श्रीचित्रगुप्तस्य आरती
इदं चित्रगुप्तस्य स्तुतिगीतम् । यः सर्वेषां मानवकर्मणां लेखकः, तस्य शक्तिं, सौन्दर्यं, न्यायकारित्वं च स्तौति, तस्य सहायताम् आशीर्वादांश्च प्रार्थयते।
पद्यानि
श्रीचित्रगुप्तप्रभोः जयः, हे प्रभो, श्रीचित्रगुप्तस्य जयः। सः भक्तानाम् इष्टफलप्रदः।
श्लोकः 1
सः विघ्नहर्ता, मङ्गलदः, सन्तानाम् आनन्ददाता। सः भक्तानां रक्षकः, तस्य कीर्तिः त्रैलोक्ये विस्तृता।
श्लोकः 2
तस्य रूपं चतुर्भुजं, श्यामलं, पीताम्बरधरं। माता इरावती दक्षिणा च तस्य वामदक्षिणपार्श्वे शोभायमाने।
श्लोकः 3
सः दुःखहर्ता, दुष्टनाशकः, सर्वहृदयस्थः सर्वज्ञः। सः सृष्टेः धारकः, जनदुःखहारी।
श्लोकः 4
लेखनी, मसीपात्रं, शङ्खः, लेखनपट्टिका च तस्य हस्तेषु सुशोभन्ते। वैजयन्तीमाला वनपुष्पाणां त्रैलोक्यस्य मनांसि हरति।
श्लोकः 5
सः विश्वन्यायकार्यं स्वीकृतवान्, ब्रह्माणं प्रीणयन्। सर्वे त्रयस्त्रिंशत्कोटिदेवताः तस्य पादयोः धावन्ति।
श्लोकः 6
राजा सुदासः भीष्मपितामहश्च त्वां स्मृतवन्तौ। त्वं विलम्बं विना ताभ्याम् इष्टवरान् प्रदत्तवान्।
श्लोकः 7
मम पत्न्यै, पुत्राय, भगिन्यै च त्वं कल्याणदाता। हे प्रभो, त्वां विहाय कुत्र अन्यत्र शरणं व्रजेयम्?
श्लोकः 8
त्वं मम बन्धुः, पिता, प्रभुः – कस्य अन्यस्य शरणं गच्छेयम्? त्वां विना अन्यः कोऽपि नास्ति यस्मिन् आशां निवेशयेयम्।
श्लोकः 9
ये भक्त्या श्रीचित्रगुप्तस्य आरतीं गायन्ति, ते निश्चयेन चतुरशीतिलक्षभवचक्रात् मुच्यन्ते, इष्टफलं च प्राप्नुवन्ति।
श्लोकः 10
यो वैकुण्ठस्थः न्यायाधीशः पापपुण्ये लिखति – त्वां शरणं गच्छामि, अन्यत्र न आशां करोमि।
श्लोकः 11
जय चित्रगुप्ताय, हे प्रभो, जय चित्रगुप्ताय। स भक्तानाम् इष्टफलानि प्रयच्छति।
श्लोकः 12
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इदं चित्रगुप्तस्य स्तुतिगीतम् (आरती) यत् हिन्दुपरम्परायां दिव्यलेखकत्वेन प्रसिद्धस्य चित्रगुप्तस्य प्रशंसायाम् उच्यते। यः प्रत्येकस्य मनुष्यस्य सुकृतदुष्कृते लिखतीति विश्वासः। विशेषतः चित्रगुप्तजयन्त्याम् तदर्पितेषु मन्दिरेषु गृहेषु वा पूजायां पठ्यते। इदं उत्तरभारतस्य भक्तिपरम्परायाः भागः, भक्त्या गीत्वा तस्य आशीर्वादं रक्षां च प्राप्तुम्।
ज्ञातव्य-विशेषः
चित्रगुप्तः कः?
चित्रगुप्तः हिन्दुधर्मे दिव्यलेखापालः। सः प्रतिसत्त्वस्य सुकृतदुष्कृतयोः विस्तृतं लेखं रक्षति, तं च यमाय दर्शयति येन सत्त्वस्य पुनर्जन्म निर्धार्यते। सः प्रायः लेखनिं पुस्तकं (ताडपत्रग्रन्थं) वा धारयन् चित्रितः।
आरत्याः प्रयोजनम् – न्यायप्राप्तिः मुक्तिश्च।
इदं स्तोत्रं चित्रगुप्ताय समर्पणप्रार्थना, यत्र तं विघ्नहरणं, मनोरथपूर्तिं, अन्ते च चतुरशीतिलक्षजनियुक्तिसंसारात् मुक्तिं प्रार्थयते। अन्तिमश्लोकः प्रतिजानाति यद् भक्त्या गीता आरती तस्मात् चक्रात् मुक्तिं कामनापूर्तिं च करोति।
चित्रगुप्तस्य प्रतिमाशास्त्रम्।
आरती वर्णयति चतुर्भुजं श्यामलं पीताम्बरधरं च। सः शङ्खं, लेखनीं, मसीपात्रं, पुस्तकं (ताडपत्रं) च धारयति। वैजयन्तीमालां वनपुष्पाणां धारयति, या त्रैलोक्यं मोहयति।
तस्य पत्न्यः कुटुम्बम्।
चित्रगुप्तः द्वाभ्यां पत्नीभ्यां सह विवाहितः – इरावती दक्षिणा च। आरती तयोः वामदक्षिणपार्श्वे शोभमाने उल्लिखति। क्वचित् परम्परायाम् इरावती बुद्ध्या दक्षिणा धर्मेण सम्बद्धा।
निर्दिष्टाः भक्ताः।
स्तोत्रे राजा सुदासः (इक्ष्वाकुवंशीयः) भीष्मपितामहश्च (महाभारतस्य मुख्यः) उल्लिखितौ। यदा तौ चित्रगुप्तं स्मृतवन्तौ, सः तत्क्षणं विलम्बं विना तयोः इच्छाः पूरितवान्, तस्य करुणां दर्शयन्।
स्रष्टुः अनुमोदनम्।
आरत्यनुसारं यदा चित्रगुप्तः विश्वन्यायभारं स्वीकृतवान्, तदा ब्रह्मापि हृष्टः। एतेन चित्रगुप्तस्य दिव्यन्यायाधीशत्वं ब्रह्मणः आशीर्वादेन स्थापितम् इति विश्वासः। त्रयस्त्रिंशत्कोटिदेवताः तस्य चरणयोः नमन्ति।
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता