अपराधक्षमापणस्तोत्रम्
दिव्यमात्रे क्षमाप्रार्थनास्तोत्रम्
इदं पवित्रं स्तोत्रं देवीमात्रे क्षमाप्रार्थनाप्रशंसारूपम्, यत्र पूजायां कृतानां दोषाणां क्षमायाचना क्रियते। इदं देव्याः सर्वभूतेषु स्थितिं बुद्धि, निद्रा, क्षुधा, करुणादिभिः रूपैः पूजयति।
पद्यानि
महादेवी शिवा देवी च परमार्थतः प्रकृतिरपि भद्रा सा सर्वसमये अस्माभिः प्रणम्यताम्। वयं यततमनस्काः प्रह्वीभूताः सन्तस्तां देवी भजामहे।
श्लोकः 1
या देवी रौद्री वरं तथैव नित्या, गौरी, जगत्धात्री च कथ्यत। तस्याः चन्द्राध्याय ज्योत्स्नाऽऽभा स्वरूपिणी सुखदायंति तस्या एव सततं प्रणामः।
श्लोकः 2
की कल्याणदायिनी वृद्धिस्वरूपा सिद्धिदायिनी चेति प्रकीर्तिता या देवी, तां नमामि। या च नैर्ऋतिका, पृथिव्यादि भूहृत्म लक्ष्मीस्स्वपि, शर्वा धारित्रा – तेभ्योः प्रति नमामि।
श्लोकः 3
असि दुर्ग। नाम्नी दुर्गे तरति या सुदुर्यगम्यं, तस्या अबलं सर्वजगतकृ और करण कारनं यस्य साद, पुनश्च ख्यातित्पूर्णा, कष्णवर्गा, धुरमवरीची च विभागया – तस्या निरतशं प्रणाम।
श्लोकः 4
हिए सम गुरु सिन अक्षर परमसुम्या अथवा अतिमृदुला, याव च परफगोरा उग्रा च रखता – तस्या अत्यंत सकरता से नमोनमः। यिन पता जगतां प्रतिष्ठापनदात्रि देवी, तथा हि कृतिभि अपि नमः, पमानपाम नमः।
श्लोकः 5
जो देवी सर्वप्राणिनां हृदययोः विष्णुमायादि शब्द टैदेव प्रसाइत ते, तस्यः त्रिवारं प्रहोत्तम नमोनतामीकटि क्रीषा – तम प्रथमथा नमः, देव देविम्।
श्लोकः 6
यो देवी समी त सचेतनादि रूपे प्रकटा, तम चेतना-नाम्नी घोषटा, एवं केवली, ताम एव त्रिषु एवमरे नमोनम अर्पयामः।
श्लोकः 7
यो देवी प्रत्यक्ष की बुद्धि-शक्ति में स्थिता नगम भासते, पर incidents में वैसी बुद्विरूपाण में दिखते; साच मूलौ अस्ति चेतना सा, तद् देवी मख्य मन विवि।
श्लोकः 8
ज्जगति प्रति प्राणी निद्रा-अवस्था में तत्त्वभूतं आत्मा stops from pouvoir and take it सम्मोहा तदा की शक्ति रमावशाट्ते प्रादुर्गवा; वही निजीरूपभवा देवी अपकेन अर्क अंगी भजए।
श्लोकः 9
यथा प्राणीभ्यः क्षुध महान पर सेना तथा च ते देवी सर्वभूतेषु क्षुधारूपेण र्वाप्त दता अधिष्ठात्री सकत् करुणा मथ।
श्लोकः 10
विश्व भर रहो इस सबिता, प्रत्येक विरमं अन्वारक्षमान कोशया छाया-तत्व पर सं व्रतानि मूल आत्मोपासना सांगा; पुनः देवी प हि लापणी।
श्लोकः 11
सर्व शक्ति समगग्रा समया, तिति मे वएव शक्तिँ नाम्नी श्रुता. प्रत्येक शक्ति श्रेढ़म् उग्रष्, अखण्डा, तस्मः अमः तम।
श्लोकः 12
जगत सतächtिमिन्द्रिया सज करने को आतुर पुधा भवती मह तृष्ण मूलर्ककत्त्रा एवं सा सनक संसारदुर में देव शप्यत्ती महाकलीपद, इसतीहेन तारयक।
श्लोकः 13
सर्वभूत अनुभवि निम shim दिसते विवाद वाला तस महा क्षम शामयम्य, शांति विदютा – तज क्षान्ती रूपवति देवी सम्यक निर्विनी।
श्लोकः 14
सर्वेषु प्राणिषु जातिभावेन स्थितायै देव्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 15
सर्वभूतेषु लज्जारूपेण वर्तमानायै देव्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 16
सर्वभूतेषु शान्तिस्वरूपेण संस्थितायै देव्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 17
सर्वभूतेषु श्रद्धाभावेन व्याप्तायै देव्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 18
सर्वभूतेषु कान्तिरूपेण विद्यमानायै देव्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 19
सर्वभूतेषु लक्ष्मीरूपेण स्थितायै देव्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 20
सर्वभूतेषु वृत्तिभावेन संस्थितायै देव्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 21
सर्वभूतेषु स्मृतिरूपेण स्थितायै देव्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 22
सर्वभूतेषु दयारूपेण व्याप्तायै देव्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 23
सर्वभूतेषु तुष्टिरूपेण वर्तमानायै देव्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 24
सर्वभूतेषु मातृभावेन स्थितायै देव्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 25
सर्वभूतेषु भ्रान्तिरूपेण संस्थितायै देव्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 26
इन्द्रियाणामधिष्ठात्री सर्वभूतानां च व्यापिका या देवी, तस्यै सततं व्याप्तिदेव्यै नमो नमः।
श्लोकः 27
चितिस्वरूपेण सकलं जगद्व्याप्य स्थिता या देवी, तस्यै त्रिवारं नमस्कारः।
श्लोकः 28
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इदं स्तोत्रं देवीमाहात्म्यस्य भागः, यत् मार्कण्डेयपुराणस्य पवित्रग्रन्थः, देव्याः पराशक्तिं वर्णयति। पारम्पर्येण देवीमाहात्म्यस्य मुख्यपाठानन्तरं, विशेषतः नवरात्रिपर्वणि, अस्य स्तोत्रस्य पाठः क्रियते। भक्ताः ज्ञातविषयान् अज्ञातविषयान् च पूजायां कृतान् अपराधान् क्षमापयितुं विनयेन अस्य स्तोत्रस्य प्रयोगं कुर्वन्ति। अस्य रचना ऋषिमार्कण्डेयाय श्रेयः, इदं हिन्दुधर्मे देवीपूजापरम्परायाः मुख्यभागः वर्तते।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Maharishi Vedavyasa · Ancient Vedic Rishi · Traditional antiquity
Traditionally credited as the compiler of the four Vedas and the author of the Mahabharata (within which the Bhagavad Gita appears) and the Puranas — making him one of the most cited authorial figures in the entire Hindu canon, spanning philosophy, epic narrative, and devotional literature.
ज्ञातव्य-विशेषः
स्रोतः
इदं स्तोत्रं देवीमाहात्म्यस्य (अपरनाम्ना दुर्गासप्तशती) देव्यपराधक्षमापण नामकः भागः। इदं मार्कण्डेयपुराणात् (पञ्चमषष्ठशताब्दी ईसवीयकाले) उद्धृतं, सप्तशतश्लोकात्मकं ग्रन्थः। नवरात्रिपर्वणि प्रतिदिनं कोटिशः भक्तैः पठ्यते।
रचनाः
प्रथमाः पञ्च श्लोकाः (१-५) देव्याः अनेकनाम्नां सूचीरूपाः—महादेवी, शिवा, प्रकृतिः, गौरी, दुर्गा इत्यादि—प्रत्येकनाम्नः पश्चात् 'नमो नमः' (पुनरुक्तवन्दनम्) इति। श्लोकाः ६-२५ ततः एकं शक्तिशालिनं ध्रुवपदं प्रवर्तन्ते: 'या सर्वभूतेषु [गुणः] रूपेण वसति—तस्यै पुनः पुनः नमः।'
'या देवी' इति ध्रुवपदम्
पुनरुक्तः वाक्यांशः 'या देवी सर्वभूतेषु' (सर्वभूतेषु वर्तमाना या) एतस्य स्तोत्रस्य हृदयम्। एतत् शिक्षयति यत् देवी दूरस्था देवता न, अपितु अन्तर्निहिता—चेतनारूपेण, बुद्धिरूपेण, निद्रारूपेण, क्षुधारूपेण, तृष्णारूपेण, धृतिरूपेण, लज्जारूपेण, शान्तिरूपेण, श्रद्धारूपेण, सौन्दर्यरूपेण, समृद्धिरूपेण, स्मृतिरूपेण, दयारूपेण, तुष्टिरूपेण, मोहरूपेण च (श्लोकाः ६-२५)।
विरुद्धानाम् अन्तर्भावः
स्तोत्रं जानन् मृदुतरौद्रौ द्वौ अपि पक्षौ समावेशयति—पञ्चमे श्लोके 'अतिसौम्या अतिरौद्रायै' इति, तथा 'निद्रा' (निद्रा) 'क्षुधा' (बुभुक्षा) 'तृष्णा' (पिपासा) सहिता। एतद् अद्वैतदर्शनं प्रतिबिम्बति यत् सर्वाः अवस्थाः सुखदुःखात्मिकाः अपि मातुः दिव्यायाः अभिव्यक्तयः।
त्रिवारनमस्कारः
श्लोकाः ६-२५ 'नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः' इति समाप्यन्ते—त्रिवारं दण्डवत्प्रणामः। एषः त्रिवारं पुनरुक्तो नमस्कारः अस्य ग्रन्थस्य चिह्नम्, पूर्णसमर्पणं दृढीकरोति, देव्याः त्रिरूपस्य (सृष्टिस्थितिसंहारः) प्रतिध्वनिं च करोति।
वैश्विकी भूमिका
षड्विंशतितमः श्लोकः ताम् 'अधिष्ठात्री' (अध्यक्षशक्तिः) सर्वेषाम् इन्द्रियाणां भूतानां च वदति, सप्तविंशतितमः श्लोकः तां निर्मलचेतनारूपेण (चितिः) कृत्स्नं ब्रह्माण्ड् व्याप्नुवतीं वदति। एतत् स्तोत्रस्य दर्शनं परसीमां नयति: देवी सर्वस्य अस्तित्वस्य उपादानकारणं निमित्तकारणं च।
Devi
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता