When is the best time and day to chant संकटमोचन हनुमान अष्टक: संकटांचे निवारण करणारे?

It is traditionally most auspicious to recite during सकाळची पूजा किंवा संध्याकाळची वेळ, especially on मंगळवार व शनिवार. Traditional offerings include शेंदूर, चमेलीचे तेल, तुळशीची माळ व बुंदीचे लाडू.

What are the benefits of regularly chanting संकटमोचन हनुमान अष्टक: संकटांचे निवारण करणारे?

According to sacred tradition, regular recitation brings: बळ, बुद्धी, विद्या व संकटमुक्ती.

भजन श्री हनुमान श्री राम

संकटमोचन हनुमान अष्टक

Q: काव्यरूप

हे स्तोत्र *मत्तगयंद* छंदात रचले आहे, हा २३ अक्षरांचा सवैया प्रकार (प्रत्येक ओळीत सात *भगण* आणि दोन दीर्घ अक्षरे), ज्याचा अर्थ ‘माजलेला हत्ती’ आहे; त्यामुळे श्लोकांना भव्य, डोलणारी गती मिळते. हे एक *अष्टक* (आठ श्लोकांचा संच) आहे, प्रत्येक श्लोक एकाच ध्रुवपदाने संपतो, जे हनुमानाची ‘संकटांचा नाश करणारा’ म्हणून स्तुती करते.

Q: ध्रुवपदाचा अर्थ

प्रत्येक श्लोकाच्या शेवटी पुनरावृत्त होणारी ओळ — *‘को नहीं जानत है जग में, कपि संकट मोचन नाम तिहारो’* — याचा अर्थ “हे कपी, जगात कोण जाणत नाही की तुझे नाव संकटमोचन आहे?” असा आहे. हे ध्रुवपद संपूर्ण रचनेला आधार देते, आणि श्रोत्यांना आठवण करून देते की हनुमानाची मुख्य ओळख संकटे विरघळवणारा अशी आहे.

संकटांचे निवारण करणारे

हनुमानाची संकटमोचन म्हणून स्तुती करणारे आठ श्लोक; रामायणातील त्यांच्या उद्धारकार्यांचे स्मरण करतात आणि प्रत्येक श्लोक एकाच ध्रुवपदाने संपतो.

श्लोक

संकट मोचन हनुमानाष्टक मत्तगयन्द छन्द

Sankat Mochan Hanumanashtak Mattagayand Chhand

येथे संकट मोचन हनुमानाचे पवित्र स्तोत्र सुरू होते. मत्तगयन्द छंदात रचलेले, जे सर्व संकटांपासून मुक्त करणार्या प्रभूची स्तुती करते.

श्लोक 1

बाल समय रबि भक्षि लियो तब तीनहुँ लोक भयो अँधियारो ताहि सों त्रास भयो जग को यह संकट काहु सों जात न टारो देवन आनि करी बिनती तब छाँड़ि दियो रबि कष्ट निवारो को नहिं जानत है जग में कपि संकटमोचन नाम तिहारो

Baal Samay Rabi Bhakshi Liyo Tab Teenahun Lok Bhayo Andhiyaro Taahi Son Traas Bhayo Jag Ko Yeh Sankat Kaahu Son Jaat Na Taro Devan Aani Kari Binati Tab Chhandi Diyo Rabi Kasht Nivaro Ko Nahin Jaanat Hai Jag Mein Kapi Sankatmochan Naam Tiharo

बालपणी तुम्ही सूर्य गिळला, आणि तीनही लोक अंधारात बुडाले. भयाने संपूर्ण विश्व व्यापले, आणि हे संकट कोणीही टाळू शकले नाही. जेव्हा देव येऊन तुम्हाला विनवू लागले, तेव्हा तुम्ही सूर्य सोडला आणि दु:ख दूर केले. या जगात तुमचे नाव संकट मोचन आहे हे कोणाला माहीत नाही? (१)

श्लोक 2

बालि की त्रास कपीस बसै गिरि जात महाप्रभु पंथ निहारो चौंकि महा मुनि साप दियो तब चाहिय कौन बिचार बिचारो कै द्विज रूप लिवाय महाप्रभु सो तुम दास के सोक निवारो को नहिं जानत है जग में कपि संकटमोचन नाम तिहारो

Baali Ki Traas Kapees Basai Giri Jaat Mahaprabhu Panth Niharo Chounki Maha Muni Saap Diyo Tab Chaahiy Koun Bichaar Bicharo Kai Dwij Roop Livaay Mahaprabhu So Tum Daas Ke Sok Nivaro Ko Nahin Jaanat Hai Jag Mein Kapi Sankatmochan Naam Tiharo

जेव्हा वानरराज सुग्रीव बालीला भिऊन पर्वतावर राहिला, आणि महाप्रभूच्या आगमनाची वाट पाहत मार्ग पाहत होता, तेव्हा महान ऋषी चकित झाले आणि बोलले, पण तुम्ही ब्राह्मणाचे रूप धारण करून प्रभूकडे गेले आणि स्वामीचे दु:ख दूर केले. या जगात तुमचे नाव संकट मोचन आहे हे कोणाला माहीत नाही? (२)

श्लोक 3

अंगद के सँग लेन गये सिय खोज कपीस यह बैन उचारो जीवत ना बचिहौ हम सो जु बिना सुधि लाए इहाँ पगु धारो हेरि थके तट सिंधु सबै तब लाय सिया-सुधि प्रान उबारो को नहिं जानत है जग में कपि संकटमोचन नाम तिहारो

Angad Ke Sang Len Gaye Siya Khoj Kapees Yeh Bain Ucharo Jeevat Na Bachihou Ham So Ju Bina Sudhi Laaye Ihaan Pagu Dharo Heri Thake Tat Sindhu Sabai Tab Laay Siya-Sudhi Praan Ubaaro Ko Nahin Jaanat Hai Jag Mein Kapi Sankatmochan Naam Tiharo

जेव्हा तुम्ही अंगदासह सीतेच्या शोधात गेलात, तेव्हा वानरराजाने घोषित केले की तुम्ही तिची वार्ता न आणता जिवंत परतणार नाही. तुम्ही समुद्राच्या सर्व किनाऱ्यांचा शोध घेऊन थकलात, पण नंतर तुम्ही सीतेची वार्ता आणून प्राण वाचवले. या जगात तुमचे नाव संकट मोचन आहे हे कोणाला माहीत नाही? (३)

श्लोक 4

रावन त्रास दई सिय को सब राक्षसि सों कहि सोक निवारो ताहि समय हनुमान महाप्रभु जाय महा रजनीचर मारो चाहत सीय असोक सो आगि सु दै प्रभु मुद्रिका सोक निवारो को नहिं जानत है जग में कपि संकटमोचन नाम तिहारो

Raavan Traas Dai Siya Ko Sab Raakshasi Son Kahi Sok Nivaro Taahi Samay Hanuman Mahaprabhu Jaay Maha Rajaneechar Maaro Chaahat Seeya Asok So Aagi Su Dai Prabhu Mudrika Sok Nivaro Ko Nahin Jaanat Hai Jag Mein Kapi Sankatmochan Naam Tiharo

जेव्हा रावणाने सीतेला त्रास दिला, तेव्हा तिने सर्व राक्षसींना सांगितले, आपले दु:ख व्यक्त केले. त्या वेळी, हे महाप्रभू हनुमाना, तुम्ही जाऊन महान राक्षसांना मारले. सीतेने अशोक वनातून अग्नीची इच्छा केली म्हणून तुम्ही तिला अंगठी देऊन तिचे दु:ख दूर केले. या जगात तुमचे नाव संकट मोचन आहे हे कोणाला माहीत नाही? (४)

श्लोक 5

बान लग्यो उर लछिमन के तब प्रान तजे सुत रावन मारो लै गृह बैद्य सुषेन समेत तबै गिरि द्रोन सु बीर उपारो आनि सजीवन हाथ दई तब लछिमन के तुम प्रान उबारो को नहिं जानत है जग में कपि संकटमोचन नाम तिहारो

Baan Lagyo Ur Lachhiman Ke Tab Praan Taje Sut Raavan Maaro Lai Griha Baidh Sushen Samet Tabai Giri Dron Su Beer Upaaro Aani Sajeevan Haath Dai Tab Lachhiman Ke Tum Praan Ubaaro Ko Nahin Jaanat Hai Jag Mein Kapi Sankatmochan Naam Tiharo

जेव्हा लक्ष्मणाच्या छातीत एक मोठा बाण लागला, आणि रावणाचा पुत्र मारला गेल्यावर त्याचा जीव संपत होता, तेव्हा तुम्ही वैद्य सुशेण आणला आणि द्रोणगिरी पर्वत वाहून आणला, जीवन देणारी औषधी हातात घेऊन आलात आणि लक्ष्मणाचा प्राण वाचवला. या जगात तुमचे नाव संकट मोचन आहे हे कोणाला माहीत नाही? (५)

श्लोक 6

रावन जुद्ध अजान कियो तब नाग कि फाँस सबै सिर डारो श्रीरघुनाथ समेत सबै दल मोह भयो यह संकट भारो आनि खगेस तबै हनुमान जु बंधन काटि सुत्रास निवारो को नहिं जानत है जग में कपि संकटमोचन नाम तिहारो

Raavan Juddha Ajaan Kiyo Tab Naag Ki Phaans Sabai Sir Daaro Shri Raghunath Samet Sabai Dal Moh Bhayo Yeh Sankat Bhaaro Aani Khages Tabai Hanuman Ju Bandhan Kaati Sutraas Nivaro Ko Nahin Jaanat Hai Jag Mein Kapi Sankatmochan Naam Tiharo

जेव्हा रावणाने अज्ञानामुळे युद्ध केले, आणि तुम्ही डोक्यावर टाकलेल्या सर्पपाशात अडकलात, तेव्हा रामासह संपूर्ण सेना या मोठ्या संकटाखाली गोंधळली. मग तुम्ही गरुडाला आणले, ज्याने बंधन तोडले आणि मोठे भय दूर केले. या जगात तुमचे नाव संकट मोचन आहे हे कोणाला माहीत नाही? (६)

श्लोक 7

बंधु समेत जबै अहिरावन लै रघुनाथ पताल सिधारो देबिहिं पूजि भली बिधि सों बलि देउ सबै मिलि मंत्र बिचारो जाय सहाय भयो तब ही अहिरावन सैन्य समेत सँहारो को नहिं जानत है जग में कपि संकटमोचन नाम तिहारो

Bandhu Samet Jabai Ahiraavan Lai Raghunath Pataal Sidhaaro Debihin Pooji Bhali Bidhi Son Bali Deu Sabai Mili Mantra Bichaaro Jaay Sahaay Bhayo Tab Hee Ahiraavan Sainya Samet Sanhaaro Ko Nahin Jaanat Hai Jag Mein Kapi Sankatmochan Naam Tiharo

जेव्हा अहिरावण राक्षस त्याच्या भावासह राम आणि लक्ष्मणाला पाताळात घेऊन गेला, आणि देवीची पूजा केल्यानंतर त्यांनी बलीला बळी देण्याचा विचार केला, तेव्हा तुम्ही लगेच त्यांचे सहाय्यक झालात आणि अहिरावणाचा त्याच्या सैन्यासह नाश केला. या जगात तुमचे नाव संकट मोचन आहे हे कोणाला माहीत नाही? (७)

श्लोक 8

काज कियो बड़ देवन के तुम बीर महाप्रभु देखि बिचारो कौन सो संकट मोर गरीब को जो तुमसों नहिं जात है टारो बेगि हरो हनुमान महाप्रभु जो कुछ संकट होय हमारो को नहिं जानत है जग में कपि संकटमोचन नाम तिहारो

Kaaj Kiyo Bad Devan Ke Tum Beer Mahaprabhu Dekhi Bichaaro Koun So Sankat Mor Gareeb Ko Jo Tumson Nahin Jaat Hai Taaro Begi Haro Hanuman Mahaprabhu Jo Kuchh Sankat Hoy Hamaaro Ko Nahin Jaanat Hai Jag Mein Kapi Sankatmochan Naam Tiharo

तुम्ही देवांसाठी मोठे कार्य केले आहे, हे महावीरा, महाप्रभू, पाहून आणि विचार करून. माझ्यासारख्या दीनाचे कोणते संकट तुम्ही दूर करू शकत नाही? माझ्यावर येणारे कोणतेही संकट, हे महान हनुमाना, लवकरात लवकर दूर करा. या जगात तुमचे नाव संकट मोचन आहे हे कोणाला माहीत नाही? (८)

श्लोक 9

दोहा लाल देह लाली लसे, अरू धरि लाल लँगूर बज्र देह दानव दलन, जय जय जय कपि सूर

Doha Laal Deh Laali Lase, Aru Dhari Laal Langoor Bajra Deh Daanav Dalan, Jai Jai Jai Kapi Soor

तुमचे शरीर लाल आहे, आणि लाल तेज प्रकाशते, आणि तुम्ही लाल शेपटी धारण करता. तुमचे शरीर वज्रासारखे आहे, तुम्ही राक्षसांचा नाश करणारे आहात. जय, जय, जय तुम्हाला, हे तेजस्वी वानरराजा!

श्लोक 10

Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)

Auspicious Day

मंगळवार व शनिवार

Best Time (Muhurta)

सकाळची पूजा किंवा संध्याकाळची वेळ

Sacred Offerings

शेंदूर, चमेलीचे तेल, तुळशीची माळ व बुंदीचे लाडू

Spiritual Benefits (Phalashruti)

बळ, बुद्धी, विद्या व संकटमुक्ती

पृष्ठभूमि

हे संकटमोचन हनुमान अष्टक नावाचे भक्तिस्तोत्र आहे — 'अष्टक' म्हणजे आठ श्लोकांची रचना. ते बहुधा १६व्या शतकातील कवी-संत तुलसीदास यांचे मानले जाते, ज्यांनी प्रसिद्ध हनुमान चालीसाही रचली. हिंदू भाविक, विशेषतः मंगळवार व शनिवारी, किंवा संकटकाळी, हनुमानाचे संरक्षण व धैर्य मागण्यासाठी हे स्तोत्र म्हणतात. प्रत्येक श्लोक प्राचीन रामायण महाकाव्यातील एका वेगळ्या कथेचे स्मरण करतो, ज्यातून हनुमानाने संकटे कशी दूर केली आणि गरजूंना कसे वाचवले ते दिसते. यातील बहुतेक प्रसंग रामायणातून आहेत: संजीवनी वनस्पती आणि नागपाश हे वाल्मिकी रामायणाच्या युद्धकांडात आहेत, तर अहिरावणाची कथा वाल्मिकी रामायणाऐवजी नंतरच्या रामायण-पुनर्कथनांत येते. संस्कृत डॉक्युमेंट्स हा मजकूर गोस्वामी तुलसीदास यांच्या नावाखाली सूचीबद्ध करतो; हे श्रेय पारंपरिक आहे, दस्तऐवजीकृत नाही.

या पाठाबद्दल

रचयिता: Goswami Tulsidas · Medieval Bhakti Poet-Saint · 16th century, Awadh & Varanasi (North India)

A Sanskrit and Awadhi poet-saint best known for the Ramcharitmanas, his Awadhi retelling of the Ramayana. Tradition holds he faced years of hardship and wandering before settling in Varanasi, where he composed most of his other major works, including the Hanuman Chalisa and Vinaya Patrika, as devotional offerings to Rama and Hanuman.

Goswami Tulsidas च्या आणखी रचना

हनुमान चालीसा: श्री हनुमानाची स्तुती राम सिया राम भजन श्रीरामायणाची आरती श्रीरामचंद्र कृपालु भजमन श्री रुद्राष्टकम — भगवान शंकराची आठ स्तोत्रे बजरंग बाण

तुम्हाला माहीत आहे का?

काव्यरूप

हे स्तोत्र मत्तगयंद छंदात रचले आहे, हा २३ अक्षरांचा सवैया प्रकार (प्रत्येक ओळीत सात भगण आणि दोन दीर्घ अक्षरे), ज्याचा अर्थ ‘माजलेला हत्ती’ आहे; त्यामुळे श्लोकांना भव्य, डोलणारी गती मिळते. हे एक अष्टक (आठ श्लोकांचा संच) आहे, प्रत्येक श्लोक एकाच ध्रुवपदाने संपतो, जे हनुमानाची ‘संकटांचा नाश करणारा’ म्हणून स्तुती करते.

ध्रुवपदाचा अर्थ

प्रत्येक श्लोकाच्या शेवटी पुनरावृत्त होणारी ओळ — ‘को नहीं जानत है जग में, कपि संकट मोचन नाम तिहारो’ — याचा अर्थ “हे कपी, जगात कोण जाणत नाही की तुझे नाव संकटमोचन आहे?” असा आहे. हे ध्रुवपद संपूर्ण रचनेला आधार देते, आणि श्रोत्यांना आठवण करून देते की हनुमानाची मुख्य ओळख संकटे विरघळवणारा अशी आहे.

श्लोक १ — सूर्यप्रसंग

पहिला श्लोक बालपणीच्या प्रसिद्ध प्रसंगाची आठवण देतो: उगवत्या सूर्याला फळ समजून हनुमानाने तो गिळला, आणि तिन्ही लोक अंधकारात बुडाले. देवांनी प्रार्थना केल्यावर त्याने तो सोडला — यातून सुरुवातीपासूनच समस्या सोडवणारा म्हणून त्याची भूमिका स्थापित होते.

श्लोक २ — सुग्रीव व राम

हा श्लोक ऋष्यमूक पर्वतावर भाऊ वालीच्या भीतीत राहणाऱ्या सुग्रीवाची आठवण देतो, आणि हनुमानाने ब्राह्मणाचे रूप घेऊन राम व लक्ष्मण यांना त्याच्याकडे आणणे — त्या भेटीने त्यांची मैत्री सुरू झाली. श्लोकातील “महान ऋषीचा शाप” हा पारंपरिकरीत्या त्या जुन्या शापाचा संदर्भ मानला जातो, ज्याने वालीला त्या पर्वतावर येण्यास प्रतिबंध केला होता.

श्लोक ५ — संजीवनी वनस्पती

हा श्लोक त्या क्षणाचे वर्णन करतो जेव्हा लक्ष्मणाला प्राणघातक बाण लागला आणि ते मृत्यूच्या दारात होते. हनुमान हिमालयात उडून गेले, संजीवनी वनस्पती असलेला संपूर्ण द्रोणगिरी पर्वत उपटून रणांगणावर परत आणला, आणि लक्ष्मणाचे प्राण वाचवले.

श्लोक ६ — नागपाश

महायुद्धात रावणाने जादुई नागास्त्राने राम, लक्ष्मण आणि संपूर्ण वानरसेनेला मूर्च्छित केले. हनुमानाने गरुडाला पाचारण केले — दिव्य गरुड, सर्पांचा नैसर्गिक शत्रू — ज्याने तत्काळ सर्वांना मुक्त केले; योग्य क्षणी योग्य मदत बोलावण्यातील हनुमानाचे शहाणपण यातून दिसते.

श्लोक ७ — अहिरावण प्रसंग

हा श्लोक अहिरावण या पाताळलोकातील राक्षसराजाच्या कमी ज्ञात, पण नाट्यमय कथेचे वर्णन करतो, ज्याने राम व लक्ष्मण यांचे अपहरण केले होते. हनुमान त्यांच्या मागे पाताळात गेले, देवीची उपासना केली, आणि एकट्याने अहिरावण व त्याच्या सेनेचा नाश करून, बलिवेदीवरून दोन्ही बंधूंची सुटका केली.

#Hanuman #Tulsidas #Ashtak #Sankat Mochan #Hanuman Bhakti #Ramayana

Hanuman ची संपूर्ण स्तुती व पाठ

Hanuman

Hanuman चे सर्व पाठ पहा →

चाळीसा

बजरंग बाण

हनुमानाच्या वेगवान संरक्षणाचे आवाहन करणारे एक भक्तिस्तोत्र, जे तुलसीदासांनी रचले असून धैर्य, विघ्नहरण आणि संकटातून मुक्तीसाठी म्हटले जाते.

34 verses

चाळीसा

हनुमान चालीसा: श्री हनुमानाची स्तुती

हनुमान चालीसा हे कवी-संत तुलसीदासांनी रचलेले, श्री हनुमानाच्या स्तुतीचे ४० कडींचे भजन आहे. हे हनुमानाचे बल, ज्ञान आणि श्रीरामावरील भक्ती यांचा गौरव करते. संरक्षण, धैर्य आणि अडचणींवर मात करण्यासाठी लाखो लोक हे नियमित म्हणतात.

43 verses

अष्टके

श्री हनुमद रक्षा स्तोत्र

हनुमानाने मस्तकापासून पायापर्यंत शरीराचे रक्षण करावे अशी प्रार्थना करणारे आठ श्लोकांचे संरक्षक स्तोत्र; दीर्घायुष्य, बल, बुद्धी आणि सुख देणारे, असे मानले जाते.

9 verses

स्तोत्रे

श्री हनुमान अष्टोत्तर शतनामावली

श्री हनुमान अष्टोत्तर शतनामावली ही श्रीरामांचे अथक सेवक हनुमानजींच्या १०८ नावांची सूची आहे. मंगळवार, शनिवार आणि हनुमान जयंती या दिवशी धैर्य आणि संरक्षणासाठी ती जपली जाते.

108 verses

हिंदू धर्म से और

सभी देखें

श्री राम नाम संकीर्तनम्

श्रीरामाच्या १०८ नामांचे स्तोत्र, जे रामायणाची प्रत्येक काण्डानुसार पुनर्कथा सांगते, आणि त्यात राम, सीता व हनुमान यांच्या प्रार्थना आहेत.

95 verses

श्री हनुमानाची आरती

लंकेपर्यंतच्या हनुमानाच्या झेपेची, लक्ष्मणासाठी संजीवनी वनस्पतीची आणि अहिरावणापासून राम व लक्ष्मणांच्या सुटकेची आठवण करून देणारी हनुमानाची छोटी संध्याकाळची आरती.

12 verses

श्रीमद अंजनेय भुजंगप्रयात स्तोत्रम्

भुजंगप्रयात छंदातील हनुमान स्तोत्र, जे अंजनेयांची स्तुती करते: शाश्वत रक्षक आणि रामनाम गाण्यात आनंद घेणारे म्हणून.

22 verses

हनुमान प्रार्थना: मनोजवम्

'मनोजवं मारुततुल्यवेगं', हनुमानाचा श्लोक, जो त्यांना विचारासारखे आणि वाऱ्यासारखे वेगवान, इंद्रियांचे स्वामी आणि रामाचे दूत म्हणून गौरवतो.

1 verse

हनुमान स्मरणाचे आशीर्वाद

हनुमानाचा एक श्लोक, ज्यात त्यांचे स्मरण केल्याने मिळणारी आठ वरदाने सांगितली आहेत: बुद्धी, बळ, कीर्ती, धैर्य, निर्भयता, आरोग्य, सावधानता आणि वाक्पटुता.