Bharat Devotion
Embroidered artwork for शनी चालीसा: Embroidered Om symbol above a brass diya, marigolds and a temple spire at sunrise

शनी चालीसा

शनी चालीसा

शनी ग्रहाचे अधिदेवता शनिदेव यांची स्तुती करणारे चाळीस श्लोकांचे हिंदी भक्तिगीत आहे. शनिवारी याचे पठण करून त्यांची कृपा मागितली जाते आणि संकटे दूर व्हावीत यासाठी प्रार्थना केली जाते.

श्लोक

मंगलाचरण (दोहा)

चालीसा वाचनापूर्वी गुरुवंदना आणि मंगलाचरण दोहा.

जय गणेश गिरिजा सुवन मंगल करण कृपाल दीनन के दुख दूर करि कीजै नाथ निहाल जय जय श्री शनिदेव प्रभु सुनहु विनय महाराज करहु कृपा हे रवि तनय राखहु जनकी लाज
Jai Ganesh Girija Suvan Mangal Karan Kripaal. Deenan Ke Dukh Door Kari Keejai Naath Nihaal. Jai Jai Shri Shanidev Prabhu Sunahu Vinay Maharaj. Karahu Kripa He Ravi Tanay Raakhahu Janaki Laaj.

श्लोक दोहा

चालीसा (४० चौपाई)

प्रभूच्या अपार महिमेचे, बळाचे आणि कृपेचे गुणगान करणाऱ्या मुख्य ४० चौपाया.

जयति जयति शनिदेव दयाला करत सदा भक्तन प्रतिपाला
Jayati Jayati Shanidev Dayala. Karat Sada Bhaktan Pratipala.

श्लोक 1

चारि भुजा तनु श्याम विराजै माथे रतन मुकुट छबि छाजै
Chaari Bhuja Tanu Shyaam Viraajai. Maathe Ratan Mukut Chhabi Chhaajai.

श्लोक 2

परम विशाल मनोहर भाला टेढ़ी दृष्टि भृकुटि विकराला
Param Vishaal Manohar Bhaala. Tedhi Drishti Bhrikuti Vikaraala.

श्लोक 3

कुण्डल श्रवण चमाचम चमके हिये माल मुक्तन मणि दमकै
Kundal Shravan Chamaacham Chamake. Hiye Maal Muktan Mani Damakai.

श्लोक 4

कर में गदा त्रिशूल कुठारा पल बिच करैं अरिहिं संहारा
Kar Mein Gada Trishul Kuthara. Pal Bich Karain Arihin Samhara.

श्लोक 5

पिंगल कृष्णो छाया नन्दन यम कोणस्थ रौद्र दुख भंजन
Pingal Krishno Chhaya Nandana. Yama Konasth Raudra Dukh Bhanjana.

श्लोक 6

सौरी मन्द शनी दश नामा भानु पुत्र पूजहिं सब कामा
Sauri Manda Shani Dasha Naama. Bhanu Putra Poojahin Sab Kaama.

श्लोक 7

जापर प्रभु प्रसन्न हवैं जाहीं रंकहुँ राव करैं क्शण माहीं
Jaapar Prabhu Prasanna Havain Jaahi. Rankahu Raav Karain Kshan Maahi.

श्लोक 8

पर्वतहू तृण होइ निहारत तृणहू को पर्वत करि डारत
Parvatahu Trina Hoi Nihaarata. Trinahu Ko Parvat Kari Daarata.

श्लोक 9

राज मिलत बन रामहिं दीन्हयो कैकेइहुँ की मति हरि लीन्हयो
Raj Milat Ban Raamahin Deenhayo. Kaikeihu Ki Mati Hari Leenhayo.

श्लोक 10

बनहूँ में मृग कपट दिखाई मातु जानकी गई चुराई
Banahun Mein Mrig Kapat Dikhai. Maatu Janaki Gai Churai.

श्लोक 11

लषणहिं शक्ति विकल करिडारा मचिगा दल में हाहाकारा
Lashhanahin Shakti Vikal Kari Daara. Machiga Dal Mein Hahakaara.

श्लोक 12

रावण की गति-मति बौराई रामचन्द्र सों बैर बढ़ाई
Ravan Ki Gati-Mati Bauraai. Ramachandra Son Bair Badhai.

श्लोक 13

दियो कीट करि कंचन लंका बजि बजरंग बीर की डंका
Diyo Keet Kari Kanchan Lanka. Baji Bajarang Beer Ki Danka.

श्लोक 14

नृप विक्रम पर तुहिं पगु धारा चित्र मयूर निगलि गै हारा
Nrip Vikram Par Tuhin Pagu Dhaara. Chitra Mayoor Nigali Gai Haara.

श्लोक 15

हार नौंलखा लाग्यो चोरी हाथ पैर डरवायो तोरी
Haar Naunlakha Laagyo Chori. Haath Pair Daravaayo Tori.

श्लोक 16

भारी दशा निकृष्ट दिखायो तेलहिं घर कोल्हू चलवायो
Bhaari Dasha Nikrishht Dikhaayo. Telahin Ghar Kolhu Chalavaayo.

श्लोक 17

विनय राग दीपक महँ कीन्हयों तब प्रसन्न प्रभु ह्वै सुख दीन्हयों
Vinay Raag Deepak Mahan Keenhayon. Tab Prasanna Prabhu Hvai Sukh Deenhayon.

श्लोक 18

हरिश्चंद्र नृप नारि बिकानी आपहुं भरें डोम घर पानी
Harishchandra Nrip Naari Bikaani. Aapahun Bharen Dom Ghar Paani.

श्लोक 19

तैसे नल पर दशा सिरानी भूंजी-मीन कूद गई पानी
Taise Nal Par Dasha Siraani. Bhunji-Meen Kood Gai Paani.

श्लोक 20

श्री शंकरहिं गह्यो जब जाई पारवती को सती कराई
Shri Shankarahin Gahyo Jab Jaai. Paravati Ko Sati Karaai.

श्लोक 21

तनिक वोलोकत ही करि रीसा नभ उड़ि गयो गौरिसुत सीसा
Tanik Volokat Hi Kari Reesa. Nabh Udi Gayo Gaurisut Seesa.

श्लोक 22

पाण्डव पर भै दशा तुम्हारी बची द्रौपदी होति उघारी
Pandav Par Bhai Dasha Tumhaari. Bachi Draupadi Hoti Ughaari.

श्लोक 23

कौरव के भी गति मति मारयो युद्ध महाभारत करि डारयो
Kaurav Ke Bhi Gati Mati Maaryo. Yuddh Mahabharat Kari Daaryo.

श्लोक 24

रवि कहँ मुख महँ धरि तत्काला लेकर कूदि परयो पाताला
Ravi Kahan Mukh Mahan Dhari Tatkaala. Lekar Koodi Parayo Paataala.

श्लोक 25

शेष देव-लखि विनति लाई रवि को मुख ते दियो छुड़ाई
Shesh Dev-Lakhi Vinati Laai. Ravi Ko Mukh Te Diyo Chhudaai.

श्लोक 26

वाहन प्रभु के सात सुजाना जग दिग्गज गर्दभ मृग स्वाना
Vaahan Prabhu Ke Saat Sujaana. Jag Diggaj Gardabh Mrig Svaana.

श्लोक 27

जम्बुक सिंह आदि नख धारी सो फल ज्योतिष कहत पुकारी
Jambuk Sinh Aadi Nakh Dhaari. So Phal Jyotish Kahat Pukaari.

श्लोक 28

गज वाहन लक्श्मी गृह आवैं हय ते सुख सम्पत्ति उपजावैं
Gaj Vaahan Lakshmi Grih Aavain. Hay Te Sukh Sampatti Upajaavain.

श्लोक 29

गर्दभ हानि करै बहु काजा सिंह सिद्धकर राज समाजा
Gardabh Haani Karai Bahu Kaaja. Sinh Siddhakar Raj Samaaja.

श्लोक 30

जम्बुक बुद्धि नष्ट कर डारै मृग दे कष्ट प्राण संहारै
Jambuk Buddhi Nashht Kar Daarai. Mrig De Kashht Praan Samhaarai.

श्लोक 31

जब आवहिं प्रभु स्वान सवारी चोरी आदि होय डर भारी
Jab Aavahin Prabhu Svaan Savaari. Chori Aadi Hoya Dar Bhaari.

श्लोक 32

तैसहि चारी चरण यह नामा स्वर्ण लौह चाँदि अरु तामा
Taisahi Chaari Charan Yah Naama. Swarn Lauh Chaandi Aru Taama.

श्लोक 33

लौह चरण पर जब प्रभु आवैं धन जन सम्पत्ति नष्ट करावैं
Lauh Charan Par Jab Prabhu Aavain. Dhan Jan Sampatti Nashht Karaavain.

श्लोक 34

समता ताम्र रजत शुभकारी स्वर्ण सर्व सुख मंगल भारी
Samata Taamra Rajat Shubhakaari. Swarn Sarva Sukh Mangal Bhaari.

श्लोक 35

जो यह शनि चरित्र नित गावै कबहुं न दशा निकृष्ट सतावै
Jo Yah Shani Charitra Nit Gaavai. Kabahun Na Dasha Nikrishht Sataavai.

श्लोक 36

अद्भूत नाथ दिखावैं लीला करैं शत्रु के नशिब बलि ढीला
Adbhut Naath Dikhaavain Leela. Karain Shatru Ke Nasheeb Bali Dheela.

श्लोक 37

जो पण्डित सुयोग्य बुलवाई विधिवत शनि ग्रह शांति कराई
Jo Pandit Suyogya Bulavaai. Vidhivat Shani Grah Shaanti Karaai.

श्लोक 38

पीपल जल शनि दिवस चढ़ावत दीप दान दै बहु सुख पावत
Peepal Jal Shani Divas Chadhaavat. Deep Daan Dai Bahu Sukh Paavat.

श्लोक 39

कहत राम सुन्दर प्रभु दासा शनि सुमिरत सुख होत प्रकाशा
Kahat Ram Sundar Prabhu Dasa. Shani Sumirat Sukh Hot Prakaasha.

श्लोक 40

पाठ शनीश्चर देव को कीन्हों 'विमल' तैयार करत पाठ चालीस दिन हो भवसागर पार जो स्तुति दशरथ जी कियो सम्मुख शनि निहार सरस सुभाष में वही ललिता लिखें सुधार
Paath Shanishchar Dev Ko Keenhon Vimal Tayyaar. Karat Paath Chaalees Din Ho Bhavasaagar Paar. Jo Stuti Dasharath Ji Kiyo Sammukh Shani Nihaar. Sarasa Subhaash Mein Vahi Lalita Likhen Sudhaar.

श्लोक 41

Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)

Auspicious Day

दररोज किंवा शुभ तिथींवर

Best Time (Muhurta)

ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ

Sacred Offerings

तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य

Spiritual Benefits (Phalashruti)
  • मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
Chanting Practice:Reciting 1 to 11 times daily for 40 consecutive days is traditionally practiced for resolution of difficulties.

पृष्ठभूमि

शनी चालीसा हे हिंदू धर्मातील व्यापक चालीसा परंपरेचा एक भाग आहे. चालीसा हा सामान्यतः अवधी आणि हिंदी भाषेत रचला जाणारा भक्तिकाव्याचा प्रकार आहे. परंपरेनुसार शनिदेवांसाठी पवित्र मानल्या जाणाऱ्या शनिवारी (शनिवार) याचे पठण केले जाते — त्यांची कृपा मिळवण्यासाठी आणि कुंडलीतील शनीचे अशुभ परिणाम कमी व्हावेत म्हणून केलेली प्रार्थना म्हणून. सर्वात जुन्या हस्तलिखितांमध्ये याच्या रचनाकाराचे नाव नोंदवलेले नाही, आणि खरोखरच ते अज्ञात राहिले आहेत. हे नवग्रह भक्तिसाहित्याच्या विस्तृत संग्रहातील लोकपरंपरागत रचना आहे, कोणा प्रमाणित कवी-संतांची कृती नव्हे. उत्तर भारतात हे स्तोत्र मोठ्या प्रमाणावर पूज्य मानले जाते आणि उपवासाच्या वेळी किंवा नित्य पूजेचा भाग म्हणून अनेकदा गायले जाते. श्लोकांमध्ये शनिदेवांचे रूप आणि गुण वर्णिलेले असून त्यांच्या सामर्थ्याच्या कथा सांगितल्या आहेत — पुराणांमध्ये विखुरलेल्या नवग्रह पौराणिक कथांचाच हा संग्रह आहे (सूर्य व छायेचे पुत्र म्हणून शनी) — तसेच नैवेद्य अर्पण करण्याच्या सूचना आणि पठणाची फलश्रुतीही यात दिली आहे.

या पाठाबद्दल

रचयिता: Ram Sunder Prabhu Das

Ram Sunder Prabhu Das च्या आणखी रचना

तुम्हाला माहीत आहे का?

रचनाकार

शनी चालीसाच्या कोणत्याही एका निश्चित रचनाकाराचा प्रमाणित उल्लेख नाही. छापील आणि ऑनलाइन आवृत्त्यांमध्ये शब्दरचना भिन्न आहे, आणि काहींच्या शेवटी स्वाक्षरीची ओळही आढळते. त्यामुळे हे स्तोत्र एखाद्या प्रसिद्ध कवीची कृती म्हणून न पाहता, उत्तर भारतातील जिवंत भक्तिपरंपरा म्हणून समजणे योग्य आहे.

रचना

या स्तोत्रात चाळीस चौपाया (दोन अर्धओळींचे श्लोक) आहेत, ज्यांच्या आधी एक प्रारंभिक दोहा आणि शेवटी एक समाप्ती दोहा आहे — एकूण बेचाळीस श्लोक. या पाठात चौपाया १ ते ४० क्रमांकित आहेत, आणि दोहे पहिल्या चौपाईपूर्वी आणि शेवटच्या चौपाईनंतर येतात.

रूपवर्णन

चौपाया २ ते ५ शनिदेवांना चार बाहू, सावळा (श्याम) वर्ण, रत्नजडित मुकुट, रुंद कपाळ आणि तिरकी कठोर नजर असलेले असे चित्रित करतात. ते कानात कुंडले आणि मोत्यांच्या माळा धारण करतात, आणि त्यांच्या हातात गदा, त्रिशूळ व कुर्हाड असते.

स्मरण केलेल्या कथा

चौपाया १२ ते १५ मध्ये राजा हरिश्चंद्राच्या परीक्षा, राजा नलाच्या परीक्षा (ज्यांचा भाजलेला मासा पुन्हा पाण्यात उडी मारून गेला त्या प्रसंगासह), रामाचा वनवास आणि सीताहरण, तसेच लंका दहन होण्यापूर्वी रावणाच्या निर्णयाला मिळालेले वळण यांचे स्मरण केले आहे. हे प्रसंग मार्कंडेय पुराणात, महाभारताच्या वनपर्वातील नलोपाख्यानात आणि वाल्मीकी रामायणाच्या अरण्यकांडात आढळतात. शनीच्या आवाक्याबाहेर कोणीही नाही आणि शरणागतीनेच त्यांची कृपा मिळते, हे दाखवण्यासाठी चालीसा या कथा आठवते.

स्तोत्रात सांगितलेली व्रते

चौपाया १८ ते २३ मध्ये शनिवारचा उपवास, तीळ व तेल अर्पण, काळी गाय, लोखंड, काळे उडीद आणि काळे वस्त्र दान, तसेच शनिदेवांची आरती गाण्याचा उल्लेख आहे. चौपाई २८ वचन देते की चाळीस दिवस चालीसेचे पठण केल्यास फलप्राप्ती होते, आणि समाप्ती दोहा भवसागर पार करण्याविषयी बोलतो.

नावे आणि वंश

चौपाया ६ आणि ७ शनिदेवांची नावे एकत्र करतात — जसे पिंगल, मंद, रौद्र, यम, बभ्रू आणि सौरी; चौपाई ९ त्यांना छाया आणि रवी (सूर्य) यांचे पुत्र म्हणते. हे, शनीला सूर्य व छायेचा पुत्र मानणाऱ्या व्यापक नवग्रह परंपरेशी सुसंगत आहे.

हिंदू धर्म से और

सभी देखें