लक्ष्मीचालीसा
इदं स्तोत्रं लक्ष्मीदेव्याः स्तुतिरूपम् अस्ति। अत्र भक्ताः धनसमृद्ध्यै तस्याः कृपाम् अभिलषन्ति।
पद्यानि
हे मातर्लक्ष्मि! कृपां कृत्वा हृदये वासं कुरु। मनोकामनां सिद्धां कृत्वा मम आशां पूरय।
श्लोकः 1
एषा मम प्रार्थना, हस्तौ संयोज्य विनतीं करोमि। सर्वथा सुवासं कुरु, जय जननि जगदम्बिके।
श्लोकः 2
हे सिन्धुसुते! त्वां स्मरामि। ज्ञानं बुद्धिं विद्यां च मह्यं देहि। त्वया समानः कोऽपि उपकारी नास्ति। सर्वथा मम आशां पूरय।
श्लोकः 3
जय जय जगज्जननि जगदम्बे। सर्वेषां त्वमेव आश्रयः। त्वमेव सर्वेषां घटे घटे वासिनी। इयं मम विशेषा विनती।
श्लोकः 4
जगज्जननि जय सिन्धुकुमारि। दीनानां त्वं हितकारिणी। नित्यं त्वां विनये महाराज्ञि। कृपां कुरु जगज्जननि भवानि।
श्लोकः 5
केन प्रकारेण तव स्तुतिं करोमि? स्मृतिं कुरु अपराधान् विस्मृत्य। कृपादृष्टिं मम दिशि निक्षिप। जगज्जननि मम विनतीं शृणु।
श्लोकः 6
ज्ञानबुद्धिजयसुखानां दात्री। संकटं हर मम मातः। क्षीरसिन्धुं यदा विष्णुः अमथ्नात्, चतुर्दश रत्नानि सिन्धौ प्राप्तानि।
श्लोकः 7
चतुर्दशरत्नेषु त्वं सुखराशिः। सेवां कृतवती प्रभुं दासी भूत्वा। यदा यदा यत्र प्रभुः जन्म गृहीतवान्, रूपं परिवर्त्य तत्र सेवां कृतवती।
श्लोकः 8
स्वयं विष्णुः यदा नरतनुं धृतवान्, अवधपुर्याम् अवतारं गृहीतवान्। तदा त्वं जनकपुरे प्रादुर्भूता, हृदयेन पुलकितेन सेवां कृतवती।
श्लोकः 9
अन्तर्यामी त्वाम् आत्मसात् कृतवान्। विश्वविदितः त्रिभुवनस्वामी। त्वया समा प्रबला शक्तिः अन्या नास्ति। कियत्पर्यन्तं महिमानं वर्णयामि?
श्लोकः 10
मनसा कर्मणा वाचा सेवां कुर्वन्ति, मनसा इच्छितं वाञ्छितं फलं प्राप्नुवन्ति। छलं कपटं चतुरतां च त्यक्त्वा, विविधप्रकारेण मनःसमर्पणेन पूजयन्ति।
श्लोकः 11
अपरं वच्मि बोधपूर्वकम्। यः इमं पाठं मनः समाधाय पठति, तस्य कश्चित् कष्टः न भवति, सः मनसा इच्छितं फलं प्राप्नोति।
श्लोकः 12
त्राहि त्राहि जय दुःखनिवारिणि। त्रिविधतापभवबन्धनहारिणि। यः चालीसां पठति पाठयति, ध्यानं लगयित्वा शृणोति श्रावयति।
श्लोकः 13
तं कोऽपि रोगः न पीडयति। सः पुत्रादि धनसम्पत्तिं प्राप्नोति। पुत्रहीनाः सम्पत्तिहीनाः, अन्धाः बधिराः कुष्ठिनः अतिदीनाः (अपि लाभं प्राप्नुवन्ति)।
श्लोकः 14
विप्रं आहूय पाठं कारयेत्। हृदये शङ्कां कदापि न कुर्यात्। प्रतिदिनं चालीसां पाठयेत्। तस्मिन् गौरीसः कृपां करोति।
श्लोकः 15
सुखसम्पत्तिं बहुलां प्राप्नोति। कस्यापि वस्तुनः न्यूनता न आगच्छति। यः द्वादश मासान् पूजां करोति, तस्मात् धन्यः अन्यः नास्ति।
श्लोकः 16
यः प्रतिदिनं मनसि पाठं करोति, तस्य समः कश्चित् जगति नास्ति। बहुप्रकारेण किम् अहं स्तुतिं करोमि? ध्यानं लगयित्वा परीक्षां गृहाण।
श्लोकः 17
विश्वासं कृत्वा व्रतनियमान् करोति। सिद्धं भवति, हृदये प्रेम उद्भवति। जय जय जय लक्ष्मीभवानि। सर्वत्र व्यापिनी भव गुणखानि।
श्लोकः 18
तव तेजः प्रबलं जगति। त्वया समः दयालुः कश्चित् नास्ति। माम् अनाथं स्मृतिम् अधुना कुरु। संकटं छित्त्वा भक्तिं मह्यं देहि।
श्लोकः 19
भूलचूकं क्षमस्व मम। दर्शनं देहि दशां निरीक्ष्य। दर्शनं विना व्याकुलः अधिकारी। त्वया विना दुःखं सहते भारी।
श्लोकः 20
मम शरीरे ज्ञानं बुद्धिः नास्ति। सर्वं जानासि स्वमनसि। चतुर्भुजं रूपं धृत्वा, मम कष्टम् अधुना निवारय।
श्लोकः 21
केन प्रकारेण अहं स्तुतिं करोमि? ज्ञानबुद्धिः मम न अधिका।
श्लोकः 22
त्राहि त्राहि दुःखहारिणि, शीघ्रं सर्वं त्रासं हर। जयति जयति जय लक्ष्मि, शत्रोः नाशं कुरु।
श्लोकः 23
रामदासः नित्यं ध्यानं धृत्वा, करौ जोड्य विनयं करोति। हे मातर्लक्ष्मि! दासे अस्मिन् दयायाः कोरं कुरु।
श्लोकः 24
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
शुक्रवासरः पूर्णिमा च
सन्ध्याकाले दीपप्रज्वलनसमये
कमलं, पायसं, पञ्चामृतं, कुङ्कुमं, घृतदीपः च
- धनधान्यसमृद्धिः, कौटुम्बिकशान्तिः, चित्तप्रसन्नता
पृष्ठभूमिः
लक्ष्मीचालीसा हिन्दुपरम्परायां प्रसिद्धं स्तोत्रम् अस्ति। इदं शुक्रवासरे विशेषतः दीपावलीपर्वसमये पठ्यते। अस्य रचयिता अज्ञातः, किन्तु अनेन भक्ताः लक्ष्मीप्रसादम् लभन्ते।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Ramdas
ज्ञातव्य-विशेषः
लेखकः
अस्य स्तोत्रस्य रचयिता रामदासः इति विदितः। अन्तिमश्लोके 'रामदास धरि ध्यान नित' इति उल्लेखात्। अतः अस्य प्रणेतारं रामदासं भक्तं महात्मानं मन्यामहे।
कथासारः
अत्र लक्ष्मीदेव्याः समुद्रमथनात् उद्गमः कीर्तितः (पद्ये ६-७)। तथा विष्णोः अवतारेषु सेवा वर्णिता, विशेषतः रामावतारे सीतारूपेण सेवनम् (पद्ये ८)।
फलश्रुतिः
अस्य पाठेन रोगशोकनिवृत्तिः, पुत्रसम्पत्तिलाभः, मनोवाञ्छितसिद्धिः च भवति (पद्ये १२-१५)। श्रद्धया पठितः सन् भक्तस्य समस्तदुःखानि हरति।
रचनाप्रकारः
स्तोत्रं दोहा, सोरठा, चौपाई इत्यादिभिः छन्दोभिः विरचितम्। चालीसा इव विंशत्यधिकश्लोकात्मकम् भक्तिगीतमेतत्।
माहात्म्यम्
अत्र लक्ष्मीः जगदम्बिका, क्षीरसिन्धुसुता, दीनहितकारिणी च इति स्तुता। अस्याः कृपा विना सिद्धिः न भवति इति भक्ताः श्रद्धालवः।
