श्री रुद्राष्टकम — भगवान शंकराची आठ स्तोत्रे
रुद्राष्टकम्: शिवाला उद्देशून आठ संस्कृत श्लोक आणि त्याच्या फळाविषयी नववा श्लोक, तुलसीदासांच्या रामचरितमानसात (उत्तरकांड, दोहा १०७ नंतर).
श्लोक
मी प्रभू, सर्वोच्च शासकाला नमस्कार करतो, ज्याचे रूप म्हणजे परम मोक्ष आहे, जो सर्वव्यापी आहे, वेद आणि ब्रह्म यांचे सार आहे. मी त्याची उपासना करतो जो स्वयंभू आहे, सर्व गुणांच्या पलीकडे आहे, अपरिवर्तनीय आहे, निष्काम आहे, शुद्ध चैतन्याचा विसतार आहे आणि जो हृदयाच्या आकाशात वास करतो.
श्लोक 1
मी निराकाराला, पवित्र ओंकाराचे मूळ, चैतन्याची चौथी अवस्ा, वाणी व बुध्दीच्या आवाक्याबाहेर, कैलासाच्या स्वामीला प्रणाम करतो. तो भयंकर आहे, महाकाळाचा संहारक आहे, तरीही दयाळू आहे, सर्व गुणांचा निवास आहे आणि संसारसागरातून पार करणारा नावाडी आहे.
श्लोक 2
तो हिमाच्छादित हिमालय पर्वतासारखा गोरा, गंभीर आणि खोल आहे, ज्याचे शरीर लाखो कामदेवांच्या तेजाने चमकते. त्याच्या मुकुटधारी मस्तकावर मनोहारी गंगा वाहते, कपाळावर चंद्रकोर चमकते आणि गळ्यात सर्प विसावलेला आहे.
श्लोक 3
मी भगवान शंकरांची उपासना करतो, सर्वांचे प्रिय स्वामी, ज्यांचे झुलणारे कर्णफुले, सुंदर भुवया व डोळे, विशाल व शांत मुख, निळकंठ आहे, आणि ते कृपेने भरलेले आहेत. ते सिंहाचे कातडे व्स्त्र म्हणून धारण करतात आणि कवट्यांची माळ घालतात.
श्लोक 4
मी उग्र, उत्कृष्ट, निधड, परम प्रभूला उपासना करतो, जो अविभाज्य आणि अजन्मा आहे, लाखो सूर्यांच्या तेजाने चमकणारा. तो आपल्या त्रिशूळाने तीन पिडा उपटून काढतो, त्रिशूळधारी, भवानीचा पति, जो प्रेमळ भक्तीने प्राप्त होतो.
श्लोक 5
हे काळातीत प्रभो, सर्व शुभाचा साक्षात्कार, युगांच्या शेवटी ब्रह्मांडाचा नाश करणारा, नेहमी साधुंना आनंद देणारा, त्रिपुरा नगराचा शत्रू, चैतन्य आणि आनंदााच्या पुंजाला आच्छादित करणारा मोह दूर करणारा—हे कामदेवाच्या संहारका, कृपाळू व्हा, माझ्यावर कृपाळू व्हा.
श्लोक 6
हे उमापतीच्या कमळ चरणांची उपासना करत नाही तोपयंत, या लोकात किवा परलोकात, त्यांना सुख, शांती किवा व्यथांचा नाश मिळत नाही. हे सर्व भूतांत वास करणाऱ्या प्रभो, कृपाळू व्हा.
श्लोक 7
मला योगाचा सराव, मंत्रांचा जप किवा पूजेचे विधी माहीत नाहीत; मी नेहमी तुला नमस्कार करतो, हे शंभो. हे प्रभो, हे शंभो, माझा संरक्षण कर, जो वृद्धापणा आणि जन्माच्या अनेक दुःखांनी पीडित आहे आणि पूर्णपणे असाहाय्य आहे.
श्लोक 8
हे रुद्राष्टकम ब्राह्मण तुळसीदासांनी भगवान शंकरांना प्रसन्न करण्याासाठी म्हटले. जे माणसे भक्ीने हे वाचतात, त्यांच्यावर भगवान शंभू प्रसन्न होतात.
श्लोक 9
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
सोमवार व प्रदोष
ब्राह्ममुहूर्त किंवा संध्याकाळची प्रदोष वेळ
बेलपत्र, गंगाजल, भस्म व पांढरी फुले
- चित्तशांती, पापनाश व भयमुक्ती
पृष्ठभूमि
रुद्राष्टकम् हे शिवाला उद्देशून असलेले संस्कृत स्तोत्र असून ते तुलसीदासांच्या अवधी रामचरितमानसात, उत्तरकांडात दोहा १०७ (ख) नंतर येते. तेथे काकभुशुंडी सांगतात की त्यांच्या गुरूंनी, एका ब्राह्मणाने, शिष्यासाठी कृपा मागण्यासाठी या आठ श्लोकांनी शिवाची स्तुती केली, आणि नववा श्लोक म्हणून सर्व पठणकर्त्यांवर शिवाची कृपा होईल असे वचन देऊन ते समाप्त झाले. पारंपरिकरीत्या ते तुलसीदास (सुमारे १५३२ ते १६२३) यांचे मानले जाते. ते भुजंगप्रयात छंदात रचलेले आहे, आणि सोमवारी व महाशिवरात्रीला शिवपूजेत म्हटले जाते.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Goswami Tulsidas · Medieval Bhakti Poet-Saint · 16th century, Awadh & Varanasi (North India)
A Sanskrit and Awadhi poet-saint best known for the Ramcharitmanas, his Awadhi retelling of the Ramayana. Tradition holds he faced years of hardship and wandering before settling in Varanasi, where he composed most of his other major works, including the Hanuman Chalisa and Vinaya Patrika, as devotional offerings to Rama and Hanuman.
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचयिता
हे स्तोत्र परंपरेनुसार तुलसीदास (सुमारे १५३२ ते १६२३), रामचरितमानसाचे संत-कवी यांचे मानले जाते. महाकाव्याच्या कथेत ते काकभुशुंडींच्या गुरूंच्या तोंडी आहे, तर रचनेचे श्रेय तुलसीदासांना दिले जाते, आणि मजकुराच्या स्वतःच्या शीर्षकात 'तुलसीदास-कृत' असे लिहिले आहे.
रचना
श्री रुद्राष्टकम् मध्ये भुजंगप्रयात छंदातील आठ श्लोक (अष्टक) आहेत, प्रत्येक पादात बारा अक्षरे, आणि त्यानंतर नववा श्लोक अनुष्टुभ् छंदात आहे, जो त्याचे पठण केल्याचे फळ सांगतो. श्लोक ७ ('न यावदुमानाथपादारविन्दम्') विशेष प्रसिद्ध आहे.
महत्त्व
नववा श्लोक सांगतो की जे भक्तीने हे स्तोत्र पठण करतात त्यांच्यावर शंभू प्रसन्न होतात. भक्तांसाठी ही कृपेची प्रार्थना आहे, आणि श्लोक ८ मध्ये नमूद जन्म, जरा आणि मृत्यूच्या दुःखांपासून मुक्तीची याचना आहे.
मुख्य विषय
श्लोक १ व २ शिवाला वाणी आणि ज्ञानाच्या पलीकडील निराकार, सर्वव्यापी सत्य म्हणून संबोधतात. श्लोक ३ व ४ त्याला हिमासारखा शुभ्र, चंद्रकोर, गंगा, गळ्यात सर्प, व्याघ्रचर्माचे वस्त्र आणि कवट्यांची माळ असलेला म्हणून वर्णन करतात, त्यामुळे हे स्तोत्र निर्गुण व सगुण दोन्ही दृष्टिकोन एकत्र धरते.
अवधी महाकाव्यातील संस्कृत
तुलसीदासांनी रामचरितमानस हिंदीच्या अवधी बोलीत लिहिले, पण हे स्तोत्र संस्कृतात आहे, कथेच्या त्या भागात जेथे गुरू शिवाची प्रार्थना करतात. त्याचे संस्कृत श्लोक आसपासच्या लोकभाषिक कथनापासून वेगळी शास्त्रीय प्रतिष्ठा राखतात.
Shiva
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
