श्लोकाः

गायत्रीमन्त्रः सवितुः (सूर्यदेवस्य) ध्यानं प्रार्थनां च करोति। अयं मन्त्रः बुद्धिं प्रकाशयितुं पापानि नाशयितुं च प्रसिद्धः।

अयम् महामृत्युञ्जयमन्त्रः ऋग्वेदात् समुद्धृतः प्राचीनः शक्तिशाली मन्त्रः अस्ति, यः आरोग्यं दीर्घायुः मृत्युभयात् मुक्तिं च प्रार्थयते। एषः हिन्दुधर्मे सर्वाधिकं गीयमानेषु मन्त्रेषु अन्यतमः, शारीरिकमानसिककल्याणाय प्रायः पठ्यते।

इदं लघु संस्कृतप्रार्थनास्तोत्रम् अस्ति यत् भारतस्य सप्त पवित्रनदीः आह्वयति याः कस्मिंश्चित् संस्कारे उपयुज्यमाने जले उपस्थिताः स्युः, तासाम् आशीर्वादं पावनशक्तिं च प्रार्थयते।

पारम्परिकः संस्कृतशान्तिमन्त्रः गुरुशिष्ययोः सामञ्जस्यरक्षणबलप्राप्त्यर्थं पवित्रज्ञानाध्ययनस्य आशीर्वादार्थं च गीयते।

इदं संक्षिप्तं संस्कृतप्रार्थनापद्यं सर्वेषां प्राणिनां सुखम् आरोग्यं दुःखाभावं च प्रार्थयति, अन्ते त्रिवारं शान्तिमुच्चरति। इदं हिन्दुपरम्परायाः अत्यन्तप्रियं बहुशः पठ्यमानं सौहार्दश्लोकमस्ति।

इयं लघु संस्कृतप्रार्थना भगवन्तं गणेशं स्तौति, यः गजवदनः विघ्नहर्ता, दिवानिशं तस्य आशीर्वादं प्रार्थयते।

एषा लघुः संस्कृतश्लोका भगवन्तं हनुमन्तम् आह्वयति, यः हिन्दुपुराणेषु प्रियः पात्रः, निष्ठया वेगेन ज्ञानेन च प्रसिद्धः, तस्य रक्षणं मार्गदर्शनं च प्रार्थयते।

इदं संस्कृतश्लोकं भक्तान् भगवन्तं विष्णुं ध्यातुं प्रेरयति, यः शुक्लाम्बरधरः, शशिवर्णः, चतुर्भुजः, प्रसन्नवदनः स्मितशोभितश्च वर्णितः। अस्य ध्यानस्य प्रयोजनं सर्वविघ्ननिवारणं शान्तिप्राप्तिश्च।

इदं पवित्रम् अष्टश्लोकात्मकं स्तोत्रं महालक्ष्मीदेव्याः स्तुतिः। या हिन्दुधर्मे धनसमृद्धिदेवी। अत्र तस्याः दिव्यगुणाः, आयुधानि, रूपाणि च वर्णितानि। श्रद्धया पठतः सफलता, धनम्, क्लेशनिवृत्तिः इत्यादीनि आशीर्वादानि प्रतिज्ञातानि।

अयं श्लोकः श्रीहनुमतः स्मरणात् प्राप्यमाणानि बहूनि वरदानानि गणयति — यथा तीक्ष्णा बुद्धिः, शारीरं बलं, सुख्यातिः, धैर्यं, निर्भयता, आरोग्यं, मानसिकं जागरूकता (अजाड्यं), वाक्पटुत्वं च।

एतत् पवित्रं हिन्दुप्रार्थनापद्यम् अस्ति यत् भगवतः रामस्य रक्षाम् आह्वयति। इदं भक्तम् हानेः रक्षति, पापानि नाशयति, शान्तिं समृद्धिं च प्रयच्छति इति विश्वस्यते। एतेषां श्लोकानां पाठः ध्यानं वा आध्यात्मिकं बलं दिव्यं अनुग्रहं च आनयति इति कथ्यते।

इदं लघु संस्कृतस्तोत्रं शिवं शुद्धं करुणामयं च प्रशंसति, तस्य दीप्तश्वेतरूपं पार्वत्या सह संयोगं च वर्णयति। प्रातःकाले प्रार्थनारूपेण शिवपूजायां वा प्रायः पठ्यते।

अष्टभिः श्लोकैर्युक्तं लघुभक्तिगीतं शिवाय समर्पितम्, यत् परम्परया तुलसीदासकविसन्तेन रचितम्। इदं शिवस्य विभवं विपुलतां च स्तौति, अन्ते च रक्षाकृपाप्रार्थनया विनम्रतया समाप्यते।

दुर्गा सप्तश्लोकी एक लघुः सप्तश्लोकी स्तोत्रः अस्ति यः दुर्गादेव्यै, हिन्दुधर्मे दिव्यमात्रे, समर्पितः। अयं बृहत्तरस्य पवित्रग्रन्थस्य संक्षिप्तरूपः अस्ति तथा च तस्याः संरक्षणम्, आशीर्वादम्, कष्टनिवारणं च प्राप्तुं पठ्यते।

इदं सरस्वतीदेव्यै संक्षिप्तं संस्कृतप्रार्थना अस्ति, या स्वाध्यायस्यारम्भे तस्याः आशीर्वादं याचते। इदं परम्परया छात्रैः पाठस्य वा कस्यापि नवीनाध्ययनयात्रायाः प्रारम्भात् पूर्वं पठ्यते।

इदं सरस्वत्याः, हिन्दुधर्मे विद्यायाः, अध्ययनस्य, संगीतस्य, कलानां च देव्याः भक्तिस्तोत्रम्। अस्यां तस्याः दीप्तिमती मूर्तिः स्तूयते, अध्ययनारम्भे आशीर्वादः प्रार्थ्यते, च तस्याः अनेके दिव्यगुणाः वन्द्यन्ते।

इदं भगवद्वेङ्कटेश्वरं (विष्णोरवतारम्) प्रबोधयितुं प्रसिद्धे तिरुमलानाम्नि दक्षिणभारते मन्दिरे गीयमानानां भक्तिगीतानां सङ्ग्रहः। अत्र भगवतः स्तुतिः, रक्षणाय प्रार्थना, शुभाशीर्वादाश्च समाविष्टाः।

इदम् अष्टभिः श्लोकैः युक्तं संस्कृतस्तोत्रम् अस्ति; प्रत्येकः श्लोकः समानेन 'कृष्णं वन्दे जगद्गुरुम्' इति ध्रुवपदेन समाप्नोति। प्रत्येकः श्लोकः कृष्णस्य दिव्यसौन्दर्यस्य भिन्नं पक्षं प्रेम्णा वर्णयति — तस्य श्यामवर्णम्, आभरणानि, मन्दस्मितम्, पद्मसदृशानि नेत्राणि च। अन्तिमश्लोकः तु अस्य स्तोत्रस्य प्रातःकालीनपाठेन असंख्यजन्मनां पापानि क्षालयति इति प्रतिजानाति।

इदं पवित्रं स्तोत्रं रामायणात् युद्धकाण्डे विद्यते, यत्रागस्त्यमुनिः श्रीरामं सूर्यदेवं प्रति प्रबलं प्रार्थनां शिक्षति, या युद्धे विजयसाहसरक्षाप्रदा भवति।

इदं लघु संस्कृतप्रार्थना (मन्त्रः) प्राचीनहिन्दुशास्त्रस्य बृहदारण्यकोपनिषदः समुद्धृता। असत्यात् सत्यं, तमसः प्रकाशं, मृत्योः अमृतं च प्रति नेतुं प्रार्थना, अन्ते शान्त्याह्वानं च विद्यते।

एषा नारसिंहपुराणात् पवित्रा संवादः, यत्र व्यासः ऋषिः पुत्रं शुकम् अष्टाक्षरमन्त्रस्य 'ॐ नमो नारायणाय' इत्यस्य परमत्वं बोधयति। अत्र वर्णितं यत् भक्त्या समाधानेन च एतस्य मन्त्रस्य जपः पापानि शोधयति, लौकिकान् आशीर्वादान् ददाति, अन्ततः जन्ममृत्युचक्रात् मोक्षं च प्रापयति।

अयं श्लोकः समर्पणस्य प्रार्थना, यत्र भक्तः शरीरवचनमन इन्द्रियबुद्धिहृदयैः कृतं सर्वं कर्म परमेश्वराय नारायणाय समर्पयति। इदं निष्कामभक्तेः बलिष्ठं अभिव्यञ्जनम्, अस्मान् स्मारयति यत् अस्माकं सर्वे यत्नाः दिव्याय अर्पणानि सन्ति।

इदं स्तोत्रं देव्याः स्तुतिः, नारायणी स्तुतिरिति विख्यातम्, प्राचीनात् मार्कण्डेयपुराणात् आगच्छति। अत्र देवी सृष्टिस्थितिनाशानां पराशक्तिरूपेण वर्णिता, तस्याः अनेकरूपाणि भविष्यत्कर्माणि च लोकरक्षणाय वर्णितानि।

पञ्चभिः श्लोकैर्युक्तं स्तोत्रम् (पञ्चरत्नम् इत्यस्य अर्थः 'पञ्च मणयः') यत् शिवपुत्रं भगवन्तं सुब्रह्मण्यं (मुरुगन् अथवा कार्तिकेय इति अपि प्रसिद्धम्) प्रशंसति। प्रत्येकं श्लोके देवे शरणागतिः क्रियते, तस्य दिव्यं रूपं, गुणाः, तथा प्रदत्तानि आशीर्वादानि वर्ण्यन्ते।

इदं पवित्रं स्तोत्रं देवीमात्रे क्षमाप्रार्थनाप्रशंसारूपम्, यत्र पूजायां कृतानां दोषाणां क्षमायाचना क्रियते। इदं देव्याः सर्वभूतेषु स्थितिं बुद्धि, निद्रा, क्षुधा, करुणादिभिः रूपैः पूजयति।

तुलस्युपनिषद् लघु संस्कृतस्तोत्रमस्ति यत् पवित्रतुलसीवनस्पतिं लक्ष्म्याः दिव्यरूपं विष्णोः प्रियां च महिमानं वर्णयति। अस्याः आध्यात्मिकशक्तिं वर्णयति, पूजाविधिं निरूपयति, तां सम्मानयतां पापपुनर्जन्मविमोक्षं च प्रतिजानीते।

अयं प्रथमोपदेशः हठयोगविद्यायाः प्रसिद्धग्रन्थस्य हठप्रदीपिकायाः आद्यः भागः। अत्र हठयोगस्य पारम्पर्यं, यमनियमाः, आसनानि च वर्णितानि।