शनी चालीसा
शनी ग्रहाचे अधिदेवता शनिदेव यांची स्तुती करणारे चाळीस श्लोकांचे हिंदी भक्तिगीत आहे. शनिवारी याचे पठण करून त्यांची कृपा मागितली जाते आणि संकटे दूर व्हावीत यासाठी प्रार्थना केली जाते.
श्लोक
मंगलाचरण (दोहा)
चालीसा वाचनापूर्वी गुरुवंदना आणि मंगलाचरण दोहा.
गिरिजेचे पुत्र, करुणेने शुभ देणारे गणेश यांचा जयजयकार असो. हे प्रभो, दीनांचे दुःख दूर करून त्यांना आनंद द्या. श्री शनिदेवांचा जयजयकार असो, जय हो! हे प्रभो, ही प्रार्थना ऐका, हे महाराज; हे सूर्यपुत्रा, कृपा करून आपल्या भक्तांची लाज राखा.
श्लोक दोहा
चालीसा (४० चौपाई)
प्रभूच्या अपार महिमेचे, बळाचे आणि कृपेचे गुणगान करणाऱ्या मुख्य ४० चौपाया.
करुणामय शनिदेवांचा जय हो, जय हो! जे सदैव आपल्या भक्तांचे पालन आणि रक्षण करतात, त्यांचा जय असो.
श्लोक 1
चार बाहू असलेले, त्यांचे सावळे रूप तेजस्वीपणे झळकते; रत्नजडित मुकुट त्यांच्या कपाळाला तेजस्वी शोभा देतो.
श्लोक 2
त्यांचे रुंद आणि मोहक कपाळ अत्यंत भव्य आहे; त्यांची तिरकी नजर आणि उग्र भुवया भयंकर आहेत.
श्लोक 3
त्यांच्या कानांत कुंडले चमकतात; छातीवर मोती आणि रत्नांची माळ दमकते.
श्लोक 4
त्यांच्या हातात गदा, त्रिशूळ आणि कुर्हाड आहे; क्षणार्धात ते शत्रूंचा संहार करतात.
श्लोक 5
पिंगल, कृष्ण, छायेचे पुत्र; यम, कोणस्थ, रौद्र — दुःखांचा नाश करणारे.
श्लोक 6
सौरी, मंद, शनी — त्यांच्या दहा नावांपैकी काही; सूर्याचे (भानूचे) पुत्र म्हणून सर्वजण आपल्या इच्छापूर्तीसाठी त्यांची पूजा करतात.
श्लोक 7
प्रभू ज्याच्यावर प्रसन्न होतात, त्या दीनहीन माणसालाही ते क्षणार्धात राजा करतात.
श्लोक 8
ते पर्वताला गवताच्या काडीइतके लहान पाहू शकतात, आणि एका गवताच्या काडीला पर्वत करू शकतात.
श्लोक 9
रामाला राज्य मिळणार असतानाच त्यांना वनवास पत्करावा लागला — कारण शनीने कैकेयीची बुद्धी झाकोळली होती.
श्लोक 10
वनात एक फसवा सोनेरी हरीण दाखवला गेला, आणि माता जानकी (सीता) यांचे हरण झाले.
श्लोक 11
शक्ती अस्त्राने लक्ष्मण मूर्च्छित झाले, आणि सैन्यात आक्रोशाचा कल्लोळ उठला.
श्लोक 12
रावणाचे नशीब आणि बुद्धी विकृत झाली, आणि त्याने रामचंद्रांशी वैर आणखी वाढवले.
श्लोक 13
सोन्याची लंका भस्मसात झाली, आणि महावीर बजरंगबली (हनुमान) यांचा डंका वाजला.
श्लोक 14
राजा विक्रमावरही तुमचा प्रभाव पडला; रंगवलेल्या मोराने त्यांचा हार गिळला.
श्लोक 15
नऊ लाख किमतीचा मौल्यवान हार त्यांच्यावर चोरीचा आरोप घेऊन आला, आणि भीतीने त्यांचे हातपाय बांधून मोडण्यात आले.
श्लोक 16
त्यांना कठीण आणि हीन अवस्था दाखवली, तेल्याच्या घरी घाणा ओढायला भाग पाडले.
श्लोक 17
त्यांनी दीपक रागात विनवणी केली, आणि तेव्हा प्रभू प्रसन्न होऊन त्यांना सुख दिले.
श्लोक 18
राजा हरिश्चंद्रांची राणी विकली गेली, आणि ते स्वतः एका अस्पृश्याच्या घरी पाणी भरू लागले.
श्लोक 19
त्याचप्रमाणे राजा नलावरही अशीच परीक्षा आली — भाजलेला मासाही पाण्यात उडी मारून गेला.
श्लोक 20
जेव्हा त्यांचा प्रभाव श्री शंकरांच्या घरापर्यंत पोहोचला, तेव्हा त्याने पार्वतीला खोल शोकात लोटले.
श्लोक 21
एकाच रागीट नजरेने गौरीपुत्राचे (गणेशाचे) मस्तक आकाशात उडाले.
श्लोक 22
पांडवांवरही तुमचा प्रभाव पडला; द्रौपदी वस्त्रहरणातून थोडक्यात बचावली.
श्लोक 23
कौरवांचेही नशीब आणि बुद्धी नष्ट झाली, आणि अशा रीतीने महाभारताचे महायुद्ध घडले.
श्लोक 24
लगेच सूर्याला तोंडात धरून, त्यांच्यासह पाताळात उडी मारली.
श्लोक 25
हे पाहून शेष भगवान विनवणी घेऊन आले, आणि सूर्य त्या मुखातून मुक्त झाला.
श्लोक 26
प्रभूंची वाहने जगात प्रसिद्ध सात शहाणी प्राणी आहेत: हत्ती, गाढव, हरीण आणि कुत्रा इत्यादी.
श्लोक 27
कोल्हा, सिंह आणि इतर नखधारी प्राणीही आहेत — ज्योतिषशास्त्र त्यांचे परिणाम सांगते.
श्लोक 28
हत्तीवर स्वार होऊन आल्यास घरात समृद्धी येते; घोड्यावर स्वार होऊन आल्यास सुख आणि संपत्ती लाभते.
श्लोक 29
गाढवावर स्वार होऊन आल्यास अनेक कामांत तोटा होतो; सिंहावर स्वार होऊन आल्यास कार्यसिद्धी आणि राजसन्मान देतात.
श्लोक 30
कोल्ह्यावर स्वार होऊन आल्यास बुद्धी नष्ट होते; हरणावर स्वार होऊन आल्यास दुःख देतात, आणि प्राणही घेऊ शकतात.
श्लोक 31
प्रभू कुत्र्यावर स्वार होऊन येतात, तेव्हा चोरी इत्यादींचे मोठे भय असते.
श्लोक 32
त्याचप्रमाणे त्यांच्या चार «पायां»ची नावे अशी आहेत: सोने, लोखंड, चांदी आणि तांबे.
श्लोक 33
प्रभू लोखंडी पायावर आले की धन, कुटुंब आणि समृद्धीचा नाश होतो.
श्लोक 34
तांबे आणि चांदीचे पाय समतोल आणि मंगल आणतात; सोन्याचा पाय सर्व सुख आणि महान सौभाग्य देतो.
श्लोक 35
जो रोज शनीच्या कर्मांचे हे वृत्तान्त गातो, त्याला प्रतिकूल ग्रहदशा कधीही त्रास देणार नाही.
श्लोक 36
अद्भुत प्रभू आपली दिव्य लीला दाखवतात, आणि शत्रूंचे भाग्य क्षीण करतात.
श्लोक 37
जो विद्वान आणि समर्थ पुरोहिताला बोलावून शनी ग्रहासाठीचा शांतीविधी यथाविधी करवतो,
श्लोक 38
आणि शनिवारी पिंपळाच्या झाडाला जल अर्पण करतो व दीपदान करतो — त्याला मोठे सुख लाभते.
श्लोक 39
प्रभूंचा सेवक राम सुंदर म्हणतो: शनीचे स्मरण केल्याने सुखाचा प्रकाश उदय पावतो.
श्लोक 40
शनैश्चर देवांचे हे पठण शुद्ध आणि स्पष्ट स्वरूपात तयार केले आहे. जो चाळीस दिवस याचे पठण करतो, तो भवसागर पार करतो. शनीसमोर उभे राहून दशरथाने एकदा जी स्तुती केली होती, तीच येथे सोप्या आणि परिष्कृत भाषेत पुन्हा लिहिली आहे.
श्लोक 41
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
शनी चालीसा हे हिंदू धर्मातील व्यापक चालीसा परंपरेचा एक भाग आहे. चालीसा हा सामान्यतः अवधी आणि हिंदी भाषेत रचला जाणारा भक्तिकाव्याचा प्रकार आहे. परंपरेनुसार शनिदेवांसाठी पवित्र मानल्या जाणाऱ्या शनिवारी (शनिवार) याचे पठण केले जाते — त्यांची कृपा मिळवण्यासाठी आणि कुंडलीतील शनीचे अशुभ परिणाम कमी व्हावेत म्हणून केलेली प्रार्थना म्हणून. सर्वात जुन्या हस्तलिखितांमध्ये याच्या रचनाकाराचे नाव नोंदवलेले नाही, आणि खरोखरच ते अज्ञात राहिले आहेत. हे नवग्रह भक्तिसाहित्याच्या विस्तृत संग्रहातील लोकपरंपरागत रचना आहे, कोणा प्रमाणित कवी-संतांची कृती नव्हे. उत्तर भारतात हे स्तोत्र मोठ्या प्रमाणावर पूज्य मानले जाते आणि उपवासाच्या वेळी किंवा नित्य पूजेचा भाग म्हणून अनेकदा गायले जाते. श्लोकांमध्ये शनिदेवांचे रूप आणि गुण वर्णिलेले असून त्यांच्या सामर्थ्याच्या कथा सांगितल्या आहेत — पुराणांमध्ये विखुरलेल्या नवग्रह पौराणिक कथांचाच हा संग्रह आहे (सूर्य व छायेचे पुत्र म्हणून शनी) — तसेच नैवेद्य अर्पण करण्याच्या सूचना आणि पठणाची फलश्रुतीही यात दिली आहे.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Ram Sunder Prabhu Das
Ram Sunder Prabhu Das च्या आणखी रचना
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचनाकार
शनी चालीसाच्या कोणत्याही एका निश्चित रचनाकाराचा प्रमाणित उल्लेख नाही. छापील आणि ऑनलाइन आवृत्त्यांमध्ये शब्दरचना भिन्न आहे, आणि काहींच्या शेवटी स्वाक्षरीची ओळही आढळते. त्यामुळे हे स्तोत्र एखाद्या प्रसिद्ध कवीची कृती म्हणून न पाहता, उत्तर भारतातील जिवंत भक्तिपरंपरा म्हणून समजणे योग्य आहे.
रचना
या स्तोत्रात चाळीस चौपाया (दोन अर्धओळींचे श्लोक) आहेत, ज्यांच्या आधी एक प्रारंभिक दोहा आणि शेवटी एक समाप्ती दोहा आहे — एकूण बेचाळीस श्लोक. या पाठात चौपाया १ ते ४० क्रमांकित आहेत, आणि दोहे पहिल्या चौपाईपूर्वी आणि शेवटच्या चौपाईनंतर येतात.
रूपवर्णन
चौपाया २ ते ५ शनिदेवांना चार बाहू, सावळा (श्याम) वर्ण, रत्नजडित मुकुट, रुंद कपाळ आणि तिरकी कठोर नजर असलेले असे चित्रित करतात. ते कानात कुंडले आणि मोत्यांच्या माळा धारण करतात, आणि त्यांच्या हातात गदा, त्रिशूळ व कुर्हाड असते.
स्मरण केलेल्या कथा
चौपाया १२ ते १५ मध्ये राजा हरिश्चंद्राच्या परीक्षा, राजा नलाच्या परीक्षा (ज्यांचा भाजलेला मासा पुन्हा पाण्यात उडी मारून गेला त्या प्रसंगासह), रामाचा वनवास आणि सीताहरण, तसेच लंका दहन होण्यापूर्वी रावणाच्या निर्णयाला मिळालेले वळण यांचे स्मरण केले आहे. हे प्रसंग मार्कंडेय पुराणात, महाभारताच्या वनपर्वातील नलोपाख्यानात आणि वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडात आढळतात. शनीच्या आवाक्याबाहेर कोणीही नाही आणि शरणागतीनेच त्यांची कृपा मिळते, हे दाखवण्यासाठी चालीसा या कथा आठवते.
स्तोत्रात सांगितलेली व्रते
चौपाया १८ ते २३ मध्ये शनिवारचा उपवास, तीळ व तेल अर्पण, काळी गाय, लोखंड, काळे उडीद आणि काळे वस्त्र दान, तसेच शनिदेवांची आरती गाण्याचा उल्लेख आहे. चौपाई २८ वचन देते की चाळीस दिवस चालीसेचे पठण केल्यास फलप्राप्ती होते, आणि समाप्ती दोहा भवसागर पार करण्याविषयी बोलतो.
नावे आणि वंश
चौपाया ६ आणि ७ शनिदेवांची नावे एकत्र करतात — जसे पिंगल, मंद, रौद्र, यम, बभ्रू आणि सौरी; चौपाई ९ त्यांना छाया आणि रवी (सूर्य) यांचे पुत्र म्हणते. हे, शनीला सूर्य व छायेचा पुत्र मानणाऱ्या व्यापक नवग्रह परंपरेशी सुसंगत आहे.
Shani
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
