തിന്റെ ഓർമ്മ ഭക്തന് പരമശാന്തി നൽകുന്നു.

സന്ത് ഏകനാഥന്റെ 'വിഞ്ചൂ ചാവലാ' (തേൾ കുത്തി) എന്ന അതിപ്രസിദ്ധമായ ആത്മീയ നാടക ഗാനമാണിത്. കാമക്രോധങ്ങളാകുന്ന വിഷത്തേളിന്റെ കുത്തേറ്റാൽ തമോഗുണം ഉപേക്ഷിച്ച് സത്ത്വഗുണത്തിന്റെ ഭസ്മം പൂശുകയാണ് ഏക പ്രതിവിധി എന്ന് ഏകനാഥർ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

13-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കുശവ സന്യാസിയായ സന്ത് ഗോരാ കുംഭാർ രചിച്ച പരമോന്നത ആത്മസാക്ഷാത്കാര അഭംഗമാണിത്. മണ്ണ് കുഴച്ച് ചക്രത്തിൽ പാത്രങ്ങൾ മെനയുമ്പോൾ തന്നെ അദ്ദേഹം പരബ്രഹ്മത്തെ സാക്ഷാത്കരിച്ചു; നിർഗുണ പരമാത്മാവ് സഗുണ വിഠലനായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ സകല അഹന്തയെയും ലയിപ്പിച്ചു.

പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വാരകരി സന്ത് കവയിത്രി ജനാബായിയുടെ അതിമനോഹരമായ അഭംഗമാണിത്. തന്റെ ഹൃദയം കവർന്ന വിഠലനെ 'പണ്ഡർപൂരിലെ കള്ളൻ' എന്ന് വിളിച്ച്, പ്രേമത്തിന്റെ കയറുകൊണ്ട് കെട്ടി തന്റെ ഹൃദയമാകുന്ന തടവറയിൽ പൂട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്നു. പ്രാണൻ പോയാലും വിടില്ലെന്ന് അവർ ദൃഢമായി പറയുന്നു.

പൂർണ്ണ സമർപ്പണത്തിന്റെ തീവ്രമായ പ്രാർത്ഥനയാണ് സന്ത് കാൻഹോപാത്രയുടെ ഈ രചന. ബലമായി പിടിച്ചുകൊണ്ടുപോകാൻ ശ്രമിച്ചവരുടെ പിടിയിൽ പെടാതെ വിഠോബയുടെ പാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടിയ അവർ അവിടെവെച്ചുതന്നെ ഈശ്വരനിൽ ലയിച്ചുചേർന്നു.

സന്ത് ചൊക്കാമേളയുടെ മകൻ സന്ത് കർമ്മമേളയുടെ (14-ാം നൂറ്റാണ്ട്) ഈ രചന അയിത്തത്തിനെതിരെയും സാമൂഹിക വിവേചനത്തിനെതിരെയും ദൈവത്തോട് തന്നെ നേരിട്ട് ചോദ്യം ചോദിക്കുന്ന വിപ്ലവകരമായ ഗാനമാണ്. 'ഹേ ലക്ഷ്മീപതേ, ഞങ്ങളുടെ ജാതിയെ അധഃപതിപ്പിച്ച വിവരം അങ്ങ് അറിയുന്നില്ലേ? എച്ചിലു തിന്നു ജീവിച്ച ഞങ്ങളെ കണ്ടിട്ട് അങ്ങയുടെ ഉള്ളിൽ ലജ്ജ തോന്നുന്നില്ലേ? ഞങ്ങളുടെ കുടിലിൽ വന്ന് സ്നേഹത്തോടെ തൈരുസാദം ഉണ്ട അങ്ങേക്ക് ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളെ എങ്ങനെ തള്ളിപ്പറയാനാകും?' എന്ന് അദ്ദേഹം ചോദിക്കുന്നു.

ക്ഷമയുടെയും കാരുണ്യത്തിന്റെയും അനശ്വര ഗീതമാണ് സന്ത് മുക്താബായിയുടെ ഈ രചന. ലോകത്തിന്റെ പരിഹാസത്തിൽ മനംനൊന്ത് ജ്ഞാനേശ്വർ കുടിലിന്റെ വാതിലടച്ചപ്പോൾ, ലോകോദ്ധാരണത്തിനായി വാതിൽ തുറക്കാൻ സഹോദരിയായ മുക്താബായ് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.

സന്ത് നാമദേവിന്റെ ഈ ഗാനം ഹരിനാമത്തിന്റെ ദിവ്യ മാധുര്യത്തെയും സാധകന്റെ മനസ്സിന്റെ ദൗർബല്യങ്ങളെയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഭഗവദ്നാമം അമൃതിനേക്കാൾ മധുരമാണെങ്കിലും ചഞ്ചലമായ മനസ്സ് ലൗകിക സുഖങ്ങളിൽ മുഴുകി അതിനെ നിരസിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്? കീർത്തനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ ഉറക്കം പിടികൂടുന്നു. നാമദേവർ വിഠോബയോട് തന്റെ മനസ്സിന്റെ സങ്കടം പറഞ്ഞ് അനുഗ്രഹത്തിനായി യാചിക്കുന്നു.

വാരകരി പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആദർശസൂക്തമായ സന്ത് നാമദേവിന്റെ അനശ്വര ഗീതം. നാമസങ്കീർത്തനത്തിന്റെ ആനന്ദത്തിൽ ആറാടി ലോകമെമ്പാടും 'ജ്ഞാനദീപം തെളിയിക്കുക' എന്ന ഉദാത്ത സന്ദേശമാണ് ഇതിലൂടെ നൽകുന്നത്. ഭഗവൽനാമം മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ഉദ്ധരിക്കുന്നു എന്ന് നാമദേവ് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

സന്ത് നാമദേവ് രചിച്ച 'യുഗേ അട്ടാവീസ' പണ്ഡർപൂരിലെ വിഠല ഭഗവാന്റെ സർവ്വപ്രധാനമായ മഹാ ആരതിയാണ്. ഇരുപത്തെട്ടു യുഗങ്ങളായി ഭക്തനായ പുണ്ഡലീകനായി ഇഷ്ടികയിൽ കാത്തുനിൽക്കുന്ന കാരുണ്യമൂർത്തിയായ വിഠലന്റെ പാദങ്ങളിൽ സമർപ്പിക്കുന്ന പ്രാർത്ഥനയാണിത്.

സന്ത് നരഹരി സോനാരുടെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഈ അഭംഗത്തിൽ, സ്വന്തം സ്വർണ്ണപ്പണി തൊഴിലിന്റെ രൂപകത്തിലൂടെ ശരീരത്തെ പണിശാലയായും വിവേകത്തെ ചുറ്റികയായും രാമനാമത്തെ ശുദ്ധ സ്വർണ്ണമായും വിവരിക്കുന്നു.

ജ്ഞാനേശ്വരിയുടെ സമാപനത്തിൽ വരുന്ന ഈ പ്രാർത്ഥന, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും ക്ഷേമത്തിനും ഐശ്വര്യത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള ഒരു സാർവത്രിക പ്രാർത്ഥനയാണ്. ഭഗവാന്റെ കൃപ എല്ലാവർക്കും ലഭിക്കണമെന്ന് ഇത് അപേക്ഷിക്കുന്നു.

പന്ഢർപൂരിലെ വിഠോബാഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു ഹ്രസ്വ ഭക്തിഗാനമാണിത്. ഭീമാ, ചന്ദ്രഭാഗാ നദികളെ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിലെ ഗംഗയായി വർണ്ണിച്ച്, ഭക്തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.

പവിത്രമായ തൊഴിലിന്റെയും കർമ്മയോഗത്തിന്റെയും മഹത്വം വാഴ്ത്തുന്ന സന്ത് സാവതാ മാളിയുടെ രചന. ഈശ്വരനെ തേടി വനങ്ങളിൽ അലയേണ്ടതില്ല; തന്റെ കൃഷിയിടത്തിലെ ഉള്ളിയിലും മുള്ളങ്കിയിലും പച്ചമുളകിലുമെല്ലാം സാക്ഷാൽ വിഠോബയെ ദർശിച്ച സാധകനാണദ്ദേഹം.

പണ്ഡരീപുരത്തേക്കുള്ള കാൽനട തീർത്ഥാടനത്തിന്റെ (വാരി) ജീവശ്വാസമാണ് സന്ത് സേനാ മഹാരാജിന്റെ ഈ ഗാനം. പണ്ഡരിയിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ കേശവനെ ദർശിക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ആത്മാനന്ദം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെയും ഒരു തീർത്ഥത്തിലും കിട്ടില്ല. ഹരിനാമഘോഷം, കാവിപ്പതാകകൾ, ചന്ദ്രഭാഗാ നദി, ഇഷ്ടികയിൽ നിൽക്കുന്ന വിഠോബ—ഇതിലും വലിയൊരു ശാന്തി ലോകത്ത് എവിടെയും ലഭിക്കില്ലെന്ന് സേനാ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

വാരകരി പാരമ്പര്യത്തിലെ സന്ത് സേനാ ക്ഷുരകൻ രചിച്ച വിഖ്യാതമായ അഭംഗമാണിത്. തന്റെ പരമ്പരാഗത തൊഴിലിനെ ആത്മീയ പ്രതീകങ്ങളാക്കി മാറ്റി, കണ്ണാടിയിലൂടെ ആത്മാവിനെ കാട്ടി, കത്രിക കൊണ്ട് അഹന്തയെ മുറിച്ച് വിഠലദാസനാകാൻ അദ്ദേഹം ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.

സന്ത് ചോഖാമേളയുടെ സഹധർമ്മിണിയായ സന്ത് സോയരാബായിയുടെ അതിവിശിഷ്ടമായ അഭംഗമാണിത്. വിഠലന്റെ ദിവ്യദർശനത്തിൽ സകല അഹന്തയും ഭേദഭാവങ്ങളും അലിഞ്ഞുപോയി, പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ ഏകമായ പരമാത്മ ചൈതന്യത്തിൽ ഒന്നായി മാറി.

വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് യാത്രയാകും മുൻപ് സന്ത് തുകാറാം ആലപിച്ച വികാരനിർഭരമായ വിടവാങ്ങൽ ഗാനം. ഭക്തരോടെല്ലാം വിടപറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം തന്റെ ശാശ്വതമായ നിത്യഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.

ജഗദ്ഗുരു സന്ത് തുക്കാറാം മഹാരാജിന്റെ പരിപൂർണ്ണ ശരണാഗതിയുടെയും ശാന്തിയുടെയും അമൃത വചനങ്ങളാണിത്. ഇഷ്ടികയിൽ നിൽക്കുന്ന വിഠോബയുടെ പാദങ്ങൾ കണ്ടതോടെ മനസ്സിന്റെ അലച്ചിലും സംസാരദുരിതങ്ങളും എന്നെന്നേക്കുമായി ഒടുങ്ങി. സർവ്വത്ര ആനന്ദം മാത്രം നിറഞ്ഞു. തുക്കാറാം പറയുന്നു: ഞങ്ങൾക്ക് വിഠോബ തന്നെയാണ് സർവ്വസ്വം.

അദ്വൈത ഭക്തിയുടെയും ബ്രഹ്മാനന്ദത്തിന്റെയും പരമോന്നത അവസ്ഥയെ വാഴ്ത്തുന്ന സന്ത് തുകാറാമിന്റെ രചന. ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേരുമ്പോൾ സകല ഭേദങ്ങളും ഇല്ലാതായി പരമാനന്ദത്തിന്റെ തിരമാലകൾ മാത്രം നിറയുന്നു. വാക്കുകൾക്കതീതമായ ആത്മീയ അനുഭൂതിയാണിത്.

ഭഗവദ് ദർശനത്തിനായുള്ള ആത്മാവിന്റെ അഗാധമായ കാത്തിരിപ്പിനെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന സന്ത് തുകാരാമിന്റെ അത്യന്തം ഹൃദയസ്പർശിയായ അഭംഗമാണിത്. പൗർണ്ണമി ചന്ദ്രനെ കാത്തിരിക്കുന്ന ചകോരപ്പക്ഷിയും അമ്മയെ കാത്തിരിക്കുന്ന കുഞ്ഞും പോലെ താൻ വിഠലനായി കാത്തിരിക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം പാടുന്നു.

സന്ത് തുകാരാമിന്റെ അത്യന്തം പവിത്രമായ പ്രാർത്ഥനാഗീതമാണിത്. ഐഹിക സമ്പത്തോ മോക്ഷമോ ആഗ്രഹിക്കാതെ, 'ഈശ്വരാ, അങ്ങയെ ഒരിക്കലും വിസ്മരിക്കാതിരിക്കാനും സദാ സജ്ജനങ്ങളുടെ സാമീപ്യം ലഭിക്കാനും അനുഗ്രഹിക്കേണമേ' എന്ന് അദ്ദേഹം യാചിക്കുന്നു.

സന്ത് തുകാരാമിന്റെ ഈ പ്രശസ്തമായ അഭംഗം യഥാർത്ഥ സന്യാസിയുടെയും ആത്മീയതയുടെയും പൊരുൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ദുരിതമനുഭവിക്കുന്നവരെയും അനാഥരെയും സ്വന്തമായി കണ്ട് സ്നേഹിക്കുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ സജ്ജനമെന്നും, അവനിലാണ് ഈശ്വരൻ കുടികൊള്ളുന്നതെന്നും ഇത് പഠിപ്പിക്കുന്നു.

പണ്ഡർപൂരിലെ ചന്ദ്രഭാഗാ നദീതീരത്ത് ഭക്തർ നടത്തുന്ന ദിവ്യ സങ്കീർത്തനത്തിന്റെയും നൃത്തത്തിന്റെയും വർണ്ണനയാണ് സന്ത് തുകാറാമിന്റെ ഈ രചന. അഹങ്കാരവും ദേഷ്യവും കാൽക്കീഴിലാക്കി ഭക്തർ പരസ്പരം കാൽതൊട്ടു വണങ്ങി ആനന്ദനൃത്തം ചെയ്യുന്നു.

ജഗദ്ഗുരു സന്ത് തുക്കാറാം മഹാരാജിന്റെ വിനയത്തിന്റെ പരമോന്നത പ്രാർത്ഥനയാണിത്. 'ഹേ ഭഗവാനെ, എനിക്ക് മഹത്വമല്ല, വിനയപൂർവ്വമായ എളിമയാണ് വേണ്ടത്!' എന്ന് അദ്ദേഹം യാചിക്കുന്നു. ചെറിയ ഉറുമ്പ് പഞ്ചസാര നുകരുമ്പോൾ ഐരാവതം എന്ന മഹാ ഗജത്തിന് അങ്കുശത്തിന്റെ അടി കൊള്ളേണ്ടി വരുന്നു.

സന്ത് തുകാരാമിന്റെ പ്രഥമവും അത്യന്തം പവിത്രവുമായ ഈ അഭംഗം പണ്ഡർപൂരിലെ വിഠല ഭഗവാന്റെ മനോഹര രൂപത്തെ വാഴ്ത്തുന്നു. ഇഷ്ടികയിൽ സമപാദനായി നിന്ന്, അരയിൽ കൈകൾ വെച്ച്, കഴുത്തിൽ തുളസിമാലയും പീതാംബരവും ധരിച്ച ഭഗവാന്റെ രൂപം ഭക്തന്റെ പരമാനന്ദമാണ്.

പണ്ഡർപൂർ വിഠല ക്ഷേത്രത്തിൽ ദിവസവും പുലർച്ചെ 3:00 മണിക്ക് പാടുന്ന അതിപവിത്രമായ 'കാകഡ ആരതി'യാണിത്. പ്രഭാതത്തിൽ ഭഗവാനെ ഉണർത്താൻ സന്ത് തുക്കാറാം രചിച്ച ഈ പ്രാർത്ഥനയിൽ ഭക്തർ വെണ്ണയും തൈരുമായി ദർശനത്തിനായി കാത്തുനിൽക്കുന്നു.

ജഗദ്ഗുരു സന്ത് തുക്കാറാം മഹാരാജിന്റെ ഈ ഗാനം വിഠോബ നാമത്തിന്റെ അവിരാമമായ ധ്യാനത്തെ വാഴ്ത്തുന്നു. ഗാനങ്ങളാൽ വിഠോബയെ പാടുക, ഹൃദയത്തിൽ വിഠോബയെ ധ്യാനിക്കുക, ഇഷ്ടികയിൽ നിൽക്കുന്ന വിഠോബയെ ദർശിക്കുക. വിഠോബ അനാഥരുടെ ബന്ധുവും കാരുണ്യക്കടലുമാണ്. ആ പുണ്യനാമം ജപിക്കുമ്പോൾ നാവ് അമൃതുപോലെ മധുരതരമാകുന്നു.

സന്ത് തുകാരാമിന്റെ ഈ പ്രശസ്ത മറാഠി അഭംഗം പ്രകൃതിയുടെയും ഈശ്വരന്റെയും ഐക്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. മരങ്ങളും വള്ളികളും കാട്ടുപക്ഷികളുമാണ് ഞങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ബന്ധുക്കൾ എന്ന് തുകാരാം പാടുന്നു.