श्री लक्ष्मी चालीसा
हे स्तोत्र देवी लक्ष्मीच्या स्तुतीसाठी आहे. यामध्ये भक्त त्यांच्या इच्छा पूर्ण होण्यासाठी आणि दुःख निवारणासाठी प्रार्थना करतात.
श्लोक
हे माता लक्ष्मी, कृपा करा आणि माझ्या हृदयात वास करा. माझ्या मनोकामना पूर्ण करा आणि माझी आशा पूर्ण करा.
श्लोक 1
ही माझी प्रार्थना आहे, हात जोडून मी विनंती करतो. सर्व प्रकारे सुखाचे वास्तव्य करा, जय जननी जगदंबिका.
श्लोक 2
हे समुद्रपुत्री, मी तुझे स्मरण करतो. मला ज्ञान, बुद्धी आणि विद्या द्या. तुझ्यासारखा दुसरा कोणी उपकारी नाही. सर्व प्रकारे आमची आशा पूर्ण करा.
श्लोक 3
जय जय जगत्जननी जगदंबा. तूच सर्वांचा आधार आहेस. तूच सर्व घट-घटात वास करणारी आहेस. हीच आमची विशेष विनंती आहे.
श्लोक 4
हे जगजननी, जय सिंधुकुमारी. तू दीनांची हितकारी आहेस. हे महाराणी, मी नित्य तुझी विनंती करतो. हे जगजननी भवानी, कृपा करा.
श्लोक 5
मी कोणत्या प्रकारे तुझी स्तुती करू? माझे अपराध विसरून माझी सुध घ्या. माझ्याकडे कृपादृष्टीने पहा. हे जगजननी, माझी विनंती ऐका.
श्लोक 6
हे ज्ञान, बुद्धी आणि सुखाच्या दाता, हे आमच्या माता, आमचे संकट हरा. जेव्हा विष्णूने क्षीरसागर मथला, तेव्हा समुद्रात चौदा रत्ने सापडली.
श्लोक 7
त्या चौदा रत्नांमध्ये तू सुखराशी होतीस. प्रभूने दासीचे रूप धारण करून सेवा केली. जेव्हा जेव्हा प्रभूने जन्म घेतला, तेव्हा तेव्हा रूप बदलून तिथे सेवा केलीस.
श्लोक 8
जेव्हा स्वयं विष्णूने मानवी शरीर धारण करून अयोध्यापुरीत अवतार घेतला, तेव्हा तू जनकपुरात प्रगट झालीस आणि हृदय पुलकित करून सेवा केलीस.
श्लोक 9
अंतर्यामीने तुला आपलेसे केले. तू त्रिभुवनाची स्वामिनी म्हणून विश्वविदित आहेस. तुझ्यासारखी प्रबळ शक्ती दुसरी नाही. किती वेळा मी तुझी महिमा वर्णन करू?
श्लोक 10
जो मन, वचन आणि कर्माने सेवा करतो, त्याला मनोवांछित फळ मिळते. छल, कपट आणि चतुराई सोडून, विविध प्रकारे मन लावून पूजा करतात.
श्लोक 11
आणखी एक गोष्ट मी सांगतो, समजून घ्या. जो हा पाठ मन लावून करतो, त्याला कोणतेही कष्ट होत नाहीत आणि त्याला मनोवांछित फळ मिळते.
श्लोक 12
हे दुःखनिवारिणी, त्राहि त्राहि, जय असो. तू त्रिविध ताप आणि भवबंधन हरण करणारी आहेस. जो हा चालीसा वाचतो किंवा वाचवतो, ध्यान लावून ऐकतो किंवा ऐकवतो.
श्लोक 13
त्याला कोणताही रोग सतावत नाही. त्याला पुत्र इत्यादी धन-संपत्ती मिळते. पुत्रहीन, संपत्तीहीन, आंधळा, बहिरा, कुष्ठरोगी, अत्यंत दीन.
श्लोक 14
ब्राह्मणाला बोलावून पाठ करवावा. मनात कधीही शंका आणू नये. जो चाळीस दिवस पाठ करवतो, त्याच्यावर गौरीसा (शिव-पार्वती) कृपा करतात.
श्लोक 15
त्याला पुष्कळ सुख-संपत्ती मिळते. त्याला कशाचीही कमी पडत नाही. जो बारा महिने पूजा करतो, त्याच्यासारखा दुसरा कोणी धन्य नाही.
श्लोक 16
जो प्रतिदिन मनात पाठ करतो, त्याच्यासारखा जगात कोणी नाही. मी अनेक प्रकारे काय स्तुती करू? ध्यान लावून परीक्षा घ्या.
श्लोक 17
विश्वास ठेवून व्रत-नेम करतो, तो सिद्ध होतो आणि त्याच्या हृदयात प्रेम उत्पन्न होते. जय जय जय लक्ष्मी भवानी, तू गुणांची खाणी म्हणून सर्वत्र व्याप्त आहेस.
श्लोक 18
तुझा तेज जगात प्रबळ आहे. तुझ्यासारखा दयाळू कोणी नाही. आता माझ्या अनाथाची सुध घ्या. संकट कापून मला भक्ती द्या.
श्लोक 19
माझ्या चुका-भूला क्षमा करा. माझी अवस्था पाहून दर्शन द्या. दर्शनाशिवाय हा अधिकारी व्याकुल आहे. तुझ्याशिवाय मी भारी दुःख सहन करतो.
श्लोक 20
माझ्या शरीरात ज्ञान-बुद्धी नाही. तू सर्व काही तुझ्या मनात जाणतेस. चतुर्भुज रूप धारण करून आता माझे कष्ट निवारण करा.
श्लोक 21
कोणत्या प्रकारे मी तुझी स्तुती करू? माझ्यात ज्ञान-बुद्धीची अधिकता नाही.
श्लोक 22
हे दुःखहारिणी, त्राहि त्राहि, लवकर सर्व त्रास हरा. जयति जयति जय लक्ष्मी, शत्रूचा नाश करा.
श्लोक 23
रामदास नित्य ध्यान धरून, हात जोडून विनवणी करतो. हे माता लक्ष्मी, तुझ्या दासावर दयेची एक किरण करा.
श्लोक 24
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
शुक्रवार व पौर्णिमा
संध्याकाळ (दिवाबत्तीची वेळ)
कमळाचे फूल, खिरीचा नैवेद्य, पंचामृत व तुपाचा दिवा
- धनधान्य समृद्धी, सुख-समाधान व ऐश्वर्य
पृष्ठभूमि
हे एक ‘चालीसा’ (चाळीस श्लोकांचे स्तोत्र) असून ते हिंदू भक्तिपरंपरेतील आहे आणि देवी लक्ष्मीला समर्पित आहे; ती विष्णूंची पत्नी आणि समृद्धी, भाग्य व ज्ञानाची देवता आहे. अशी स्तोत्रे सामान्यतः दैनंदिन उपासनेत किंवा शुक्रवार आणि दिवाळीसारख्या विशेष प्रसंगी भौतिक व आध्यात्मिक आशीर्वादांसाठी म्हटली जातात. शेवटच्या दोह्यात केवळ ‘रामदास’ हे नाव येते; कोणते रामदास अभिप्रेत आहेत हे स्थापित नसल्यामुळे त्याबाबत पुढील श्रेय दिलेले नाही. समुद्रमंथनाचा प्रसंग भागवत पुराणाच्या अष्टम स्कंधातील ६ ते ८ अध्यायांमधील कथेनुसार आहे.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Ramdas
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचनाप्रकार आणि मांडणी
ही भक्तिरचना तीन पारंपरिक हिंदी काव्यछंदांचा वापर करते: दोहा (यमकबद्ध दोन ओळी), सोरठा (दोह्याचा एक प्रकार) आणि चौपाई (चार ओळींचे श्लोक). उत्तर भारतीय चालीसा स्तोत्रांमध्ये ही मांडणी सामान्य आहे; पूर्ण लक्ष्मी चालीसेत साधारणपणे ४० श्लोक असतात, परंतु येथे दिलेला मजकूर २२ क्रमांकित भागांचा लहान पाठ आहे.
पौराणिक मूळ
या स्तोत्रात क्षीरसागराच्या मंथनाचा (क्षीरसिंधू) थेट उल्लेख आहे, जी हिंदू सृष्टीकथेतील मध्यवर्ती कथा आहे. मंथन घडवून आणणाऱ्या विष्णूंची सेविका (दासी) म्हणून लक्ष्मी मंथनातून प्रकट झालेल्या चौदा रत्नांपैकी एक म्हणून नमूद केली आहे.
सीता म्हणून लक्ष्मी
मजकुरात नमूद केले आहे की जेव्हा विष्णूंनी अयोध्येत (अवधपुरी) रामरूपाने अवतार घेतला, तेव्हा लक्ष्मी जनकपुरात सीतेच्या रूपात प्रकट झाली. ही श्रद्धा, की सीता ही लक्ष्मीचा अवतार आहे आणि रामायणकथेत ती रामाची सेवा करते, याच्याशी सुसंगत आहे.
वचन दिलेले लाभ
श्रद्धेने पठण करणाऱ्यांना या स्तोत्रात ठोस सांसारिक फळांचे आश्वासन दिले आहे: त्रिविध तापांपासून (त्रिविध ताप) मुक्ती, रोगनिवारण, तसेच धन, संतती व संपत्ती प्राप्ती. निरक्षर असलेल्यांसाठी, किंवा अंधत्व, बहिरेपण वा कुष्ठरोगाने पीडित व्यक्तींसाठी ब्राह्मणाकडून याचे पठण करवावे, असेही सांगितले आहे.
संरक्षणासाठी समारोपाची विनवणी
शेवटच्या श्लोकांचा सूर तातडीचा आणि संरक्षणात्मक होतो. ‘त्राहि त्राहि’ (वाचव, वाचव) या वारंवार येणाऱ्या आक्रोशाने भक्त लक्ष्मीला भय तातडीने दूर करण्याची आणि शत्रूंचा नाश करण्याची विनंती करतो. समाप्ती करुणामयी देवीकडे कृपा करण्याच्या पारंपरिक विनंतीने होते.
