जे का रंजले गांजले — संत तुकाराम अभंग
संत तुकारामांचा अभंग: जो दुःखी-गांजलेल्यांना आपले मानतो तोच खरा साधू, आणि देव तेथेच आहे, अशी शिकवण.
श्लोक
जे लोक दुःखी, कष्टी आणि गांजलेले आहेत, त्यांना जो प्रेमाने आपले मानतो; त्यालाच खरा साधू ओळखावा आणि तिथेच ईश्वर प्रत्यक्ष वास करतो हे जाणावे.
श्लोक 1
लोणी जसे आतून आणि बाहेरून पूर्णपणे मऊ व कोमल असते, तसेच सत्पुरुषाचे अंतःकरण असते. ज्याला जगात कोणाचाही आधार किंवा वाली नाही, त्याला जो अत्यंत प्रेमाने आपल्या हृदयाशी धरतो.
श्लोक 2
जो स्नेह आणि वात्सल्य आपल्या पोटच्या मुलावर केले जाते, तेच समान प्रेम जो आपल्या घरातील नोकर-चाकरांवर (दास-दासींवर) करतो; तुकाराम महाराज म्हणतात, मी किती म्हणून सांगू? अशी दयाळू व्यक्ती साक्षात भगवंताचीच मूर्ती आहे!
श्लोक 3
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
संत तुकाराम (1608–1650) हे महाराष्ट्रातील वारकरी परंपरेचे संतकवी आणि पंढरीच्या विठ्ठलाचे भक्त. लोकप्रिय अभंग-रचनेतील 'जे का रंजले गांजले' हा अभंग भक्ती चळवळीतील नैतिक शिखर मानला जातो. संताची ओळख कर्मकांडाने नव्हे तर दुःखितांवरील सक्रिय करुणेने सांगितली आहे आणि अशा माणसातच देव वसतो असे यात सांगितले आहे. महात्मा गांधींनी 1930 मध्ये येरवडा तुरुंगात असताना या अभंगाचे इंग्रजीत भाषांतर केले, जे त्यांच्या सॉन्ग्स फ्रॉम प्रिझन या संग्रहात प्रसिद्ध झाले.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Sant Tukaram · Medieval Warkari Poet-Saint · 17th century, Maharashtra
A householder-saint of the Warkari tradition from Dehu, Maharashtra, who composed thousands of Abhangas (devotional verses) to Vitthal in plain, direct Marathi, often reflecting on his own hardships, doubts, and everyday struggles as a grain merchant.
तुम्हाला माहीत आहे का?
गांधीजींचे भाषांतर
1930 मध्ये येरवडा तुरुंगात असताना महात्मा गांधींनी या अभंगाचे इंग्रजीत भाषांतर केले ('That man is true who taketh to his bosom the afflicted'). ते त्यांच्या सॉन्ग्स फ्रॉम प्रिझन (1934) या संग्रहात प्रसिद्ध झाले.
साधूची लक्षणे
हा अभंग खऱ्या संताच्या लक्षणांचे अभिजात विधान म्हणून ओळखला जातो. तुकाराम गाथेत तो आवृत्त्यांनुसार वेगळ्या क्रमांकांखाली येतो; archive.org वरील गाथेच्या प्रतीत याच ओळी आढळतात.
लोण्याचा दृष्टांत
चरण 2 मध्ये सज्जनाच्या चित्ताला 'मृदु सबाह्य नवनीत' म्हणजे आत-बाहेर मऊ लोण्याची उपमा दिली आहे. अशी करुणा निष्कपट असते; भावना आणि कृती यांत फरक नसतो.
सेवकही आपल्या लेकरांसारखे
चरण 3 सांगतो की पुत्रावर जी दया करावी तीच दास-दासींवरही करावी, आणि 'तुका म्हणे' असा तो माणूस भगवंताची जिवंत मूर्ती आहे.
Vitthal
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत