श्रीसुब्रह्मण्यभुजङ्गम्

या स्वरूपेण नित्यं बालरूपा सत्यपि विघ्नपर्वतानां विनाशयित्री अस्ति, महागजवदना सती अपि पञ्चमुखेन शङ्करेण पूजिता विद्यते, यस्याः स्वरूपं ब्रह्मा-इन्द्रादिदेवैरपि अन्विष्यते, सा अनिर्वचनीया मङ्गलमयी गणेशरूपा पराशक्तिः मह्यं सर्वविधां सम्पदं कल्याणं च विदधातु।

अहं शब्दशास्त्रं न जानामि, अर्थवैभवं न वेद्मि, पद्यरचनां गद्यरचनां वा न जानामि; तथापि मम हृदये एका परा चिच्छक्तिः षण्मुखरूपेण प्रकाशते, यत्प्रभावात् मम मुखात् आश्चर्यमयी दिव्यवाणी स्वतः प्रवहति।

मयूरवाहनम् आरूढम्, वेदान्तमहावाक्यानां गूढतत्त्वस्वरूपम्, परममनोहरविग्रहम्, महतां योगिनां हृदयरूपभवने विराजमानम्, ब्राह्मणानाम् इष्टदेवम्, महावेदानां तात्पर्यभूतम्, महादेवनन्दनं लोकपालकं श्रीसुब्रह्मण्यमहं भक्त्या भजे।

'ये मानवाः मम सान्निध्यं प्राप्नुवन्ति, ते तदानीमेव संसारसमुद्रस्य पारं तरन्ति' इति स्वसान्निध्येन बोधयन् यः सिन्धुतीरे विराजते, तं परमपवित्रं पराशक्त्याः पुत्रं गुहम् अहं स्तौमि।

'यथा समुद्रस्य तुङ्गाः तरङ्गाः तीरे लयं गच्छन्ति, तथैव मम सान्निधौ स्थितानां भक्तानां सर्वाः आपदः विनश्यन्ति' इति जनैः दृश्यमानाभिः तरङ्गपङ्क्तिभिः दर्शयन्तं तं गुहदेवं मम हृदयकमले निरन्तरं ध्यायामि।

'ये जनाः मम निवासभूतं पर्वतं समाश्रयन्ति, ते मुक्तिपर्वतस्य शिखरमारूढाः भवन्ति' इति वदन्निव यः गन्धमादनपर्वते विराजते, सः षडाननः देवः मम परमानन्दाय सर्वदा भवतु।

महासागरस्य तीरे, भक्तानां महापापानि हरति, मुनीन्द्राणां मङ्गलप्रदे, गन्धशैले गुहायां स्वकीयेन दिव्यतेजसा भासमानं जनानाम् आर्तिं दुःखं च विनाशयन्तं तं गुहं वयम् अनन्यभावेन शरणं व्रजामः।

प्रकाशमाने सुवर्णभवने, भक्तानां सकलमनोरथान् पूरयति, पुष्पसमूहाच्छादिते रत्नमञ्चे विराजमानम्, समुद्यत्सहस्रसूर्यसदृशतेजोयुक्तं देवेश्वरं कार्तिकेयं सदा हृदये भावयामि।

हे स्कन्द! शब्दयमाननूपुरशोभिते, परममनोहरे, अत्यन्तरक्ते, लावण्यामृतपूर्णे तव पादारविन्दे संसारदुःखैः सन्तप्तः मम मनःषट्पदः सर्वदा परमानन्देन निमग्नः भवतु।

हे स्कन्द! सुवर्णसदृशैः दिव्यपीताम्बरैः शोभमानाम्, शब्दायमानक्षुद्रघण्टिकायुक्तकाञ्चीदाम्ना अलङ्कृताम्, उज्ज्वलेन सुवर्णपट्टेन दीप्यमानां तव दिव्यकटिं भक्त्या ध्यायामि।

हे तारकारिमूर्ते! किरातकन्यायाः वल्लीदेव्याः पीनोन्नतस्तनालिङ्गनेन संक्रान्तेन कुङ्कुमरागेण अनुरञ्जितम्, स्वभक्तानां रक्षणे सर्वदा प्रेमयुक्तं तव विशालं वक्षःस्थलं प्रणमामि।

ब्रह्मणः दण्डदात्रीः, लीलयैव सकलब्रह्माण्डं धारयित्रीः, ऐरावतशुण्डादण्डस्य सौन्दर्यं तिरस्कुर्वतीः, शत्रूणां कृते यमदण्डरूपाः, असुराणां हन्त्रीः, जगद्रक्षणे समर्थाः, पराक्रमशालिनीः तव द्वादशभुजदण्डान् सदा शरणं प्रपद्ये।

हे स्कन्द! यदा षट् शरत्कालीनपूर्णिमाचन्द्राः युगपदेव सर्वतः समुदिताः स्युः, ते च निष्कलङ्काः सर्वदा पूर्णाकाराश्च भवेयुः, तदानीमेव तव षड्मुखानां सौन्दर्यसाम्यं वक्तुं शक्यते।

हे ईशपुत्र! मन्दहासरूपहंसैः शोभमानानि, चञ्चलकटाक्षरूपभ्रमरसमूहैः उज्ज्वलितानि, अमृतरसस्राविबिम्बाधरयुक्तानि तव षडाननकमलानि अहम् आदरेण अवलोकयामि।

हे कृपानिधे! कर्णपर्यन्तं विशालेषु, निरन्तरं कारुण्यामृतं वर्षत्सु तव द्वादशनेत्रेषु सत्सु, यदि मयि दीने एकः ईषदपाङ्गदृष्टिपातः क्रियेत, तर्हि तव का नाम हानिः भवेत्, अतः मयि कृपादृष्टिं कुरु।

'त्वं मम अङ्गेभ्यः समुद्भूतः पुत्रः असि, चिरं जीव' इति मन्त्रं हर्षेण जपन् शिवः यानि मस्तकानि प्रेम्णा जिघ्रति, जगद्धारकेभ्यः मुकुटोद्भासितेभ्यः तव षड्भ्यः मस्तकेभ्यः नमस्करोमि।

देदीप्यमानरत्नखचितकेयूरहारैः मनोहरः, दोलायमानकुण्डलकान्त्या शोभितकपोलः, कट्यां पीताम्बरधारी, हस्ते कमनीयां शक्तिं दधानः सः पुरारिपुत्रः मम पुरतः सदा आविर्भवतु।

'वत्स! अत्र आगच्छ' इति वदन् शङ्करः यदा प्रेम्णा बाहू प्रसार्य आह्वयति, तदा मातुः अङ्कात् सहसा समुत्पत्य पितुः वक्षःस्थलं समाश्रयन्तं शिवेनालिङ्गितं तं बालसुब्रह्मण्यं भजे।

हे कुमार! हे ईशपुत्र! हे गुह! हे स्कन्द! हे देवसेनापते! हे शक्तिपाणे! हे मयूरवाहन! हे वल्लीकान्त! हे भक्तदुःखहारिन्! हे प्रभो! हे तारकारिन्! त्वं सर्वदा मां परिपालय।

हे दयालो गुह! यदा मम इन्द्रियाणि शान्तानि, चेतना विनष्टा, चेष्टा रहिता, मुखं कफेन पूर्णम्, शरीरं भयेन कम्पमानम्, प्राणप्रयाणसमयः उपस्थितः, अहम् अनाथश्च भविष्यामि, तदा तस्मिन् अन्तिमकाले झटिति मम पुरतः प्रत्यक्षीभव।

यदा यमस्य भयङ्कराः दूताः क्रोधात् 'एनं दह, छिन्द्धि, भिन्द्धि' इति मां तर्जयिष्यन्ति, तदा हे प्रभो! मयूरमारुह्य 'मा भैषीः' इति सान्त्वयन्, हस्ते शक्तिमायुधं धृत्वा शीघ्रं मम पुरतः समागच्छ।

हे कृपासागर प्रभो! तव पादयोः पुनः पुनः पतित्वा प्रणम्य त्वां प्रसन्नीकृत्य सम्प्रत्येव प्रार्थये, यतो हि मरणसमये अहम् एवं प्रार्थयितुम् असमर्थः भविष्यामि, अतः तस्मिन् काले मम मनागपि उपेक्षा न कार्या।

हे प्रभो! सहस्रब्रह्माण्डभोक्ता शूरपद्मः, तारकासुरः, सिंहवक्त्रासुरश्च त्वया संहृताः; किन्तु मम हृदये स्थितम् एकमेव मनःक्लेशं त्वं न नाशयसि; अहं किं करोमि, क्व वा गच्छामि।

हे उमासुत! अहं सर्वदा दुःखभारेण पीडितः अस्मि, भवांश्च दीनानां बन्धुः अस्ति; अतः त्वाम् अतिरिच्य अन्यं न याचे, तव भक्तौ विघ्नकारिणं सततबाधाकरं मम मानससन्तापं शीघ्रं नाशय।

हे तारकारिन्! अपस्मारः, कुष्ठम्, क्षयः, अर्शः, प्रमेहः, ज्वरः, उन्मादः, गुल्मः इत्यादयः महाव्याधयः, सर्वे पिशाचाश्च तव पत्रप्रसादरूपं भस्म दृष्ट्वैव तत्क्षणात् पलायन्ते।

मम नेत्रयोः स्कन्दस्य दिव्यमूर्तिः, कर्णयोः स्कन्दस्य कीर्तिः, मुखे तस्य पवित्रं चरित्रम्, हस्तयोः तस्य सेवाकार्यम्, शरीरं च तस्य दासरूपं भवतु; मम सर्वाः मनोवृत्तयः गुहे एव लीनाः भवन्तु।

मुनीनां भक्तानां च कृते अभीष्टप्रदातारः बहवः देवाः सर्वत्र वर्तन्ते; किन्तु दीनानाम् अन्त्यजानाम् अपि परमार्थप्रदाने गुहात् अन्यं देवम् अहं न जाने, नैव जाने।

हे कुमार! मम गृहे स्थिताः भार्या, पुत्राः, बान्धवाः, पशवः, नराः, नार्यश्च सर्वेऽपि भवन्तमेव पूजयन्तः, नमन्तः, स्तुवन्तः, सर्वदा स्मरन्तश्च भवन्तु।

हे क्रौञ्चशैलविदारण! ये दुष्टाः हिंस्रपशवः, पक्षिणः, दंशककीटकाः, मम शरीरे बाधकाः रोगाश्च सन्ति, ते सर्वे तव तीक्ष्णशक्त्या विदारिताः सन्तः सुदूरं विनश्यन्तु।

हे देवसेनापते! हे महेश्वर! लोके माता पिता च स्वपुत्रस्य अपराधं किं न सहते? अहमपि अतिबालः अस्मि, भवान् तु जगत्पिता वर्तते; अतः मम सर्वान् अपराधान् क्षमस्व।

हे स्कन्दमूर्ते! तव वाहनाय मयूराय नमः, तव दिव्यायुधशक्तये नमः, तव वाहनाय छागाय नमः, तव ध्वजस्थाय कुक्कुटाय नमः, समुद्राय नमः, तिरुच्चेन्दूरक्षेत्राय नमः, तुभ्यं भगवते पुनः पुनः सहस्रशो नमः अस्तु।

हे आनन्दधामन्! हे अपारतेजःस्वरूप! हे अमोघकीर्ते! हे आनन्दमूर्ते! हे आनन्दसिन्धो! हे अशेषलोकबन्धो! हे मुक्तिप्रद! हे ईशपुत्र! तव सर्वदा जयो भवतु, सर्वोत्कर्षेण वर्तस्व।

यः मानवः भुजङ्गप्रयातवृत्तेन रचिताम् एतां स्तुतिं भक्तियुक्तः सन् गुहं सम्प्रणम्य नित्यं पठति, सः इह लोके सुपुत्रान्, गुणवतीं भार्याम्, विपुलं धनं, दीर्घम् आयुश्च प्राप्य अन्ते स्कन्दसायुज्यमुक्तिं लभते।

श्रीमच्छङ्कराचार्यभगवत्पादैः विरचितं श्रीसुब्रह्मण्यभुजङ्गस्तोत्रम् अत्र सम्पूर्णताम् उपगतम्।