कर्पूरगौरं स्तोत्रम्
शिवस्य स्तुतिः
इदं लघु संस्कृतस्तोत्रं शिवं शुद्धं करुणामयं च प्रशंसति, तस्य दीप्तश्वेतरूपं पार्वत्या सह संयोगं च वर्णयति। प्रातःकाले प्रार्थनारूपेण शिवपूजायां वा प्रायः पठ्यते।
पद्यानि
भगवान् शिवः कर्पूरवत् गौरवर्णः, करुणायाः साक्षात् अवतारभूतः, संसारस्य मूलसारभूतः, भुजगेन्द्रं (वासुकिम्) हाररूपेण धारयति। सः सदा भक्तानां हृदयारविन्दे विराजते। तं भवं भवानीसहितं प्रणमामि।
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
सोमवासरः प्रदोषकालः च
प्रातःकाले सन्ध्याकाले च
बिल्वपत्रं, गङ्गाजलं, भस्म, धत्तूरः, श्वेतपुष्पं च
- चित्तशान्तिः, पापनाशः, मृत्युभयनिवारणम्
पृष्ठभूमिः
अयं श्लोकः पारम्पर्येण महर्षेः शङ्कराचार्यस्य कृतिः मन्यते, यद्यपि तस्य प्रामाणिकोत्पत्तिः शिवसमर्पितायाः व्यापकभक्तिपरम्परायाः भागः। प्रतिदिनपूजायां ध्यानाभ्यासेषु वा, विशेषतः प्रातःकाले, शिवसान्निध्यम् आह्वातुं तस्याशीर्वादं प्राप्तुं च पठ्यते। अयं भारते सर्वत्र प्रसिद्धः बहुहिन्दुगृहेषु आवश्यकः अस्ति।
ज्ञातव्य-विशेषः
उत्पत्तिः श्रेयः च
अयं श्लोकः शिवपञ्चाक्षरस्ोत्रस्य, शिवं स्ोतुम् उद्दिश्य पञ्चश्लोकात््मकस्य स्ोत्रस्य, आरम्भपङ्क्तिः अस्ति। अयं परम्परया अष्टमशताब्दीयस्य तत्वज्ञ-सन्तस्य आदिशङ्कराचार्यस्य कृतिः मन्यते, यद्यपि साक्षात् कर्तृतवं विवादास्पदम्। अयं स्तोत्रं शान्त्यै रक्षायै च भक्तैः प्रतिदिनं गीयते।
मुख्यशब्दानाम् अर्थाः
‘कर्पूर गौरम्’ इत्यनेन शिवः कर्पूरवत् श्वेतः वर्ण्यते, शुद्धतां पारमार्थ्यं च प्रतीकयति। ‘करुणावतारम्’ इत्यस्य ‘करुणाया अवतारः’ इत्यर्थः, शिवस्य करुणामयीं प्रकृतिं दृढीकरोति। ‘भुजगेन्द्र हारम्’ इत्यनेन सर्पराज्ञः (नागस्य वासुकेः) कृतां मालां सन्दर्भति, या भयमृत्योः आयत्ततां दर्शयति।
श्लोके प्रतीकवादः
‘सदा वसन्तं हृदयारविन्दे’ इत्यस्य पङ्क्तेः अर्थः ‘सदा हृदयकमले वसन्तम्’ इति। अनेन स्वहृदये शिवस्य ध्यानस्य भक्त्यभ्यासः प्राधान्येन दर्श्यते, यः भक्तियोगे सामान्यः विषयः। कमलं शुद्धताया आध्या्मिकजागृतेः प्रतीकम्, तेन शिवः सर्वभूतानाम् आन्तरिके वसतीति सूच्यते।
रचना छन्दः च
अयं श्लोकः अनुष्टुप्छन्दसा निबद्धः, यः सामान्यः संस्कृतकाव्यभेदः प्रतिश्लोकं ३२ अक्षराणि (प्रत्येकं पङ्क्तौ ८ अक्षराणि) धारयति। एतेन धारणं लयबद्धं पाठनं च सुलभम्। आदौ ‘ओम्’ इत्यस्य समावेशः एनं पवित्रं मन्त्रं चिहनयति, यः प्रार्थनारम्भे बहुधा विन्युज्यते।
देवतापत्नी च
समाप्तिपांक्तिः ‘भावं भावनी सहितं नमामि’ इत्यस्य अर्थः ‘अहं भावन्या (पार्वत्या) सह शिवं नमामि’ इति। भावनी शिवपत्न्याः पार्वत्याः मृदुरूपः। अयं युगलः अर्धनारीश्वरसंकल्पनाम्—पुरुषस्त्रीवैश्विकतत्त्वयोः एकताम्—अधोरेखयति, शैवभक्तिकाव्ये सामान्यः।
Shiva
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता
