श्रीसुब्रह्मण्यभुजंग स्तोत्र

जो नेहमी बालरूप असूनही विघ्नरूपी पर्वताचा नाश करणारा, जो मोठ्या हत्तीच्या सोंडेसारखा वक्रदंत असूनही पाच मुखांच्या सिंहाप्रमाणे मान्य, जो ब्रह्मा-इंद्रादी देवांनी शोधण्याजोगा, गणेश असे नाव असलेला, ती कल्याणकारी मूर्ती माझ्यासाठी संपत्ती प्रदान करो.

मला शब्द माहीत नाही, अर्थ माहीत नाही, पद्य माहीत नाही, गद्य माहीत नाही. फक्त एक चैतन्यस्वरूप, सहा मुखांचा देव माझ्या हृदयात प्रकाशतो आणि तोंडातून वाणी निघते, हे विचित्र आहे.

मोरावर आरूढ, महावाक्यांमध्ये गूढ, मनोहारी देह, महान चित्ताचे गेह, पृथ्वीवरील देवदेव, महावेदांचा भाव, महादेवाचा बालक, लोकपाल अशा त्या देवाची मी उपासना करतो.

"जेव्हा माझे सान्निध्य प्राप्त झालेले मानव, तेव्हाच ते संसारसागराच्या पलीकडे गेले" असे दर्शवीत समुद्रकिनाऱ्यावर जो विराजमान आहे, त्या पवित्र, पराशक्तीच्या पुत्राची मी स्तुती करतो.

ज्याप्रमाणे समुद्राच्या उंच लाटा लय पावतात, त्याचप्रमाणे माझी सेवा करणाऱ्यांच्या सान्निध्यात संकटे लय पावतात, अशा प्रकारे लोकांना लाटांच्या रांगा दाखविणाऱ्या त्या गुहाची मी नेहमी हृदयकमळात भावना करतो.

"जे मानव माझ्या निवासस्थानी डोंगरावर चढतात, ते चढल्यावर डोंगरावर शोभतात" असे बोलणारा, गंधशैलावर आरूढ असलेला तो षण्मुख देव माझ्या आनंदासाठी नेहमी असो.

मोठ्या समुद्राच्या किनाऱ्यावर, महापापांचा नाश करणाऱ्या, मुनींना अनुकूल अशा सुगंध नावाच्या डोंगरावर, गुहेत वास्तव्य करणाऱ्या, स्वतःच्या प्रकाशाने लसणाऱ्या, लोकांचे दुःख हरण करणाऱ्या त्या गुहाचा आम्ही आश्रय करतो.

सोन्याच्या सुंदर गेहात, लोकांच्या इच्छा पूर्ण करणाऱ्या, फुलांच्या समूहाने झाकलेल्या माणिक्याच्या मंचावर, उगवत्या हजारो सूर्यासमान प्रकाश असलेल्या, त्या कार्तिकेय, सुरेश यांची मी नेहमी भावना करतो.

हे स्कंदा, तुझ्या अत्यंत लाल, मनोहर, सौंदर्यरूपी अमृताने परिपूर्ण, हंसासारखा नाद करणाऱ्या सुंदर चरणकमळांत संसारक्लेशाने तापलेला माझा मनरूपी भ्रमर नेहमी आनंदित होवो.

हे स्कंदा, सोन्यासारख्या दिव्य वस्त्रांनी प्रकाशमान, खणखणाट करणाऱ्या किंकिणीच्या मेखलांनी शोभणारी, चमकणाऱ्या सोन्याच्या पट्ट्याने विद्योतमान, तुझी तेजस्वी कटी मी भावतो.

हे तारकारे, व्याधाच्या राजाच्या कन्येच्या (वल्लीच्या) घन आणि उंच स्तनांच्या आलिंगनात आसक्त झालेल्या काश्मीर केशराचा रंग असलेल्या, स्वभक्तांच्या रक्षणासाठी नेहमी प्रेमळ अशा तुझ्या वक्षःस्थळाला मी नमस्कार करतो.

ब्रह्मदेवाने निर्माण केलेले दंड, स्वलीलेने धारण केलेले ब्रह्मांड, निरस्त केलेले हत्तीचे सोंडेसारखे शत्रू, काळाचे दंड, मारलेले इंद्राच्या शत्रूंचे समूह, जगाच्या रक्षणात पटाईत अशा तुझ्या प्रचंड बाहुदंडांचा मी नेहमी आश्रय करतो.

हे स्कंदा, जर नेहमी शरद ऋतूतील सहा चंद्र असते, ते सर्व बाजूंनी उदयास आलेले असते, नेहमी पूर्ण कलेचे आणि कलंकरहित असते, तरच मी तुझ्या मुखांची तुलना करू शकेन.

हे ईशाच्या पुत्रा, चमकणाऱ्या मंद हास्यांनी हंसासारखी, चंचल कटाक्षांच्या रांगा म्हणजे भ्रमरसमूहाने उज्ज्वल, अमृत झिरपणाऱ्या बिंबासारख्या ओठांनी युक्त अशी तुझी सहा कमळासारखी मुखे मी पाहतो.

हे दयाळू, तुझ्या विशाल, कानापर्यंत लांब, नेहमी दया झिरपणाऱ्या बारा डोळ्यांपैकी माझ्यावर एकदा जर किंचित कटाक्ष पडला, तर तुझी काय हानी होणार आहे?

"तू माझ्या पुत्राच्या अंगापासून उत्पन्न झालास, जगा" असा सहा वेळा मंत्र जपत, आनंदाने ज्या मस्तकांचा (शिवाने) घमघमाट घेतला, जगाचा भार वाहणाऱ्या, हे जगन्नाथ, त्या मुकुटांनी उज्ज्वल मस्तकांना नमस्कार असो.

चमकणाऱ्या रत्नजडित केयूर व हारांनी सुशोभित, हलणाऱ्या कुंडलांनी गालाचा भाग लसणारा, कटीवर पिवळे वस्त्र, हातात सुंदर शक्ती, असा पुरारीचा (शिवाचा) पुत्र माझ्यापुढे उभा राहो.

"इकडे ये, बाळा" असे म्हणून हात पसरून, आदराने शंकराने ज्याला मातेच्या मांडीवरून बोलावले, ताबडतोब उडी मारून पित्याला आश्रय देणारा, हराने आलिंगन दिलेले शरीर असलेला तो कुमार बालमूर्तीची मी उपासना करतो.

हे कुमारेशाच्या पुत्रा, गुहा, स्कंदा, सेनापते, शक्ती हातात धारण करणाऱ्या, मोरावर आरूढ, पुलिंदाच्या कन्येच्या (वल्लीच्या) पती, भक्तांचे दुःख हरण करणाऱ्या, हे प्रभो, तारकारा, तू माझे नेहमी रक्षण कर.

हे दयाळो गुहा, जेव्हा मी शांत इंद्रियांचा, नष्ट संज्ञेचा, विचेष्ट, कफ ओकणारे तोंड, भयाने कंप पावणारे शरीर, प्रयाणास उद्युक्त, अनाथ असेन, तेव्हा तू माझ्यापुढे लवकर ये.

जेव्हा यमाचे चंड दूत रागाने "जाळ, तोड, फोड" असे म्हणून मला धमकावतील, तेव्हा तू मोरावर चढून "भिऊ नको" असे म्हणत, हातात शक्ती घेऊन माझ्यापुढे लवकर ये.

हे प्रभो, तुझ्या पायांवर वारंवार नमस्कार करून, पडून, प्रसन्न करून, अनेक वेळा प्रार्थना करतो. हे कृपासागरा, त्या वेळी मी बोलू शकणार नाही. म्हणून मृत्यूसमयी जराही उपेक्षा करू नकोस.

हे प्रभो, तुझ्या हजार कंठांनी भोक्ता, शूर नावाचा तारकासुर आणि सिंहवक्त्र दैत्य यांना तू मारलेस. पण माझ्या हृदयातील एक मनःक्लेश तू नाश करीत नाहीस. मी काय करू? कुठे जाऊ?

हे उमेच्या पुत्रा, मी नेहमी दुःखाच्या भाराने दुबळा आहे, तू दीनबंधू आहेस. तुझ्याशिवाय दुसऱ्याला मागत नाही. भक्तीचा अडथळा आणि नेहमी बाधा निर्माण करणारा माझा हा चिंता लवकर नाश कर.

हे तारकारा, अपस्मार, कुष्ठ, क्षय, अर्श, प्रमेह, ज्वर, उन्माद, गुल्म इत्यादी मोठे रोग आणि सर्व पिशाच्चे तुझ्या पवित्र विभूतीला (पत्रभूतीला) पाहताच क्षणात पळून जातात.

हे गुहा, माझ्या डोळ्यात स्कंदमूर्ती, कानात स्कंदकीर्ती, तोंडात नेहमी पवित्र तुझे चरित्र, हातात तुझे कार्य, शरीर तुझे सेवक, असे माझे सर्व भाव तुझ्यात लीन होवोत.

मुनींची किंवा भक्तियुक्त मानवांची अभीष्टे पूर्ण करणारे देव सर्वत्र आहेत. पण अंत्यज मानवांच्याही स्वार्थसिद्धीसाठी गुहाशिवाय दुसरा देव मला माहीत नाही, माहीत नाही.

हे कुमारा, पत्नी, पुत्र, बंधुवर्ग, गुरेढोरे, पुरुष किंवा स्त्री, माझ्या घरातील जे कोणी आहेत, ते सर्व तुझी पूजा करणारे, नमस्कार करणारे, स्तुती करणारे, स्मरण करणारे असोत.

हे क्रौंचपर्वताचा चूर्ण करणाऱ्या, मृग, पक्षी, दुष्ट डास इत्यादी, तसेच माझ्या अंगातील व्याधी व बाधा या तुझ्या शक्तीच्या तीक्ष्ण अग्राने भेदल्या जाऊन दूर नष्ट होवोत.

हे देवसेनाधिनाथ, आई-वडील आपल्या पुत्राचा अपराध सहन करतातच ना? मी अतिशय बालक आहे, तू लोकताता आहेस. हे महेश, माझे सर्व अपराध क्षमा कर.

तुझ्या मोराला नमस्कार, तुझ्या शक्तीला नमस्कार, छागाला (बकऱ्याला) नमस्कार, कोंबड्याला नमस्कार. समुद्राला नमस्कार, समुद्रदेशाला नमस्कार. पुन्हा हे स्कंदमूर्ती, तुला नमस्कार, नमस्कार असो.

हे आनंदभूमन्, हे अपारधामन्, हे अमोघकीर्ते, हे आनंदमूर्ते, हे आनंदसिंधो, हे अशेषबंधो, हे मुक्तिदात्या, ईशाच्या पुत्रा, तू नेहमी विजयी हो.

हा भुजंग (सर्प) वृत्ताने रचलेला स्तोत्र जो भक्तियुक्त होऊन गुहाला नमस्कार करून पठण करील, तो मनुष्य सुपुत्र, पत्नी, धन, दीर्घ आयुष्य आणि अंती स्कंदसायुज्य प्राप्त करतो.

याप्रमाणे श्रीमच्छंकरभगवान यांनी रचलेले श्रीसुब्रह्मण्यभुजंग स्तोत्र संपूर्ण झाले.