ଶ୍ରୀ ଗଣେଶଙ୍କ ଆରତୀ
ଗଣେଶଙ୍କ ଏହି ଲୋକପ୍ରିୟ ହିନ୍ଦୀ ଆରତୀ: ତାଙ୍କ ମାତାପିତା, ଏକଦନ୍ତ ଓ ଚାରି ହାତ, ତାଙ୍କ ମୂଷିକ ବାହନ, ଲଡ୍ଡୁ ନୈବେଦ୍ୟ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାଧକଙ୍କ ପାଇଁ ବରଦାନ।
ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
ଶ୍ରୀ ଗଣେଶଙ୍କର ଆରତୀ
ଶ୍ଲୋକ 1
ଜୟ ଗଣେଶ, ଜୟ ଗଣେଶ, ଜୟ ଗଣେଶ ଦେବ। ଯାହାଙ୍କ ମାତା ପାର୍ବତୀ ଓ ପିତା ମହାଦେବ।
ଶ୍ଲୋକ 2
ଏକଦନ୍ତ, ଦୟାଳୁ, ଚାରି ଭୁଜଧାରୀ। ମସ୍ତକରେ ତିଳକ ଶୋଭାପାଏ, ମୂଷା ବାହନ।
ଶ୍ଲୋକ 3
ପାନ ଚଢ଼େ, ଫୁଲ ଚଢ଼େ, ଆଉ ଚଢ଼େ ମେବା। ଲଡ଼ୁମାନଙ୍କର ଭୋଗ ଲାଗେ, ସନ୍ଥମାନେ ସେବା କରନ୍ତି।
ଶ୍ଲୋକ 4
ଜୟ ଗଣେଶ, ଜୟ ଗଣେଶ, ଜୟ ଗଣେଶ ଦେବ। ଯାହାଙ୍କ ମାତା ପାର୍ବତୀ ଓ ପିତା ମହାଦେବ।
ଶ୍ଲୋକ 5
ଅନ୍ଧକୁ ଆଖି ଦିଅ, କୁଷ୍ଠୀକୁ ଶରୀର। ବନ୍ଧ୍ୟାକୁ ପୁତ୍ର ଦିଅ, ନିର୍ଧନକୁ ଧନ।
ଶ୍ଲୋକ 6
'ସୂର' ଶ୍ୟାମ ଶରଣ ଆସିଛି, ସଫଳ କର ସେବା। ଯାହାଙ୍କ ମାତା ପାର୍ବତୀ ଓ ପିତା ମହାଦେବ।
ଶ୍ଲୋକ 7
ଦୀନଙ୍କର ଲାଜ ରଖ, ହେ ଶମ୍ଭୁପୁତ୍ର। କାମନାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କର, ଜଗତ ବଳିହାରୀ।
ଶ୍ଲୋକ 8
ଜୟ ଗଣେଶ, ଜୟ ଗଣେଶ, ଜୟ ଗଣେଶ ଦେବ। ଯାହାଙ୍କ ମାତା ପାର୍ବତୀ ଓ ପିତା ମହାଦେବ।
ଶ୍ଲୋକ 9
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ପ୍ରତିଦିନ କିମ୍ବା ଶୁଭ ତିଥିରେ
ବ୍ରାହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ
ଘିଅ ଦୀପ, ଧୂପ, ତାଜା ଫୁଲ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ
- ମାନସିକ ଶାନ୍ତି, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି ଓ ସକାରାତ୍ମକ ଶକ୍ତି
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହି ଆରତୀ ବୃହତ୍ ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଏବଂ ଏହାର ଶେଷ ପଦରେ ଥିବା ‘ସୂର’ ସ୍ୱାକ୍ଷର ହେତୁ ଏହାକୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ଭାବେ ଷୋହଳ ଶତାବ୍ଦୀର କବି-ସନ୍ଥ ସୂରଦାସଙ୍କୁ ଶ୍ରେୟ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଶ୍ରେୟ ସ୍ୱାକ୍ଷର ପଙ୍କ୍ତି ଓ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା ଉପରେ ଆଧାରିତ, କୌଣସି ପ୍ରାଚୀନ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଉଦ୍ଧୃତ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ଦଲିଲୀକୃତ ଅପେକ୍ଷା ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଭଲ। ଗୃହରେ ବା ମନ୍ଦିରରେ ଦୈନିକ ପୂଜା ସମୟରେ ଏହା ସାଧାରଣତଃ ଗାଯାଏ, ବିଶେଷ କରି ଗଣେଶ ଚତୁର୍ଥୀରେ। ଆରତୀ ପୂର୍ବରୁ ଗଣପତିଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ ଆରତୀଠାରୁ ବହୁତ ପୁରୁଣା: ଋଗ୍ବେଦ ୨.୨୩.୧ ପଦ (‘ଗଣାନାଂ ତ୍ଵା ଗଣପତିଂ’) ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପାଠ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଗଣେଶ ପୁରାଣ ତାଙ୍କ ପୂଜାକୁ ସମର୍ପିତ। ଆରତୀ ବିଧିରେ ଗୀତ ଗାଇବା ସମୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପ ଘୂରାଯାଏ।
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ସର୍ବାଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତି ଗୀତଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ
ଗଣେଶଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ‘ଆରତୀ’ (ପ୍ରଶଂସାର ଏକ ଆଚାରିକ ଗୀତ) ଭାରତର ଅସଂଖ୍ୟ ଘର ଓ ମନ୍ଦିରରେ ଦୈନିକ ଗାଯାଏ, ବିଶେଷତଃ ପୂଜାର ଆରମ୍ଭରେ। ଏହାର ସରଳ, ପୁନରାବୃତ୍ତ ଧ୍ରୁବ ପଦ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏଥିରେ ଯୋଗ ଦେବା ସହଜ କରେ।
ଗଣେଶଙ୍କ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ରୂପ ବ୍ୟାଖ୍ୟା
ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ଗଣେଶଙ୍କ ଏକଦନ୍ତ (‘ଏକଦନ୍ତ’), ଚାରି ହାତ, ଲଲାଟରେ ତିଲକ ଓ ତାଙ୍କ ମୂଷିକ ବାହନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ମୂଷିକ ଗଣେଶଙ୍କ ସାମାନ୍ୟ ବାଧାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବାର କ୍ଷମତାକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ — ସେ ନମ୍ର ମୂଷିକ ଉପରେ ଚଢ଼ନ୍ତି, ଯାହା ସୂଚାଏ ଯେ ତାଙ୍କ କୃପା ପାଇଁ କୌଣସି ଆହ୍ୱାନ ଅତି ଛୋଟ ନୁହେଁ।
ମିଠା ନୈବେଦ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ
ତୃତୀୟ ପଦ ପାନ, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ବିଶେଷ କରି ‘ଲଡ୍ଡୁ’ର ନୈବେଦ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ — ଗୋଲାକାର, ମିଠା ପିଠା, ଯାହା ଗଣେଶଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଖାଦ୍ୟ। ‘ସନ୍ତ କରେନ ସେବା’ (ସନ୍ଥମାନେ ସେବା କରନ୍ତି) ପଙ୍କ୍ତି ଦର୍ଶାଏ ଯେ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ ଏକ ଭକ୍ତିମୂଳକ ସେବା, କେବଳ ଆଚାର ନୁହେଁ।
ଗଣେଶଙ୍କୁ ଆରୋପିତ ଚମତ୍କାର
ପଞ୍ଚମ ପଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବରଦାନର ତାଲିକା ଦିଏ: ଅନ୍ଧଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଫେରାଇବା, କୁଷ୍ଠରୋଗ ନିରାମୟ, ସନ୍ତାନହୀନ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଦାନ, ଏବଂ ଗରିବମାନଙ୍କୁ ଧନ ଦାନ। ଏହି ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଏହି ଆରତୀ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ ସ୍ପର୍ଶନୀୟ, ଜାଗତିକ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପାଠ କରାଯାଏ।
ସୂରଦାସଙ୍କୁ ପାରମ୍ପରିକ ଶ୍ରେୟ
ଷଷ୍ଠ ପଦରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର ପଙ୍କ୍ତି ‘ସୂର ଶ୍ୟାମ ଶରଣ ଆୟେ’ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ‘ସୂର’ ଶରଣରେ ଆସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରୂପେ ନାମିତ। ଏଥିପାଇଁ ଏହି ଆରତୀ ଷୋହଳ ଶତାବ୍ଦୀର ଅନ୍ଧ କବି-ସନ୍ଥ ସୂରଦାସଙ୍କ ସହ ଲୋକପ୍ରିୟ ଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ। ଏହି ସଂଯୋଗ ସ୍ୱାକ୍ଷର ଓ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଉଦ୍ଧୃତ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଉପରେ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣିତ ଅପେକ୍ଷା ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ବିବେଚନା କରିବା ଶ୍ରେୟସ୍କର।
Ganesh
ହିନ୍ଦୁ dharm ରୁ ଅଧିକ
ସବୁ ଦେଖନ୍ତୁସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ