श्रीअम्बेजीआरतिः
इदं स्तोत्रं देव्याः अम्बायाः आरतिः अस्ति, यत्र तस्याः रूपं, शौर्यं, भक्तानुग्रहः च स्तुतः। अनेन भक्ताः देवीं प्रार्थयन्ते सुखसम्पत्तिं च प्राप्नुवन्ति।
पद्यानि
ॐ जय अम्बे गौरि मातः, जय श्यामे गौरि। त्वां निशादिनं ध्यायन्ति हरिब्रह्मशिवाः॥
श्लोकः 1
सीमन्ते सिन्दूरं विराजते, मृगमदतिलकम्। उज्ज्वले द्वे नेत्रे, चन्द्रवदनं सुन्दरम्॥
श्लोकः 2
कनकसमानं कलेवरम्, रक्ताम्बरं राजते। रक्तपुष्पगलमाला, कण्ठे विराजते॥
श्लोकः 3
केसरिवाहनं राजते, खड्गखप्परधारिणी। सुरनरमुनिजनाः सेवन्ते, तेषां दुःखहारिणी॥
श्लोकः 4
कर्णयोः कुण्डले शोभेते, नासाग्रे मुक्तम्। कोटिचन्द्रदिवाकरसमा, राजते ज्योतिः॥
श्लोकः 5
शुम्भनिशुम्भौ विदारितौ, महिषासुरघातिनी। धूम्रविलोचने नेत्रे, निशादिनं मदमत्ता॥
श्लोकः 6
चण्डमुण्डौ संहारितौ, शोणितबीजो हृतः। मधुकैटभौ द्वौ मारितौ, सुराः भयहीनाः कृताः॥
श्लोकः 7
ब्रह्माणी रुद्राणी त्वं कमला राज्ञी। आगमनिगमौ वर्णयतः, त्वं शिवपट्टराज्ञी॥
श्लोकः 8
चतुःषष्टियोगिन्यः मङ्गलं गायन्ति, नृत्यति भैरवः। वाद्यन्ते तालमृदङ्गौ, वाद्यते च डमरुः॥
श्लोकः 9
त्वमेव जगतो माता, त्वमेव पिता। भक्तानां दुःखहर्त्री, सुखसम्पत्करी॥
श्लोकः 10
चतुर्भुजा अतिशोभिता, वरमुद्राधारिणी। मनोवाञ्छितफलं प्राप्नुवन्ति, सेवन्ते नरनार्यः॥
श्लोकः 11
काञ्चनं थालं विराजते, अगरुकर्पूरवर्तिः। श्रीमालकेतौ राजते, कोटिरत्नज्योतिः॥
श्लोकः 12
श्रीअम्बायाः आरात्रिकम्, यः कश्चित् नरः गायति। कथयति शिवानन्दस्वामी, सुखसम्पत्तिं प्राप्नोति॥
श्लोकः 13
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
एतत् स्तोत्रं शाक्तपरम्परायाः अन्तर्गतम्, अम्बामातुः आरतिरूपेण प्रसिद्धम्। परम्परया शिवानन्दस्वामिना रचितम् इति मन्यते। सायङ्काले देवीमन्दिरेषु गृहेषु च गीयते।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Shivananda Swami
ज्ञातव्य-विशेषः
रचयिता
अन्तिमश्लोके 'कहत शिवानन्दस्वामी' इति नामोल्लेखः एव रचयितृविषये एकमात्रः संकेतः; तस्य कालः जीवनवृत्तं च निश्चितरूपेण ज्ञातं नास्ति। इयम् आरतिः दीर्घकालात् साधारणभक्त्युपयोगे प्रचलिता।
देवीप्रतिमा
अत्र देव्याः स्वरूपं सविस्तरं वर्णितम् – सिंहवाहना, खड्गखप्परधारिणी, चतुर्भुजा, वरमुद्राधारिणी। तस्याः कनकसमानकलेवरं रक्ताम्बरं च शोभते। मस्तके सिन्दूरं, नासिकायां मोक्तिकम्, कर्णयोः कुण्डले इति अलङ्काराः।
पौराणिकसन्दर्भः
अस्यां स्तुतौ देव्याः अनेकानि असुरवधकर्माणि स्मर्यन्ते – शुम्भनिशुम्भौ, महिषासुरः, चण्डमुण्डौ, मधुकैटभौ च। 'शोणितबीजहरे' इति उल्लेखः शोणितबीजासुरस्य वधं सूचयति, यस्य रक्तबिन्दुभ्यः नवासुराः जायन्ते स्म।
योगिनीभैरवप्रसङ्गः
अष्टमश्लोके चौंसठयोगिनीनां मङ्गलगानं भैरवस्य नृत्यं च वर्णितम्। तालमृदङ्गडमरुवाद्यानि वाद्यन्ते। एते योगिन्यः देव्याः परिचारिकाः, भैरवः शिवस्य उग्ररूपः – एतत् देवीपूजायाः तान्त्रिकपक्षं द्योतयति।
आरतिमाहात्म्यम्
अन्तिमश्लोके आरतेः फलं वदति – यः कोऽपि नरः इमां आरतिं गायति, सः सुखसम्पत्तिं लभते। 'आरति' इति दीपनैवेद्यादिभिः देवतायाः पूजाविधिः, अत्र गीतरूपेण प्रस्तुतः।
Devi
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता
