श्रीसुब्रह्मण्यपञ्चरत्नम्
पञ्चभिः श्लोकैर्युक्तं स्तोत्रम् (पञ्चरत्नम् इत्यस्य अर्थः 'पञ्च मणयः') यत् शिवपुत्रं भगवन्तं सुब्रह्मण्यं (मुरुगन् अथवा कार्तिकेय इति अपि प्रसिद्धम्) प्रशंसति। प्रत्येकं श्लोके देवे शरणागतिः क्रियते, तस्य दिव्यं रूपं, गुणाः, तथा प्रदत्तानि आशीर्वादानि वर्ण्यन्ते।
पद्यानि
षण्मुखं, चन्दनलेपेन विराजिताङ्गं, विशालवक्षसम्, दिव्यमयूरवाहनम्, रुद्रपुत्रं, देवलोकनाथं, ब्रह्मण्यदेवाभिधानं तं देवम् अहं शरणं गच्छामि।
श्लोकः 1
अत्यन्तं देदीप्यमानं, देवगणैरभिवन्द्यम्, कुमारधारातटस्थितमन्दिरनिवासिनम्, मन्मथसदृशरूपं, मनोहरगात्रं ब्रह्मण्यदेवं शरणं गच्छामि।
श्लोकः 2
द्वादशभुजम्, षण्मुखैर्द्वादशदिव्यनयनम्, वेदत्रयात्मकतनुम्, शूलं खड्गं च बिभ्राणम्, आदिशेषावतारभूतम्, रमणीयरूपं ब्रह्मण्यदेवं शरणं गच्छामि।
श्लोकः 3
देवशत्रुभिः सह घोरे युद्धे शोभमानम्, देवोत्तमम्, शक्तिनामकं दिव्यायुधं धारयन्तम्, कुमारं, सुधारया शक्त्या शोभमानहस्तं ब्रह्मण्यदेवं शरणं गच्छामि।
श्लोकः 4
अभीष्टार्थसिद्धिप्रदम्, ईश्वरपुत्रं, स्वाद्वन्नदातारम्, ब्राह्मणानां कामधेनुम्, गङ्गापुत्रम्, सर्वजनानुकूलं ब्रह्मण्यदेवं शरणं गच्छामि।
श्लोकः 5
यः इदं श्लोकपञ्चकं भक्त्या पठति, ब्रह्मण्यदेवे सम्यक् निवेशितमानसः सन्, सः भूतले यद्यद् इष्टं भोगजातं तत्सर्वम् अखिलं प्राप्नोति, अन्ते च स मुदा गुहसाम्यं प्राप्नोति।
श्लोकः 6
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इदं स्तोत्रं हिन्दुपरम्परायाः समृद्धभक्तिसाहित्यस्य भागः, विशेषतः भगवते सुब्रह्मण्याय (मुरुगन् अथवा कार्तिकेय, शिवपुत्रः इति अपि ज्ञातम्) समर्पितम्। प्रातःकाले प्रार्थनारूपेण अथवा पूजाकाले, विशेषतः दक्षिणभारते, पारम्परिकरूपेण पठ्यते, तथा आशीर्वादान्, रक्षणं, आध्यात्मिकोन्नतिं च प्रदातुं शक्नोति इति विश्वस्यते। पञ्च श्लोकाः (पञ्चरत्नम् इत्यस्य अर्थः 'पञ्च मणयः') भक्तं देवस्य विशालं रूपं करुणामयं स्वभावं च चिन्तयितुं प्रेरयन्ति।
ज्ञातव्य-विशेषः
शीर्षकस्य अर्थः
"पञ्चरत्नम्" इत्यस्य अर्थः "पञ्च मणयः" इति। एषः संस्कृतस्तोत्राणां प्रकारः यस्मिन् पञ्च श्लोकाः भवन्ति। अत्र प्रत्येकं श्लोकः "ब्रह्मण्य देव, त्वां शरणं गच्छामि" इति आवर्तनेन समाप्तः भवति। अनेन इदं स्तोत्रं भगवतः सुब्रह्मण्यस्य संक्षिप्तं तथापि पूर्णं प्रार्थनारूपं भवति।
सुब्रह्मण्यः कः?
सुब्रह्मण्यः भगवतः कार्तिकेयस्य अपरं नाम, यः शिवपार्वत्योः पुत्रः, मुरुगन्, स्कन्दः, गुहः इति अपि कथ्यते। सः देवानां दिव्यसेनापतिः, अतः प्रथमे श्लोके "सुरलोकनाथम्" इति उच्यते।
षडाननस्य प्रतिमाशास्त्रम्
— स्तोत्रं "षडानन" इति पदेन आरभ्यते, यस्य अर्थः षड्वदनः। एतद्रूपं तेन पौराणिककथया सम्बद्धम्, यत्र षट् शिशवः (कृत्तिकानक्षत्रात् जाताः) षड्भिः शिरोभिः युक्तः एकः बालकः अभवन्, येन सः सर्वाः दिशः द्रष्टुं दिव्यसेनां नेतुं च शक्तः आसीत्।
गङ्गातः जन्म
— पञ्चमे श्लोके सः "गङ्गोद्भवम्" इति उच्यते, अर्थात् गङ्गायाः उत्पन्नः। पौराणिककथानुसारं शिवस्य रेतः अग्निना, ततः गङ्गया धृतम्, अन्ततः शरवणे स्थापितम्, यत्र सुब्रह्मण्यः जातः — अतः एतत् विशेषणम्।
तस्य प्रसिद्धानि आयुधानि
— तृतीये श्लोके त्रिशूलः (शूलः) खड्गः (असिः) च उल्लिखितौ, चतुर्थे श्लोके तस्य दिव्या शक्तिः (शक्तिः) प्रमुखतया वर्णिता। एषा शक्तिः तमिळ्भाषायां वेल् इति ज्ञाता, तस्य मुख्यम् आयुधम्, येन तारकासुरं निहत्य ब्रह्माण्डस्य व्यवस्था रक्षिता।
पाठस्य फलानि
— अन्तिमः श्लोकः फलश्रुतिरूपः। सः प्रतिजानाति यत् भक्त्या एतान् पञ्च श्लोकान् यः पठति सः अस्मिन् लोके सर्वाणि अभीष्टानि भोगानि प्राप्नुयात्, तथा जीवनस्य अन्ते गुहेन (सुब्रह्मण्यस्य अपरनाम्ना) सह आनन्दमयं संयोगं प्राप्नुयात्।
Murugan
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता