श्रीसूक्तम् (लक्ष्मीको वैदिक स्तुति)
यो वैदिक स्तोत्र हो जसमा देवी लक्ष्मीको आराधना गरिएको छ। यसलाई श्रीसूक्त भनिन्छ र यसले धन, समृद्धि, सौभाग्य, तथा सबै प्रकारका कल्याणको कामना गर्दछ।
श्लोक
ॐ, हे जातवेदः (अग्निदेव), हे सुनौलो वर्ण भएकी, हरिणी (हरिणजस्ती चञ्चल), सुनौला र रजतको माला धारण गर्ने, चन्द्रजस्ती शीतल, सुवर्णमयी लक्ष्मीलाई मेरो निम्ति ल्याइदिनुहोस्।
श्लोक 1
हे जातवेदः, त्यो अविचलित लक्ष्मीलाई मेरो निम्ति ल्याइदिनुहोस्, जसको प्राप्तिबाट म सुन, गाई, घोडा र मानिसहरू पाउँछु।
श्लोक 2
घोडाहरू अगाडि हुने, रथको मध्यभागमा बस्ने, हात्तीको कराइले जागृत हुने, श्रीदेवी (लक्ष्मी)लाई म आह्वान गर्दछु। श्रीदेवी मेरो यस आह्वानमा प्रसन्न होऊन्।
श्लोक 3
जो कोमल र मुस्कुराउँदै हुनुहुन्छ, जसको सुनौलो प्राकार (पर्खाल) छ, जो आर्द्र (करुणामयी), प्रज्वलित, तृप्त र अरूलाई तृप्त गराउनुहुने, कमलमा स्थित, कमलको रङजस्ती सुन्दरी, त्यो श्रीलाई म यहाँ आह्वान गर्दछु।
श्लोक 4
चन्द्रजस्ती शीतल, प्रकाशित, यशले ज्वलन्ती, संसारमा देवगणद्वारा पूजित, उदार श्रीदेवी, त्यो कमलिनी (कमलमा बस्ने)लाई म शरणमा जान्छु। मेरो अलक्ष्मी (दरिद्रता) नाश होस्; म तपाईंलाई वरण गर्दछु।
श्लोक 5
हे आदित्यवर्णे (सूर्यजस्तो वर्ण भएकी), तपाईंको वृक्ष बेलपत्र हो, जो तपस्या (१)देखि उत्पन्न भएको हो। त्यसका फलहरूले तपस्या (१)द्वारा मेरा भित्री र बाहिरी विघ्नहरू तथा अलक्ष्मीलाई नष्ट गरून्।
श्लोक 6
देवताका मित्र (कीर्ति) र मणि (रत्न) सहित कीर्ति मेरो नजिक आउन्। म यस राष्ट्रमा प्रकट भएको छु; उनले मलाई कीर्ति र समृद्धि दिऊन्।
श्लोक 7
म भोक, तिर्खा, मलिनता, ज्येष्ठा (अलक्ष्मी) र अलक्ष्मीलाई नाश गर्दछु। हे देवी, अभूति (समृद्धिहीनता) र असमृद्धिलाई मेरो घरबाट टाढा गरिदिनुहोस्।
श्लोक 8
गन्धद्वारा (सुगन्धित प्रवेशद्वार भएकी), जो अत्यन्त दुर्धर्ष (अपराजित) हुनुहुन्छ, नित्य पुष्ट (सधैं पोषित), करीषिणी (गोबर वा धनले भरिपूर्ण), सबै प्राणीहरूकी ईश्वरी, त्यो श्रीलाई म यहाँ आह्वान गर्दछु।
श्लोक 9
हामी मनको इच्छा, संकल्प, वचनको सत्यता प्राप्त गरौं। पशुहरूको रूप, अन्न, र ममा श्री तथा यश बास गरून्।
श्लोक 10
हे कर्दम (पङ्क वा पृथ्वी), प्रजाको उत्पत्ति भएर ममा प्रकट होऊ। लक्ष्मी (माता, पदममालिनी)लाई मेरो कुलमा बास दिनुहोस्।
श्लोक 11
जलहरूले चिकनी (चिक्कण) वस्तुहरू उत्पन्न गरून्। हे चिक्लीत (जल वा पृथ्वीकी देवी), मेरो घरमा बास गर। माता श्रीदेवीलाई मेरो कुलमा स्थापित गर।
श्लोक 12
आर्द्रा (करुणामयी), पुष्करिणी (कमलको ताल), पुष्टि (पोषक), पिङ्गला (सुनौलो वर्ण), पद्ममालिनी (कमलको माला धारण गर्ने), चन्द्रजस्ती, सुवर्णमयी लक्ष्मीलाई हे जातवेदः, मेरो निम्ति ल्याइदिनुहोस्।
श्लोक 13
आर्द्रा (करुणामयी), जो हात्ती (करिणी) र यष्टि (दण्ड) धारण गर्नुहुन्छ, सुनौलो, हेममालिनी (सुनको माला भएकी), सूर्यजस्ती, सुवर्णमयी लक्ष्मीलाई हे जातवेदः, मेरो निम्ति ल्याइदिनुहोस्।
श्लोक 14
हे जातवेदः, त्यो अविचलित लक्ष्मीलाई मेरो निम्ति ल्याइदिनुहोस्, जसको प्राप्तिबाट म प्रशस्त सुन, गाई, दासीहरू, घोडा र मानिसहरू पाउँछु।
श्लोक 15
जो शुद्ध र संयत भएर प्रतिदिन घ्यूको हवन गर्दछ, त्यो श्रीकामी (लक्ष्मीको इच्छुक) मानिसले सदा श्रीसूक्तको यी पन्ध्र ऋचाहरूको जप गर्नुपर्छ।
श्लोक 16
हे पद्मानने (कमलमुखी), पद्म ऊरू (कमलजस्ती जङ्घा भएकी), पद्माक्षी (कमलनयनी), पद्मसम्भवे (कमलबाट उत्पन्न हुने), हे पद्माक्षी, तपाईंले मलाई आश्रय दिनुहोस्, जसबाट म सुख प्राप्त गरूँ।
श्लोक 17
हे महाधने (अत्यन्त धनसम्पन्न), घोडा, गाई, धन दिने, हे देवी, धन मलाई प्रसन्न पारोस् र मेरा सबै कामनाहरू पूरा गरिदिनुहोस्।
श्लोक 18
हे माता, तपाईं प्रजाको जननी हुनुहुन्छ। पुत्र, पौत्र, धन, धान्य, हात्ती, घोडा, गाई, रथ, र मलाई दीर्घायु बनाउनुहोस्।
श्लोक 19
अग्नि धन हो, वायु धन हो, सूर्य धन हो, वसु धन हो, इन्द्र धन हो, बृहस्पति धन हो, वरुण धन हो। ती सबै धन मलाई प्राप्त होस्।
श्लोक 20
हे वैनतेय (गरुड), सोमपान गर्नुहोस्। वृत्रहा (इन्द्र)ले सोमपान गरून्। सोमयुक्त धन मलाई दिने सोमपान गर्ने पुरुषहरू मलाई धन दिऊन्।
श्लोक 21
पुण्य कर्म गर्ने भक्तहरूमा क्रोध, मात्सर्य (डाह), लोभ र अशुभ बुद्धि हुँदैन।
श्लोक 22
तिनीहरूले सधैं श्रीसूक्तको जप गर्नुपर्छ।
श्लोक 23
हे विभावरि (रात्रिकी देवी), तपाईंका बादल र बिजुलीले वर्षा गरून्। सबै बीजहरू उम्रिऊन्। हे ब्रह्म, द्वेषीहरूलाई नाश गर्नुहोस्।
श्लोक 24
हे पद्मप्रिये (कमलप्रिया), पद्मिनी (कमलयुक्त), पद्महस्ते (कमलहस्ता), पद्मालये (कमलमा बास गर्ने), पद्मदलायताक्षि (कमलको पत्रजस्ता लामा आँखा भएकी), विश्वप्रिये (विश्वप्रिया), विष्णुको मनअनुकूल, तपाईंको चरणकमलहरू ममा स्थित होऊन्।
श्लोक 25
जो पद्मासनमा विराजमान हुनुहुन्छ, फराकिलो कटिभाग, कमलपत्रजस्ता लामा आँखा, गम्भीर नाभि, स्तनभारले नम्र, सेतो वस्त्र र उत्तरीय धारण गर्ने, दिव्य हात्तीहरूले मणिखचित सुनका कलशले स्नान गराइएकी, सदा पद्महस्ता, सबै मङ्गलले युक्त, त्यो लक्ष्मी मेरो घरमा बास गरून्।
श्लोक 26
क्षीरसमुद्रकी पुत्री, श्रीरङ्गधामकी ईश्वरी, समस्त देवपत्नीहरू दासीजस्ती भएकी, एकमात्र संसारको दीपक, जसको मन्द कटाक्षले ब्रह्मा, इन्द्र र गङ्गाधर शिव समेत विभवशाली भएका छन्, त्रिलोकीकी कुटुम्बिनी, कमलासना, मुकुन्दप्रिया, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 27
सिद्धलक्ष्मी, मोक्षलक्ष्मी, जयलक्ष्मी, सरस्वती, श्रीलक्ष्मी, वरलक्ष्मी – यी सबै ममा सदा प्रसन्न रहून्।
श्लोक 28
जसले हातमा वर (वरदान), अङ्कुश, पाश र अभयमुद्रा धारण गर्नुहुन्छ, कमलासनमा विराजमान, बालसूर्यको करोडौंको प्रभा भएकी, त्रिनेत्रा, आद्या, जगदीश्वरी, त्यो देवीलाई म भज्दछु।
श्लोक 29
हे सबै मङ्गलहरूमा सर्वोत्तम मङ्गलरूपा, शिवा, सबै अर्थ सिद्ध गराउने, शरणदायिनी, त्र्यम्बके (तीन नेत्र भएकी), हे देवी, हे नारायणि, तपाईंलाई नमस्कार छ।
श्लोक 30
हे कमलनिलये (कमलमा बास गर्ने), कमलहस्ते, धवल वस्त्र, गन्ध र मालाले शोभित, भगवति, हरिवल्लभे (विष्णुप्रिया), मनोज्ञे, त्रिभुवनको भूतिको रूपमा, मप्रति प्रसन्न हुनुहोस्।
श्लोक 31
विष्णुपत्नी, क्षमा (पृथ्वी) देवी, माधवी, माधवप्रिया, विष्णुकी प्रियसखी, देवी, अच्युतवल्लभा, तपाईंलाई नमस्कार गर्दछु।
श्लोक 32
महालक्ष्मीलाई हामी जान्दछौं, विष्णुपत्नीलाई हामी ध्यान गर्दछौं। त्यो लक्ष्मीले हामीलाई प्रेरित गरून्।
श्लोक 33
श्री (लक्ष्मी), वर्चस (तेज), आयु, आरोग्य, पवमान (पवित्र गर्ने), महान्, धन, धान्य, पशु, बहु पुत्रको लाभ, सय वर्षसम्मको दीर्घ आयु प्रदान गरून्।
श्लोक 34
ऋण, रोग, दरिद्रता, पाप, भोक, अपमृत्यु, भय, शोक, मनस्ताप – यी सबै मेरो सदा नाश होऊन्।
श्लोक 35
श्रीको लागि जन्मेको, श्रीबाट आउँदछ, श्रीलाई जन्मदाताहरूले धारण गरून्। श्रीलाई धारण गरेर अमरत्व प्राप्त गर्नेहरूले सविता (सूर्य)द्वारा तुरुन्तै विधान गरिन्छ।
श्लोक 36
यसरी श्री नै उनलाई श्रीमा राख्छ। निरन्तर ऋचा र वषट्कारले सम्पन्न गर्दै, प्रजा र पशुहरूसँग युक्त हुन्छ। जो यसरी जान्दछ।
श्लोक 37
ॐ, महादेव्यै च विद्महे, विष्णुपत्नी च धीमहि। तन्नो लक्ष्मीः प्रचोदयात्।
श्लोक 38
ॐ शान्तिः, शान्तिः, शान्तिः।
श्लोक 39
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Friday (Shukrawar) & Purnima (Full Moon)
Evening Sandhya (Dusk / Deepa Lighting Time)
Pink Lotus, Kheer, Panchamrit, Kumkum & Ghee Lamp
- Abundance (Dhana-Dhanya), household harmony, and spiritual purity
पृष्ठभूमि
यो श्रीसूक्त ऋग्वेदको खिल भाग (परिशिष्ट) अन्तर्गत आउने एक वैदिक स्तोत्र हो, जसलाई परम्परागत रूपमा देवी लक्ष्मीको आराधनाका लागि प्रयोग गरिन्छ। यसको रचना ऋषि अनन्द (वा अन्य) द्वारा गरिएको मानिन्छ, तर यो वैदिक साहित्यको अभिन्न अङ्ग हो। यो स्तोत्र विशेष गरी दीपावली, लक्ष्मीपूजा, तथा शुक्रवारको दिन पाठ गरिन्छ, र धन, समृद्धि, अन्न, तथा सन्तानको कामनाका लागि जपिन्छ।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
उत्पत्ति र संरचना
श्रीसूक्त ऋग्वेदको परिशिष्ट (खिल) भाग हो, जसमा मूलतः १५ ऋचा (मन्त्र) छन्। पछि थपिएका ध्यान श्लोक र अन्य मन्त्रहरूसहित यो ३८ मन्त्रको संग्रह बनेको छ। यसको रचना वैदिक कालमा भएको मानिन्छ।
देवी लक्ष्मीको स्वरूप
यस सूक्तमा लक्ष्मीलाई हिरण्यवर्णा (सुनौलो रङ), चन्द्रा (चन्द्रजस्तो उज्यालो), पद्मासना (कमलमा बसेकी) र पद्महस्ता (हातमा कमल लिएकी) जस्ता विशेषणले वर्णन गरिएको छ। यी वर्णनले उनलाई समृद्धि, सौन्दर्य र पवित्रताको देवीको रूपमा स्थापित गर्दछ।
बिल्व वृक्षको उल्लेख
छैटौँ मन्त्रमा बिल्व (बेल) वृक्षलाई लक्ष्मीको वृक्ष भनिएको छ, जसले प्रकृति र देवीको सम्बन्ध देखाउँछ। यस वृक्षका फलले आलक्ष्मी (दरिद्रता) लाई हटाउने विश्वास गरिन्छ।
जप विधि र फल
पन्ध्रौँ मन्त्रले शुद्ध भएर आज्य (घिउ) हवन गर्ने र श्रीसूक्त जप्ने विधि बताएको छ। यसलाई धन, समृद्धि, आयु, पुत्र र सुखको कामनाका लागि पाठ गरिन्छ। अन्तिम शान्ति मन्त्रले तीन प्रकारको शान्तिको कामना गर्दछ।
वैदिक परम्परामा स्थान
श्रीसूक्तलाई पञ्चायतन पूजा (गणेश, शिव, दुर्गा, विष्णु, सूर्य) मा पनि समावेश गरिन्छ। यो सूक्त विशेष गरी लक्ष्मी पूजा, दीपावली र गृह प्रवेश जस्ता शुभ अवसरमा पाठ गरिन्छ।
Lakshmi
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
