श्रीसूक्त
श्रीसूक्त हे ऋग्वेदाच्या खिल भागातील वैदिक स्तोत्र असून, जातवेदस् (अग्नी) यांच्या माध्यमातून देवी लक्ष्मीचे आवाहन करते आणि समृद्धी व कृपेची प्रार्थना करते.
श्लोक
ॐ. हे अग्निदेवा, सुवर्णवर्णाच्या, हरिणी असलेल्या, सुवर्ण व रजत यांच्या माळा धारण करणाऱ्या, चंद्रासारख्या तेजस्वी, सोनेरी लक्ष्मीला तू माझ्याकडे आण.
श्लोक 1
हे अग्निदेवा, ती कधीही न सुटणारी लक्ष्मी माझ्याकडे आण, जिच्यामुळे मला सुवर्ण, गाई, घोडे व माणसे प्राप्त होतील.
श्लोक 2
समोर घोडे असलेली, रथाच्या मध्यभागी राहणारी, हत्तीच्या आरवाने प्रबुद्ध होणारी, त्या श्रीदेवीचा मी आवाहन करतो. श्रीमाता माझ्या वाणीत वास करो.
श्लोक 3
जी सुंदर स्मित करणारी, सोन्याच्या कोटांनी युक्त, आर्द्र, तेजस्वी, तृप्त व इतरांना तृप्त करणारी, कमळावर स्थित, कमळासारख्या रंगाची आहे, त्या श्रीचा मी येथे आवाहन करतो.
श्लोक 4
चंद्रासारखी, प्रकाशाने युक्त, कीर्तीने जळणारी, जगात देवांना प्रिय असलेली, उदार अशा श्रीचा, त्या पद्मिनीचा मी शरण जातो. माझी अलक्ष्मी नष्ट होवो, मी तुलाच निवडतो.
श्लोक 5
हे आदित्यवर्णे, तुझ्या तपसापासून वनस्पती व बिल्ववृक्ष उत्पन्न झाला. त्याच्या फळांनी तपश्चर्येने आंतरिक व बाह्य विघ्ने व अलक्ष्मी दूर होवोत.
श्लोक 6
माझ्याकडे देवाचा मित्र व कीर्ती येऊ दे, रत्नांसह. मी या राज्यात प्रकट झालो आहे; तो मला कीर्ती व समृद्धी देऊ दे.
श्लोक 7
भूक, तहान, मलिनता, ज्येष्ठा व अलक्ष्मी यांचा मी नाश करतो. हे देवी, अभूती व असर्व संपत्तीला माझ्या घरापासून दूर कर.
श्लोक 8
सुगंधाने दरवाजा झाकणारी, दुर्धर्ष, सदा पुष्ट, करीषिणी, सर्व भूतांची ईश्वरी, त्या श्रीचा मी येथे आवाहन करतो.
श्लोक 9
आम्ही मनाची इच्छा, आकूती, वाणीचे सत्य प्राप्त करू. पशूंचे रूप व अन्नाचे यश माझ्यामध्ये स्थिर होवो.
श्लोक 10
हे कर्दम, प्रजेसह उत्पन्न झालेल्या, माझ्यामध्ये उदय पाव. कमळांची माळ धारण करणारी माता श्रीला माझ्या कुळात वास करू दे.
श्लोक 11
जल स्निग्ध वस्तू निर्माण करो. हे चिक्लीत, माझ्या घरी वास कर. आणि देवी माता श्रीला माझ्या कुळात वास करू दे.
श्लोक 12
आर्द्रा, पुष्करिणी, पुष्टि, पिंगला, पद्ममालिनी, चंद्रा, हिरण्मयी लक्ष्मीला हे जातवेदो, माझ्याकडे आण.
श्लोक 13
आर्द्रा, करिणी, यष्टि, सुवर्णा, हेममालिनी, सूर्या, हिरण्मयी लक्ष्मीला हे जातवेदो, माझ्याकडे आण.
श्लोक 14
ती कधीही न सुटणारी लक्ष्मी माझ्याकडे आण, जिच्यामुळे मला विपुल सुवर्ण, गाई, दासी, घोडे व माणसे प्राप्त होतील.
श्लोक 15
जो शुची व प्रयत होऊन दररोज आज्याचा हवन करतो, आणि श्रीकामी श्रीसूक्ताच्या पंधरा ऋचांचा सतत जप करतो.
श्लोक 16
हे पद्ममुखी, कमळाच्या जांघा असलेली, कमळनयना, कमळात उत्पन्न झालेली, तू माझ्यावर प्रसन्न हो. हे पद्माक्षी, ज्यामुळे मला सुख प्राप्त होईल.
श्लोक 17
हे महाधने, तू अश्वदायिनी, गोदायिनी, धनदायिनी आहेस. हे देवी, धन माझ्यावर प्रसन्न होवो व मला सर्व कामना पूर्ण कर.
श्लोक 18
पुत्र, पौत्र, धन, धान्य, हत्ती, घोडे, गाई, रथ यांची तू प्रजेची माता आहेस. मला दीर्घायुष्य दे.
श्लोक 19
अग्नी धन आहे, वायू धन आहे, सूर्य धन आहे, वसू धन आहे, इंद्र धन आहे, बृहस्पती धन आहे, वरुण धन आहे. त्या धनाचा मी अनुभव घेतो.
श्लोक 20
हे वैनतेय, सोम पिऊन घे. वृत्रघ्र सोम पिऊन घे. सोमयुक्त धनाचा सोमी मला धन देऊ दे.
श्लोक 21
ज्यांची कृती पुण्यमय असते अशा भक्तांमध्ये क्रोध, मात्सर्य, लोभ व अशुभ बुद्धी नसते.
श्लोक 22
अशा भक्तांनी नेहमी श्रीसूक्ताचा जप करावा.
श्लोक 23
हे विभावरी, तुझ्या ढगांतून विजेसह वर्षाव होवो. सर्व बीजे उगवोत. ब्रह्मद्वेषी शत्रूंचा नाश कर.
श्लोक 24
हे पद्मप्रिये, पद्मिनी, पद्महस्ते, पद्मालये, पद्मदलायताक्षी, विश्वप्रिये, विष्णूच्या मनास अनुकूल, तुझे पादपद्म माझ्यामध्ये स्थान प्राप्त करो.
श्लोक 25
जी कमळाच्या आसनावर बसलेली, विस्तृत कटीप्रदेश, कमळपत्रासारख्या डोळ्या, गंभीर नाभी, स्तनभाराने नमलेली, शुभ्र वस्त्र व उत्तरीय धारण करणारी, दिव्य गजेंद्रांनी रत्नजडित सोन्याच्या कलशांनी स्नान करविलेली, नित्य पद्महस्ता, सर्व मंगलयुक्त अशी लक्ष्मी माझ्या घरी वास करो.
श्लोक 26
क्षीरसमुद्राची कन्या, श्रीरंगाची ईश्वरी, समस्त देवांगना जिच्या दासी झाल्या, लोकैक दीपांकुर, जिच्या मंद कटाक्षाने ब्रह्मा, इंद्र व गंगाधर यांना वैभव मिळाले, त्या त्रैलोक्य कुटुंबिनी, सरसिजा, मुकुन्दप्रिय लक्ष्मीचा मी वंदन करतो.
श्लोक 27
सिद्धलक्ष्मी, मोक्षलक्ष्मी, जयलक्ष्मी, सरस्वती, श्रीलक्ष्मी, वरलक्ष्मी या सर्व माझ्यावर नेहमी प्रसन्न राहोत.
श्लोक 28
वरद, अंकुश, पाश व अभय या मुद्रा हातात धारण करणारी, कमळासनावर स्थित, कोटी सूर्याच्या समान तेज, त्रिनेत्रा, आद्य जगदीश्वरी तिचे मी भजन करतो.
श्लोक 29
सर्व मंगलांमध्ये मंगलरूप, शिव, सर्व अर्थ साधणारी, शरण्य, त्र्यम्बका, हे देवी नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 30
कमळात निवास करणारी, कमळहस्ते, धवल वस्त्र व गंधमाल्याने शोभणारी, हे भगवती, हरीची वल्लभा, मनोज्ञा, त्रिभुवनाची भूतिकरी, माझ्यावर प्रसन्न हो.
श्लोक 31
विष्णुपत्नी, क्षमा स्वरूपा, माधवी, माधवप्रिया, विष्णूची प्रिय सखी, त्या देवीला मी नमस्कार करतो. अच्युतवल्लभे तुला नमन.
श्लोक 32
आम्ही महालक्ष्मीचे ध्यान करतो, विष्णुपत्नीचा भाव धारण करतो. ती लक्ष्मी आम्हाला प्रेरणा देवो.
श्लोक 33
हे पवमान, श्री, वर्चस्, आयुष्य, आरोग्य प्रदान कर. हे महान आहे. धन, धान्य, पशू, बहु पुत्रलाभ व शंभर वर्षांचे दीर्घ आयुष्य दे.
श्लोक 34
कर्जरोग, दारिद्र्य, पाप, भूक, अपमृत्यू, भय, शोक, मनस्ताप हे माझ्यापासून नेहमी नष्ट होवोत.
श्लोक 35
श्रीसाठी उत्पन्न झालेल्या, श्रीपासून आलेल्या, श्रीला धारण करून अमृतत्व प्राप्त करणाऱ्या, जे सविता सारखे तत्काळ भजन करतात त्यांना श्री प्रदान होवो.
श्लोक 36
श्री हीच याला श्रीमध्ये स्थापित करते. निरंतर ऋचा व वषट्काराने संयुक्त, संधान करणारे, प्रजा व पशूंनी युक्त होतात. जो असे जाणतो.
श्लोक 37
ॐ. महादेवीचे आम्ही ध्यान करतो, विष्णुपत्नीचा भाव धारण करतो. ती लक्ष्मी आम्हाला प्रेरणा देवो.
श्लोक 38
ॐ शांती, शांती, शांती.
श्लोक 39
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
शुक्रवार व पौर्णिमा
संध्याकाळ (दिवाबत्तीची वेळ)
कमळाचे फूल, खिरीचा नैवेद्य, पंचामृत व तुपाचा दिवा
- धनधान्य समृद्धी, सुख-समाधान व ऐश्वर्य
पृष्ठभूमि
श्रीसूक्त हे ऋग्वेदातील (विशेषतः खिल, म्हणजे परिशिष्ट, भागातील) वैदिक स्तोत्र असून ते समृद्धी, विपुलता आणि आध्यात्मिक कृपेची देवी लक्ष्मी हिला समर्पित आहे. पारंपरिकपणे दैनंदिन पूजेत, विशेषतः धन आणि कल्याणासाठीच्या विधींमध्ये याचे पठण केले जाते; लक्ष्मीपूजन आणि दिवाळी उत्सवाचा हा मध्यवर्ती भाग आहे. दैवी आशीर्वाद आमंत्रित करणे, अडथळे दूर करणे आणि भौतिक व आध्यात्मिक परिपूर्ती साधणे यासाठी हे स्तोत्र म्हटले जाते. स्थान-निर्देश: हे ऋग्वेदाच्या दहा मंडलांमध्ये नाही, तर ऋग्वेद-खिलानि (परिशिष्ट) मध्ये आहे; सामान्यतः ते खिल २.६ असे उद्धृत केले जाते. पंधरा मूळ ऋचा 'हिरण्यवर्णां हरिणीं' या शब्दांनी सुरू होतात; नंतरचे मंत्र हे ध्यान आणि फलश्रुती यांच्या नंतरची जोड आहेत. दीपावली आणि शुक्रवारी याचे पठण विशेषतः केले जाते.
तुम्हाला माहीत आहे का?
मूळ आणि रचना
हे श्रीसूक्त हे ऋग्वेदाच्या खिलभागातील (परिशिष्ट) एक प्राचीन स्तोत्र आहे. यात १५ मुख्य ऋचा (श्लोक १-१५) आहेत, ज्यांना नंतरच्या काळात अनेक श्लोक जोडले गेले (श्लोक १६-३८). हे स्तोत्र देवी लक्ष्मीच्या आवाहनासाठी प्रसिद्ध आहे.
प्रतीकात्मकता
या स्तोत्रात लक्ष्मीचे वर्णन 'हिरण्यवर्णा' (सोनेरी रंगाची), 'पद्मवर्णा' (कमळासारखी), 'चंद्रा' (चंद्रासारखी तेजस्वी) असे केले आहे. तिला कमळावर बसलेली, हातात कमळ धारण करणारी दाखवले आहे. 'अलक्ष्मी' (दारिद्र्य, दुर्भाग्य) यांचा नाश करण्याची प्रार्थना केली आहे.
उपयोग आणि महत्त्व
हे स्तोत्र दिवाळी, लग्नसमारंभ, गृहप्रवेश आणि दररोजच्या लक्ष्मीपूजेत मोठ्या श्रद्धेने म्हटले जाते. असे मानले जाते की याच्या नियमित पठणाने धन, धान्य, संतती आणि सर्व प्रकारची समृद्धी प्राप्त होते. श्लोक १५ मध्ये सांगितले आहे की जो शुद्ध मनाने हे स्तोत्र जपतो, त्याला लक्ष्मीची प्राप्ती होते.
गायत्री मंत्र
श्रीसूक्तात (श्लोक ३२) लक्ष्मीचा एक गायत्री मंत्र आहे: 'महालक्ष्मी च विद्महे विष्णुपत्नी च धीमहि । तन्नो लक्ष्मीः प्रचोदयात् ॥' हा मंत्र ध्यान आणि प्रार्थनेसाठी वापरला जातो. याचप्रमाणे श्लोक ३७ मध्ये 'महादेव्यै च विद्महे' असा आणखी एक गायत्री मंत्र आहे.
वैदिक संदर्भ
हे स्तोत्र वैदिक यज्ञपद्धतीशी जोडलेले आहे. श्लोक १५ मध्ये 'आज्य' (तूप) हवन करण्याचा उल्लेख आहे. श्लोक ३६ मध्ये 'ऋचा वषट्कृत्य' (मंत्रोच्चाराने हवन) याचे फल सांगितले आहे. हे स्तोत्र केवळ पठण नसून ते यज्ञातील एक क्रिया म्हणूनही वापरले जाते.
Lakshmi
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत