श्रीमद अंजनेय भुजंगप्रयात स्तोत्रम्
भुजंगप्रयात छंदातील हनुमान स्तोत्र, जे अंजनेयांची स्तुती करते: शाश्वत रक्षक आणि रामनाम गाण्यात आनंद घेणारे म्हणून.
श्लोक
ॐ, श्रीरामाचा विजय असो. ॐ सद्गुरु श्रीत्यागराज स्वामींना नमस्कार असो. ॐ आंजनेयाचे ध्यान करतो, रामदूताचे स्मरण करतो. आम्हाला ते हनुमान प्रेरित करोत.
श्लोक 1
सदा रामभक्तीच्या प्रसारात उड्डाण करणारे, सदा तारकानंदाच्या नामरूपी गंगेच्या तीरी राहणारे, सदा ध्यानात लीन, सदा नामगान करणारे, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयाला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 2
सदा रामनामरूपी होडीच्या आनंदरूपी, सदा रामनामाचे अधरावर स्मित हास्य असलेले, सदा रामगानाच्या अतिमाधुर्य कंठाने गाणारे, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयााला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 3
सदा नामयोगी, सदा रामरागी, सदा चित्ती पूर्ण नामप्रभावी, सदा ब्रह्मनिष्ठ, वर ज्ञानपूर्ण, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयााला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 4
सदा रामदास, महावीरवर्य, सदा नामामृतपानाने मत्त, सुनामाने प्रहृष्ट, भक्ताग्रगण्य, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयाला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 5
सुनामस्वरालापात अश्रूंनी व्याकुळ डोळे, सुसंगीतनामप्रभावस्वभाव, स्वरस्वाद नामाचे उपभोग्य सुभाग्य, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयाला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 6
सूर्याप्रमाणे प्रकाशमान, सत्त्वशील वचन, असाध्य प्रभाव व सुसाध्य प्रमाण, सदा ध्यान करणाऱ्यांना रामस्वरूपप्रकाश देणारे, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयाला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 7
सत्त्वशील, फलाशा नसलेले, सुमेधाविलासी, सीतामनःशोक नाश करणारे, प्रशांत, सुवेग, यजस्वरूप, अशा रामदूताला मी भजतो. रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयाला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 8
महान ब्रह्मचर्य, मन व वाणीत स्थिर राम, मन व शरीरासाठी जीवनौषधीचा आधार, पृथ्वीधारक कंधा व धारयांचा प्रताप, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयाला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 9
सीतासहित श्रीरामाच्या नामाचे गाान, संगीत व सााहित्य वीद्येत प्रवीण, सातस्वराांच्या आनंदनृत्याची अभीलाषा असलेले, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयाला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 10
हरीमध्ये श्रेष्ठ रत्न, हरीचा प्रिय भक्त, हरीच्या प्रसन्न हृदयकमळात वासाची अनुरागी, हरप्रीत नामप्रिय भक्तवर्य, हरांश असलेल्या हनुमंत शूराला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 11
हिमाप्रमाणे प्रशांत, आपल्या माधुर्याने गाणारे, हिमाच्या आनंदगंगेच्या प्रवाहातील आनंददायी गीत, हिमापवित्र रम्य अष्ट ध्यानात असलेले देव, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयाला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 12
मनात गायलेल्या रामगीताने अभीराम, सुराग व अनुराग, सुनामाचे जप्य, मनोजस्वरगीताने सीतेच्या वराची प्रााप्ती, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयााला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 13
वरानंद रामाच्या वचनाने अभिनंदित, रागप्रभाषी, स्वराराम राम, कुरोगनाशक, वरारोग्यदायी, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयाला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 14
सत्कार्यसिद्धी, सद्भक्तीबुद्धी, विरागवृद्धी, सुरागप्रवृद्धी, सुनादप्रवृत्ती, सुबोध, सुशक्ी, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयााला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 15
सुसंगीतवाणी, सुसत्पुष्पपााणी, कवीस्फूर्िरक्ती, कपीरागहृष्ट, सदा सत्त्वदृष्टी, सदा आसक्ती पुष्ट, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयाला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 16
गुरु त्यागराजेंद्रांच्या सद्गानात लोल, त्यांच्या आह्लादासाठी सन्नामगानाने प्रसन्न, कृतांजलीने अतिप्रेष्ठ नामात लीन, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयाला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 17
गुरु त्यागराजेंद्रांच्या शिष्याने गायलेले, सुपुष्पोपहार, सुभक्तीने अर्पण केलेले, मनोजस्ुततिस्ुर्िपुष्पाांचे अर्चचत, अशा रक्षणकर्त्या भक्त आंजनेयाला मी नमस्कार करतो.
श्लोक 18
भुजंगप्रयात या वृत्तातील भक्तिगीताने स्फुरलेले, भुजंगप्रयात गीतात प्रमोदित, भुजंग अवताराच्या अनुजाचे प्रिय भक्त, अशा मारुतीला, त्या सभक्त व सुभद्राला मी भजतो.
श्लोक 19
सुभद्र, वरानंद रामानुरागी, सुभद्र, स्वरानंद नामाभिगेय, सुभद्र, वराराम रामाची सेवा करणारे, सुभद्र अशा धीर हनुमंताला मी भजतो.
श्लोक 20
श्रीसीतारामभक्ताला, रामनामात रत, नामगाानात लोल अशा आंजनेयााला मंगल असो.
श्लोक 21
अशाप्रकारे सद्गुरु श्रीत्यागराज स्वामींच्या भक्त शिष्या पुष्पा यांनी हे स्तोत्र रचले.
श्लोक 22
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
मंगळवार व शनिवार
सकाळची पूजा किंवा संध्याकाळची वेळ
शेंदूर, चमेलीचे तेल, तुळशीची माळ व बुंदीचे लाडू
- बळ, बुद्धी, विद्या व संकटमुक्ती
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र राम आणि हनुमान भक्तिपरंपरेचा भाग आहे. संस्कृत डॉक्युमेंट्सचा पाठ, जो स्तोत्र पुष्पावलीतून घेतला आहे, याचे रचयिता पुष्पा श्रीवत्सन यांना सांगतो, जे सद्गुरू श्री त्यागराज स्वामींच्या निष्ठावान शिष्या होत्या, आणि हे कार्य गुरूंना अर्पण केले आहे असे म्हणतो. पाठ कोणते त्यागराज अभिप्रेत आहेत हे सांगत नाही. संरक्षण आणि आध्यात्मिक उन्नतीसाठी स्तोत्र म्हणून ते गायले जाते. श्लोक भुजंगप्रयात छंदाचे पालन करतात, ज्याची वाहती, सर्पसदृश लय आहे, आणि विशेषतः रामकेंद्री भक्तिसाधनेत हनुमानाच्या स्तुतीसाठी त्याचे पठण होते.
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचनाकार
हे स्तोत्र पुष्पा (पुष्पा श्रीवत्सन) या स्त्री भक्ताने रचले आहे, जी सद्गुरू श्री त्यागराज स्वामींची निष्ठावान शिष्या होती आणि ते स्तोत्र गुरूंना अर्पण करते. पाठ त्याला रामभक्तीच्या तीव्र परंपरेत ठेवतो, जी भावनिक खोलीसाठी आणि संगीतासाठी ओळखली जाते.
छंद
हे काव्य प्रामुख्याने भुजंगप्रयात छंदात आहे, जो त्याच्या 'सर्पासारख्या' गतीवरून नाव पावला आहे; प्रत्येक ओळीत बारा अक्षरे असलेल्या चार ओळी असतात. श्लोक 18 थेट या छंदाचा उल्लेख करतो, ज्यामुळे पठणाला भक्तिगायनासाठी आदर्श, वाहती आणि मोहक लय मिळते.
दिव्य नामाचा केंद्रीय विषय
हे स्तोत्र रामनामाच्या जपाच्या सामर्थ्याभोवती आणि आनंदाभोवती फिरते. ते हनुमानांना सतत गाण्यात, ध्यानात आणि 'राम' या नावाचा महिमा पसरवण्यात मग्न असे वारंवार वर्णन करते (उदा. 'सदा-राम-नाम-प्लव-हलाद-रूपम्', म्हणजे रामनामाच्या नावेत सदा आनंदरूप). यातून नाम-जप, म्हणजे दिव्य नामाचे पठण, मोक्षाचे साधन आहे, या भक्तिमार्गाचे प्रतिबिंब दिसते.
हनुमानाचे चित्र
या पाठात हनुमानांना परम भक्त (सदा-राम-भक्त), महान वीर (महा-वीर-वर्य) आणि रामाचे दूत (राम-दूत) म्हणून रेखाटले आहे. यात त्यांचे ब्रह्मचर्य, सीतेचे दुःख दूर करण्यातील त्यांची भूमिका (सीता-मनः-शोक-नाशम्) आणि संरक्षण व आशीर्वाद देण्याची शक्ती अधोरेखित केली आहे. 'सदा-त्राण-भक्तं नमाम्यञ्जनेयम्' ही ध्रुवपंक्ती (मी अंजनेयाला, शाश्वत रक्षक आणि भक्ताला, नमन करतो) प्रत्येक श्लोकाला आधार देते.
रचना
स्तोत्रात एका आवाहनानंतर 19 श्लोक आहेत, त्यानंतर एक समारोपाचा मंगलम् श्लोक आणि एक समापन-नोंद (कोलोफोन) आहे. बहुतेक स्तुती-श्लोक एकाच ध्रुवपंक्तीने समाप्त होतात; श्लोक 18 छंदाकडे वळतो आणि श्लोक 19 स्तुती पूर्ण करतो. समारोप रचयिता म्हणून शिष्य पुष्पा यांना ओळखतो.
संगीतावरील भर
स्तोत्र भक्तिसंगीताच्या आनंदाचा गौरव करते. संगीत, स्वर, गान आणि नृत्त यांसारखे शब्द वारंवार येतात, ज्यावरून हे गायले जावे असा हेतू दिसतो. हे रामनाम परंपरेतील संगीतमय भक्तीशी सुसंगत आहे.
Hanuman
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत