ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਕੀ ਆਰਤੀ
ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਆਰਤੀ ਭਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤੁਕਾਂ
॥ ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਆਰਤੀ ॥
ਸ਼ਲੋਕ 1
ਜੈ ਗਣੇਸ਼, ਜੈ ਗਣੇਸ਼, ਜੈ ਗਣੇਸ਼ ਦੇਵਾ। ਮਾਤਾ ਜਾਕੀ ਪਾਰਵਤੀ, ਪਿਤਾ ਮਹਾਦੇਵਾ॥
ਸ਼ਲੋਕ 2
ਇੱਕ ਦੰਤ ਦਯਾਵੰਤ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਧਾਰੀ। ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿਲਕ ਸੋਹੇ, ਮੂਸੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ॥
ਸ਼ਲੋਕ 3
ਪਾਨ ਚੜ੍ਹੇ, ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਮੇਵਾ। ਲੱਡੂਆਂ ਦਾ ਭੋਗ ਲੱਗੇ, ਸੰਤ ਕਰਨ ਸੇਵਾ॥
ਸ਼ਲੋਕ 4
ਜੈ ਗਣੇਸ਼, ਜੈ ਗਣੇਸ਼, ਜੈ ਗਣੇਸ਼ ਦੇਵਾ। ਮਾਤਾ ਜਾਕੀ ਪਾਰਵਤੀ, ਪਿਤਾ ਮਹਾਦੇਵਾ॥
ਸ਼ਲੋਕ 5
ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਅੱਖ ਦਿੰਦੇ, ਕੋੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਕਾਇਆ। ਬਾਂਝ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿੰਦੇ, ਨਿਰਧਨ ਨੂੰ ਮਾਇਆ॥
ਸ਼ਲੋਕ 6
'ਸੂਰ' ਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ਰਣ ਆਏ, ਸਫਲ ਕੀਜੇ ਸੇਵਾ। ਮਾਤਾ ਜਾਕੀ ਪਾਰਵਤੀ, ਪਿਤਾ ਮਹਾਦੇਵਾ॥
ਸ਼ਲੋਕ 7
ਦੀਨਾਂ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖੋ, ਸ਼ੰਭੂ ਸੁਤਵਾਰੀ। ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਕਰੋ, ਜਗ ਬਲਿਹਾਰੀ॥
ਸ਼ਲੋਕ 8
ਜੈ ਗਣੇਸ਼, ਜੈ ਗਣੇਸ਼, ਜੈ ਗਣੇਸ਼ ਦੇਵਾ। ਮਾਤਾ ਜਾਕੀ ਪਾਰਵਤੀ, ਪਿਤਾ ਮਹਾਦੇਵਾ॥
ਸ਼ਲੋਕ 9
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ 'ਤੇ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਜਾਂ ਸੰਝ ਵੇਲੇ
ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਧੂਫ਼, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਜਲ
- ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ 'ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਕੀ ਆਰਤੀ' ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਆਰਤੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸੰਤ ਕਵੀ ਸੂਰਦਾਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਰਚਨਾਕਾਰ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਗਤ ਕਵੀ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਰਚੀ ਸੀ। ਆਖਰੀ ਬੰਦ ਵਿੱਚ 'ਸੂਰ' ਸ਼ਬਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ ਅੰਨ੍ਹੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ 'ਅੰਧੇ ਨੂੰ ਅੱਖ ਦੇਣ' ਵਾਲੀ ਪੰਕਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਅਰਦਾਸ ਵੀ ਹੈ।
ਢਾਂਚਾ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੇਕ (ਟੇਕ) ਅਤੇ ਕਈ ਅੰਤਰੇ ਹਨ। ਹਰ ਅੰਤਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੇਕ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ 'ਜੈ ਗਣੇਸ਼, ਜੈ ਗਣੇਸ਼, ਜੈ ਗਣੇਸ਼ ਦੇਵਾ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੇਰਵਾ
ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ 'ਏਕਦੰਤ' (ਇੱਕ ਦੰਦ ਵਾਲੇ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ — ਇੱਕ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੇ ਫਰਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਦੰਦ ਤੋੜ ਲਿਆ ਸੀ। 'ਚਾਰ ਭੁਜਾਧਾਰੀ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। 'ਮੂਸੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ' (ਚੂਹੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਰਲਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਭੇਟਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ
ਆਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪਾਨ, ਫੁੱਲ, ਮੇਵਾ ਅਤੇ ਲੱਡੂਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਮੋਦਕ (ਲੱਡੂ) ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਡੂ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। 'ਸੰਤ ਕਰਨ ਸੇਵਾ' ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚਮਤਕਾਰੀ ਗੁਣ
ਇਹ ਆਰਤੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਦਇਆ (ਦਇਆ) ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਨੂੰ ਅੱਖ, ਕੋਢ਼ੀ ਨੂੰ ਸਰੀਰ, ਬਾਂਝ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਧਨ ਨੂੰ ਧਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 'ਦੀਨਨ ਕੀ ਲਾਜ ਰਾਖੋ' (ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਰੱਖੋ) ਅਤੇ 'ਕਾਮਨਾ ਕੋ ਪੂਰਨ ਕਰੋ' (ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰੋ) ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਆਪਣੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਲਈ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
Ganesh
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ