ॐ जय जगदीश हरे (आरती)
सर्वोच्च रक्षक म्हणून भगवान जगदीश (विष्णू/कृष्ण) यांची स्तुती करणारी प्रिय हिंदू आरती; संध्याकाळच्या उपासनेत आशीर्वाद मागण्यासाठी आणि भक्ती व्यक्त करण्यासाठी गायली जाते.
श्लोक
ॐ, जय जगदीश हरे ! स्वामी, जय जगदीश हरे ! भक्तांचे संकट, दासांचे संकट, तू क्षणात दूर करतोस. ॐ, जय जगदीश हरे !
श्लोक 1
जो ध्यान करतो, त्याला फळ मिळते; मनाचे दुःख नाहीसे होते. स्वामी, मनाचे दुःख नाहीसे होते. सुख-संपत्ती घरी येते, सुख-संपत्ती घरी येते, शरीराचे कष्ट मिटतात. ॐ, जय जगदीश हरे !
श्लोक 2
तू माझी माता व पिता आहेस; मी कोणाची शरण घ्यावी? स्वामी, मी कोणाची शरण घ्यावी? तुझ्यावाचून दुसरा कोणी नाही, तुझ्यावाचून दुसरा कोणी नाही, ज्याची मी आशा करावी. ॐ, जय जगदीश हरे !
श्लोक 3
तू पूर्ण परमात्मा आहेस; तू अंतर्यामी आहेस, स्वामी, तू अंतर्यामी आहेस. तू पारब्रह्म परमेश्वर आहेस, तू पारब्रह्म परमेश्वर आहेस, तू सर्वांचा स्वामी आहेस. ॐ, जय जगदीश हरे !
श्लोक 4
तू करुणेचा सागर आहेस; तू पालनकर्ता आहेस, स्वामी, तू पालनकर्ता आहेस. मी मूर्ख, फलेच्छू आहे; मी सेवक, तू स्वामी. कृपा कर, हे भर्ता. ॐ, जय जगदीश हरे !
श्लोक 5
तू एक, अगोचर आहेस; सर्वांचा प्राणपती आहेस, स्वामी, सर्वांचा प्राणपती आहेस. कोणत्या मार्गाने मी तुला भेटू, हे दयामया? कोणत्या मार्गाने मी तुला भेटू, तो मी दुर्बुद्धी? ॐ, जय जगदीश हरे !
श्लोक 6
दीनबंधू, दुःखहर्ता, तू माझा ठाकूर आहेस; स्वामी, तू माझा रक्षक आहेस. तुझा हात उचल, मला तुझ्या शरण लाव; मी तुझ्या दारी पडलो आहे. ॐ, जय जगदीश हरे !
श्लोक 7
विषय-विकार दूर कर, पाप हर, हे देवा; स्वामी, पाप हर, हे देवा. श्रद्धा-भक्ती वाढव, श्रद्धा-भक्ती वाढव, संतांची सेवा कर. ॐ, जय जगदीश हरे !
श्लोक 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
बुधवार, गुरुवार व एकादशी
ब्राह्ममुहूर्त किंवा संध्याकाळची वेळ
तुळशीची पाने, लोणी-खडीसाखर व पिवळी फुले
- परम भक्ती, परमानंद व चिंतामुक्ती
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र हिंदू आरती परंपरेचा भाग आहे — स्तुती आणि प्रकाशाचे भक्तिगीत — जे सामान्यतः मंदिरांत आणि घरांत संध्याकाळच्या उपासनेत (संध्या आरती) गायले जाते. ते भगवान जगदीशांना उद्देशून आहे; ‘जगदीश’ म्हणजे ‘विश्वाचे स्वामी’, हे विष्णू किंवा कृष्ण यांचे नाव आहे. हे स्तोत्र सुमारे 1870 मध्ये पंडित श्रद्धाराम फिल्लौरी (1837–1881) यांनी रचले; ते पंजाबी विद्वान-सुधारक आणि आर्य समाज काळातील कवी होते. तेव्हापासून ते तोंडी परंपरेत उतरले असून, शरणागती आणि भक्तीच्या सोप्या पण गहन अभिव्यक्तीमुळे उत्तर भारतातील हिंदू घरांत आणि मंदिरांत सर्वाधिक गायल्या जाणाऱ्या आरतींपैकी एक बनले आहे. या स्तोत्रात देवाला जगदीश, विश्वंभर आणि अंतर्यामी ही नावे दिली आहेत — परम, सर्वव्यापी सत्याची शीर्षके, जी विष्णु पुराणात वर्णिली आहेत आणि भगवद्गीतेच्या त्या शिकवणीत प्रतिध्वनित होतात की परमेश्वर प्रत्येक हृदयात वास करतो (अध्याय 10, श्लोक 20).
या पाठाबद्दल
रचयिता: Pandit Shraddha Ram Phillauri
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचनाकार आणि उगम
ही प्रिय आरती सुमारे 1870 मध्ये पंडित श्रद्धाराम फिल्लौरी यांनी रचली; ते पंजाबी विद्वान आणि आर्य समाज चळवळीशी संबंधित समाजसुधारक होते. उत्तर भारतातील हिंदू उपासनेचा ती आधारस्तंभ बनली असून संध्याकाळच्या आरती-विधीत असंख्य घरांत आणि मंदिरांत गायली जाते.
भाषा आणि काव्यरूप
हे स्तोत्र ब्रजभाषेत रचले आहे — हिंदीची ती बोली जी कृष्णभक्ती-परंपरेशी घट्ट जोडलेली आहे. सात पदांपैकी प्रत्येक पद स्थिर छंदात दोन ओळी विनंती किंवा स्तुतीच्या असतात, त्यानंतर “ॐ जय जगदीश हरे” हा टेका येतो; त्यामुळे समूहगायनास योग्य प्रश्नोत्तरी रचना तयार होते.
धर्मशास्त्रीय विषय
गीतात देवाला जगदीश (“विश्वाचे स्वामी”) म्हणून संबोधले आहे आणि संपूर्ण शरणागतीवर भर दिला आहे — भक्त देवाला माता, पिता आणि एकमेव आश्रय म्हणून घोषित करतो. यात अधोरेखित केलेले गुण म्हणजे परमेश्वराची सर्वव्यापकता (अंतर्यामी), करुणा (करुणेचा सागर) आणि दुःख व पाप दूर करणारा म्हणून त्यांची भूमिका — जी मूलभूत वैष्णव भक्तिदर्शनाचे प्रतिबिंब आहे.
उपासनेतील उपयोग
ही आरती सामान्यतः संध्याकाळच्या पूजेच्या समाप्तीला, अनेकदा देवतेसमोर दिवा ओवाळत सादर केली जाते. तिची साधी, पुनरावृत्त होणारी रचना अगदी लहान मुलांनाही सहभागी होऊ देते, आणि अनेक हिंदू सर्वप्रथम शिकणाऱ्या स्तोत्रांपैकी ती एक असल्याने ती घरगुती आणि मंदिर उपासनेला एकत्र जोडणारा घटक आहे.
सांस्कृतिक पोहोच
धार्मिक वापराबरोबरच “ॐ जय जगदीश हरे” चित्रपट आणि भक्तिगीत-अल्बममध्येही आढळते, आणि दिवाळी व जन्माष्टमीसारख्या उत्सवांत गायली जाते. तिचे सार्वत्रिक आकर्षण संरक्षण आणि कृपेसाठीच्या थेट, मनापासूनच्या आवाहनात आहे, जे हिंदू धर्मातील पंथीय सीमा ओलांडते.
Krishna
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
