લક્ષ્મી ચાલીસા
આ ભક્તિભરી રચના માં માતા લક્ષ્મીની સ્તુતિ કરવામાં આવી છે. તેમાં તેમના ગુણો, મહિમા અને તેમના ઉપાસકોને થતા લાભોનું વર્ણન છે.
શ્લોકો
હે માતા લક્ષ્મી, કૃપા કરીને મારા હૃદયમાં વાસ કરો. મારી મનોકામના સિદ્ધ કરો અને મારી આશા પૂર્ણ કરો.
શ્લોક 1
આ જ મારી અરજ છે, હાથ જોડીને વિનંતી કરું છું. બધી રીતે સુવાસ કરો, જય જનની જગદંબિકા.
શ્લોક 2
હે સિંધુ સુતા, હું તમારું સ્મરણ કરું છું. મને જ્ઞાન, બુદ્ધિ અને વિદ્યા આપો. તમારા જેવો બીજો કોઈ ઉપકારી નથી. બધી રીતે મારી આશા પૂર્ણ કરો.
શ્લોક 3
જય જય જગત જનની જગદંબા. બધાનો તમે જ આધાર છો. તમે જ બધા ઘટ-ઘટમાં વાસી છો. આ જ અમારી ખાસ વિનંતી છે.
શ્લોક 4
જગજનની જય સિંધુ કુમારી. દીનોના તમે હિતકારી છો. નિત્ય તમને વિનવું છું, હે મહારાણી. કૃપા કરો, હે જગ જનની ભવાની.
શ્લોક 5
કેવી રીતે તમારી સ્તુતિ કરું? મારા અપરાધ ભૂલીને મારી સુધ લો. કૃપા દૃષ્ટિ મારી તરફ કરો. હે જગજનની, મારી વિનંતી સાંભળો.
શ્લોક 6
જ્ઞાન, બુદ્ધિ, જય અને સુખના દાતા. અમારા સંકટ હરો, હે માતા. જ્યારે વિષ્ણુએ ક્ષીરસિંધુ મંથન કર્યું, ત્યારે ચૌદ રત્ન સિંધુમાં મળ્યા.
શ્લોક 7
ચૌદ રત્નોમાં તમે સુખરાશિ છો. પ્રભુની દાસી બનીને સેવા કરી. જ્યારે જ્યારે પ્રભુએ જન્મ લીધો, ત્યાં રૂપ બદલીને સેવા કરી.
શ્લોક 8
જ્યારે સ્વયં વિષ્ણુએ મનુષ્ય તન ધારણ કર્યું, અવધપુરીમાં અવતાર લીધો, ત્યારે તમે જનકપુરમાં પ્રગટ થયા. હૃદય પુલકિત કરીને સેવા કરી.
શ્લોક 9
અંતર્યામીએ તમને અપનાવ્યા. તમે વિશ્વવિદિત ત્રિભુવનની સ્વામી છો. તમારા જેવી પ્રબળ શક્તિ બીજી કોઈ નથી. ક્યાં સુધી તમારી મહિમા કહું?
શ્લોક 10
મન, કર્મ અને વચનથી સેવા કરે છે, તેઓ મનોવાંછિત ફળ પામે છે. છળ, કપટ અને ચતુરાઈ છોડીને, વિવિધ ભાતે મન લગાવીને પૂજે છે.
શ્લોક 11
અને બીજી વાત હું સમજાવીને કહું છું: જે આ પાઠ મન લગાવીને કરે છે, તેને કોઈ કષ્ટ થતું નથી, અને તે મનોવાંછિત ફળ પામે છે.
શ્લોક 12
ત્રાહિ ત્રાહિ, જય દુઃખ નિવારિણી. ત્રિવિધ તાપ અને ભવ બંધન હારિણી. જે આ ચાલીસા વાંચે કે વંચાવે, ધ્યાન લગાવીને સાંભળે કે સંભળાવે.
શ્લોક 13
તેને કોઈ રોગ સતાવતો નથી. પુત્ર, ધન અને સંપત્તિ મળે છે. પુત્રહીન, સંપત્તિહીન, અંધ, બહેરા, કોઢી અને અતિ દીન લોકો પણ લાભ પામે છે.
શ્લોક 14
બ્રાહ્મણને બોલાવીને પાઠ કરાવે. મનમાં કદી શંકા ન લાવે. દિવસમાં ચાલીસાનો પાઠ કરાવે, તો ગૌરીસા (શિવ) તેના પર કૃપા કરે છે.
શ્લોક 15
તેઓ ઘણું સુખ અને સંપત્તિ પામે છે. તેમને કોઈ કમી આવતી નથી. જે બાર માસ પૂજા કરે છે, તેના જેવો ધન્ય બીજો કોઈ નથી.
શ્લોક 16
જે પ્રતિદિન મનમાં પાઠ કરે છે, તેના જેવો જગમાં કોઈ નથી. હું બહુવિધિ શું વડાઈ કરું? ધ્યાન લગાવીને પરીક્ષા લો.
શ્લોક 17
વિશ્વાસ કરીને વ્રત અને નેમ પાળે છે. તે સિદ્ધ થાય છે અને હૃદયમાં પ્રેમ ઉપજે છે. જય જય જય લક્ષ્મી ભવાની. તમે સર્વમાં વ્યાપિત છો, હે ગુણ ખાની.
શ્લોક 18
તમારો તેજ જગમાં પ્રબળ છે. તમારા જેવો દયાળુ કોઈ નથી. હવે મારી, અનાથની, સુધ લો. સંકટ કાપીને મને ભક્તિ આપો.
શ્લોક 19
મારી ભૂલ અને ચૂક માફ કરો. મારી દશા જોઈને દર્શન આપો. દર્શન વિના હું વ્યાકુળ છું. તમારા વિના હું ભારી દુઃખ સહું છું.
શ્લોક 20
મારા તનમાં જ્ઞાન કે બુદ્ધિ નથી. તમે બધું જાણો છો તમારા મનમાં. ચતુર્ભુજ રૂપ ધારણ કરીને, હવે મારા કષ્ટ નિવારો.
શ્લોક 21
કેવી રીતે હું વડાઈ કરું? મારી પાસે જ્ઞાન અને બુદ્ધિની અધિકાઈ નથી.
શ્લોક 22
ત્રાહિ ત્રાહિ, હે દુઃખ હારિણી, ઝડપથી બધા ત્રાસ હરો. જયતિ જયતિ જય લક્ષ્મી, શત્રુનો નાશ કરો.
શ્લોક 23
રામદાસ નિત્ય ધ્યાન ધરીને, હાથ જોડીને વિનય કરે છે. હે માતા લક્ષ્મી, આ દાસ પર દયાની કોર કરો.
શ્લોક 24
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
શુક્રવાર અને પૂર્ણિમા
સાંજનો સમય (દીવા પ્રગટાવવાની વેળા)
કમળનું ફૂલ, ખીરનો પ્રસાદ, પંચામૃત અને ઘીનો દીવો
- ધન-ધાન્ય સમૃદ્ધિ, સુખ-શાંતિ અને વૈભવ
પૃષ્ઠભૂમિ
આ એક ચાલીસા છે, એટલે કે ચાળીસ શ્લોકોની સ્તુતિ-રચના. તે હિંદુ ભક્તિ પરંપરાની રચના છે, જે વિષ્ણુનાં પત્ની અને સમૃદ્ધિ, ભાગ્ય તથા જ્ઞાનનાં દેવી લક્ષ્મીને સમર્પિત છે. આવી સ્તુતિઓ દૈનિક પૂજામાં અથવા શુક્રવાર અને દિવાળી જેવા વિશેષ પ્રસંગોએ, ઘણીવાર ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક આશીર્વાદ માટે, પાઠ કરવામાં આવે છે. અંતિમ દોહામાં ફક્ત 'રામદાસ' નામ આવે છે. કયા રામદાસ અભિપ્રેત છે તે સ્થાપિત નથી, તેથી તેના વિશે વધુ કોઈ આરોપણ કરવામાં આવતું નથી. તેમાં સમુદ્રમંથનની કથા ભાગવત પુરાણના આઠમા સ્કંધના છઠ્ઠાથી આઠમા અધ્યાય મુજબની કથાને અનુસરે છે.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Ramdas
શું તમે જાણો છો?
રચના અને છંદ
આ ભક્તિ-રચનામાં હિંદી કાવ્યના ત્રણ પરંપરાગત છંદોનો ઉપયોગ થયો છે: દોહા (પ્રાસયુક્ત બે પંક્તિઓ), સોરઠા (દોહાનો એક પ્રકાર) અને ચૌપાઈ (ચાર પંક્તિઓના શ્લોક). ઉત્તર ભારતની ચાલીસા રચનાઓમાં આ રચનાશૈલી સામાન્ય છે, જોકે પૂર્ણ લક્ષ્મી ચાલીસામાં સામાન્ય રીતે ૪૦ શ્લોક હોય છે. પ્રસ્તુત પાઠ ૨૨ ક્રમાંકિત વિભાગો ધરાવતું ટૂંકું સંસ્કરણ છે.
પૌરાણિક મૂળ
આ સ્તુતિમાં ક્ષીરસાગરના મંથન (ક્ષીરસિંધુ)નો સીધો ઉલ્લેખ છે, જે હિંદુ ધર્મની કેન્દ્રીય સૃષ્ટિ-કથા છે. મંથનમાંથી ઉદભવેલાં ચૌદ રત્નો (દિવ્ય રત્નો) પૈકી એક તરીકે લક્ષ્મીનું નામ છે, અને મંથનની પહેલ કરનાર વિષ્ણુની તેઓ ભક્ત (દાસી) તરીકે સેવા કરતાં હતાં.
સીતા રૂપે લક્ષ્મી
પાઠમાં ઉલ્લેખ છે કે જ્યારે વિષ્ણુએ અયોધ્યા (અવધપુરી)માં રામ તરીકે અવતાર લીધો, ત્યારે લક્ષ્મી જનકપુર (જનકપુર)માં સીતા રૂપે પ્રગટ થયાં. આ માન્યતા સાથે સુસંગત છે કે રામાયણકથામાં સીતા લક્ષ્મીનો અવતાર છે અને રામની સેવા કરે છે.
વચન આપેલા લાભ
જે શ્રદ્ધાપૂર્વક તેનો પાઠ કરે તેને આ સ્તુતિ ઐહિક લાભોનું વચન આપે છે: ત્રિવિધ તાપમાંથી રાહત, રોગનું નિવારણ, તથા ધન, સંતાન અને સંપત્તિની પ્રાપ્તિ. જેઓ નિરક્ષર હોય અથવા અંધત્વ, બહેરાપણું કે કોઢથી પીડિત હોય, તેમના માટે બ્રાહ્મણ પાસે તેનો પાઠ કરાવવાનું પણ વિધાન છે.
રક્ષણ માટેની અંતિમ પ્રાર્થના
અંતિમ શ્લોકો તાત્કાલિક અને રક્ષણાત્મક સ્વરમાં ફેરવાય છે. પુનરાવર્તિત પોકાર ત્રાહિ ત્રાહિ (રક્ષ, રક્ષ) દ્વારા ભક્ત લક્ષ્મીને ભય તત્કાળ દૂર કરવા અને શત્રુઓનો નાશ કરવા વિનંતી કરે છે, અને કરુણામયી દેવીને કૃપા કરવાની પરંપરાગત વિનંતી સાથે સ્તુતિ સમાપ્ત થાય છે.
Lakshmi
હિન્દુ ધર્મ માંથી વધુ
બધું જુઓસંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો
