महालक्ष्मी नमस्तुभ्यं जय लक्ष्मी माता आरती
इदं लक्ष्मीदेव्यै भक्तिस्तोत्रम्, यत्र संस्कृतप्रणामः लोकप्रियहिन्दीआरती च सम्मिलितौ। धनसुखात्मककल्याणार्थं तस्याः आशीर्वादः प्राप्तुम् इदं प्रयुज्यते।
पद्यानि
महालक्ष्म्यै नमः, देवदेव्यै नमः। हरिप्रियायै नमः, कृपानिधये नमः।
श्लोकः 1
पद्मनिवासिन्यै नमः, सर्वदेव्यै नमः। सर्वभूतहिताय सदा मे धनं देहि।
श्लोकः 2
जय लक्ष्मीमातः, हे मातः, जय लक्ष्मीमातः। हरिर्विष्णुः स्रष्टा त्वां दिवानिशं सेवते।
श्लोकः 3
त्वमुमा रामा ब्राह्मणी च — त्वमेव जगन्माता। सूर्यचन्द्रौ त्वां ध्यायतः, नारदमुनिः त्वद्गुणान् गायति।
श्लोकः 4
त्वं दुर्गारूपा निर्मला, सुखधनप्रदा। यः त्वां ध्यायति सः ऋद्धिं सिद्धिं धनं च प्राप्नोति।
श्लोकः 5
त्वं पातालवासिनी, मङ्गलदायिनी। कर्मफलं प्रकाशयसि, संसारसागरात् त्रायसे।
श्लोकः 6
यस्मिन् गृहे त्वं वससि, तत्र सर्वे गुणाः आगच्छन्ति। सर्वं सम्भवति, मनः कदापि न भीतः भवति।
श्लोकः 7
त्वां विना यज्ञः न सम्पद्यते, वस्त्रं न प्राप्यते। अन्नपानयोः शोभा सर्वा त्वत्तः एव आगच्छति।
श्लोकः 8
त्वं शुभगुणानां सुन्दरं मन्दिरम्, क्षीरसागरात् उद्भवसि। त्वां विना चतुर्दशरत्नानि कोऽपि प्राप्तुं न शक्नोति।
श्लोकः 9
यः महालक्ष्म्याः आरती गायति, तस्य हृदयम् आनन्देन पूर्यते, पापानि च धावन्ते।
श्लोकः 10
जय लक्ष्मीमातः, हे मातः, जय लक्ष्मीमातः। हरिर्विष्णुः स्रष्टा त्वां दिवानिशं सेवते।
श्लोकः 11
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
शुक्रवासरः पूर्णिमा च
सन्ध्याकाले दीपप्रज्वलनसमये
कमलं, पायसं, पञ्चामृतं, कुङ्कुमं, घृतदीपः च
- धनधान्यसमृद्धिः, कौटुम्बिकशान्तिः, चित्तप्रसन्नता
पृष्ठभूमिः
अस्मिन् ग्रन्थे लक्ष्मीदेव्यै समर्पिते द्वे पारम्परिके हिन्दुभक्तिकार्ये सम्मिलिते। प्रथमे द्वे श्लोके (महालक्ष्मी नमस्तुभ्यम्) संस्कृतप्रार्थना, प्रातःकाले वा पूजापूर्वं वा प्रायः पठितम्। शेषाः श्लोकाः (जय लक्ष्मी माता आरती) लोकप्रियहिन्दीआरती — प्रकाशितदीपेन सह गायितं स्तुतिगीतम् — गृहमन्दिरेषु विशेषतः शुक्रवासरे, दीपावल्याम्, अन्येषु शुभावसरेषु च प्रयुज्यते। आरती सरलमधुरगीतसौन्दर्यात्, आशीर्वादप्रार्थनाभक्तिप्रकाशनात् प्रियतमा।
ज्ञातव्य-विशेषः
एकस्मिन् द्वे ग्रन्थे
अयं खण्डः भिन्नौ भक्तिग्रन्थौ सम्मिलति। प्रथमौ द्वौ श्लोकौ प्राचीनात् श्रीमहालक्ष्म्यष्टकात् (अष्टश्लोकात्मकं संस्कृतस्तोत्रम्) गृहीतौ, शेषाः श्लोकाः लोकप्रियां हिन्दीभाषायाम् लक्ष्म्यारतीम् (प्रकाशस्य गीतार्पणम्) निर्मान्ति।
अष्टकस्यारम्भः
संस्कृतश्लोकौ (०–१) लक्ष्मीदेव्याः साक्षादभिवादनं, तां 'सुरेश्वरीम्' (देवानां राज्ञीम्) 'हरिप्रियाम्' (विष्णोः प्रियाम्) च आह्वयतः। द्वितीयः श्लोकः तां सर्वेषां भूतानां हिताय नित्यं धनम् ('वसुस्रष्टिन्') सृजितुं प्रार्थयते।
आरतीरचना
हिन्दीभागः (श्लोकाः २–१०) शास्त्रीयम् आरती प्रारूपम् अनुसरति: आवर्तमानः कोरसः ('ॐ जय लक्ष्मी माता') देव्याः रूपशक्त्याशीर्वादान् स्तुवद्भिः श्लोकैः सह पर्यायति। एषः आह्वान-प्रतिसादप्रकारः गृहेषु मन्दिरेषु वा सामूहिकगायनाय निर्मितः।
सर्वलोकानां देवी
तृतीयः श्लोकः लक्ष्मीं तिसृभिः प्रमुखाभिः देवीभिः — उमया (पार्वत्या), रामया (सीतया), ब्राह्मण्या (सरस्वत्या) — एकीकरोति, तां विश्वमातरम् ('जगन्माता') घोषयति। स एवं वदति यत् सूर्यः, चन्द्रः, नारदऋषिः चापि तस्यां नित्यं ध्यायन्ति।
धनात्परं समृद्धिः
चतुर्थः श्लोकः प्रतिजानीते यत् लक्ष्मीं ध्यायन्तः केवलं भौतिकं धनम् ('धन') न प्राप्नुवन्ति, अपि तु आध्यात्मिकीं समृद्धिम्: 'ऋद्धिम्' (सिद्धिम्) 'सिद्धिम्' (आध्यात्मिकशक्तिम्) च। इदं हिन्दुमतं प्रतिबिम्बयति यत् सत्यां समृद्धौ लौकिकदिव्यदाने उभे अपि अन्तर्भवतः।
चतुर्दश रत्नानि
अष्टमः श्लोकः प्रसिद्धं हिन्दुपौराणिकम् आख्यानम् 'समुद्रमन्थनम्' उल्लिखति, यत्र चतुर्दश बहुमूल्यनिधयः उद्भूताः — तत्र लक्ष्मीः स्वयं च। श्लोकः वदति यत् तां विना कोऽपि तेषां रत्नानाम् एकमपि प्राप्तुं न शक्नोति, तां सर्वमूल्यस्य स्रोतांसि इति दृढीकुर्वन्।
Lakshmi
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता