ശ്രീമദ് ആഞ്ജനേയ ഭുജംഗപ്രയാത സ്തോത്രം
ശ്രീ രാമഭക്തനും രാമനാമപ്രിയനുമായ ഹനുമാനെ (ആഞ്ജനേയനെ) സ്തുതിക്കുന്ന ഒരു ഭക്തിഗീതമാണിത്. ഭുജംഗപ്രയാതം എന്ന വൃത്തത്തിൽ രചിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ സ്തോത്രം, ശ്രീ ത്യാഗരാജ സ്വാമികളുടെ ശിഷ്യയായ പുഷ്പ എന്ന ഭക്തയാൽ രചിക്കപ്പെട്ടതാണ്.
ശ്ലോകങ്ങൾ
ഓം. ശ്രീരാമജയം. ഓം, സദ്ഗുരു ശ്രീത്യാഗരാജസ്വാമിക്ക് നമസ്കാരം നമസ്കാരം. ആഞ്ജനേയനെ ഞങ്ങൾ ധ്യാനിക്കുന്നു; രാമദൂതനെ ഞങ്ങൾ ധ്യാനിക്കുന്നു; ആ പരമപുരുഷൻ ഞങ്ങളെ പ്രചോദിപ്പിക്കട്ടെ.
ശ്ലോകം 1
സദാ രാമഭക്തിയുടെ വ്യാപനത്തിൽ മുഴുകിയവനും, സദാ രക്ഷകനായ ആനന്ദനാമമെന്ന സംഗീതപ്രവാഹത്തോടുകൂടിയവനും, സദാ ധ്യാനനിരതനും, സദാ നാമസങ്കീർത്തനത്തിൽ ലീനനും, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനുമായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 2
സദാ രാമനാമമെന്ന തോണിയിൽ ആനന്ദരൂപനും, സദാ രാമനാമം ചൊല്ലുമ്പോൾ അധരത്തിൽ പുഞ്ചിരിയുള്ള മുഖവും, സദാ രാമഗാനത്തിന്റെ അതിമധുരമായ കണ്ഠവുമുള്ള, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 3
സദാ നാമത്തിന്റെ യോഗത്തിൽ സംയുക്തനും, സദാ രാമഭക്തിയിൽ അനുരക്തനും, സദാ ചിത്തത്തിൽ നാമത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം പൂർണ്ണമായും ഉള്ളവനും, സദാ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠനും, ഉത്തമജ്ഞാനപൂർണ്ണനും, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനുമായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 4
സദാ രാമദാസനും, മഹാവീരശ്രേഷ്ഠനും, സദാ നാമാമൃതം കുടിച്ചു മത്തനും, ശുഭനാമത്തിൽ സന്തുഷ്ടനും, ഭക്താഗ്രേസരനും, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനുമായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 5
ശുഭനാമത്തിന്റെ സ്വരാലാപത്താൽ നയനങ്ങൾ ബാഷ്പാകുലമായവനും, സുസംഗീതയുക്തമായ നാമത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം സ്വഭാവമായുള്ളവനും, സ്വരമാധുര്യമുള്ള നാമത്തെ അനുഭവിക്കുന്ന ഭാഗ്യവാനും, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനുമായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 6
സൂര്യപ്രകാശത്തോടുകൂടിയവനും, സത്തായ വചനത്തോടുകൂടിയവനും, അസാധ്യമായ പ്രഭാവമുള്ളവനും, സുസാധ്യമായ പ്രമാണമുള്ളവനും, സദാ ധ്യാനിക്കപ്പെടുന്ന രാമസ്വരൂപത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവനും, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനുമായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 7
സത്തായ ഫലത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, ശുഭമായ ബുദ്ധിവിലാസമുള്ളവനും, സീതാദേവിയുടെ മനോദുഃഖത്തെ നശിപ്പിച്ച ശാന്തസ്വരൂപനും, വേഗമുള്ളവനും, യശസ്വിയും, രാമദൂതനുമായ ആ ഹനുമാനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു. സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 8
മഹത്തായ ബ്രഹ്മചര്യവും, മനസ്സിലും വാക്കിലും സ്ഥിരമായ രാമനും, മനസ്സിനും ശരീരത്തിനും ജീവൻ നൽകുന്ന ഔഷധമായി കരുതപ്പെടുന്നവനും, ഭൂമിയെ ധരിച്ച പർവ്വതത്തിന്റെ ശിഖരം പോലെയുള്ള പ്രതാപമുള്ളവനും, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനുമായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 9
സീതാദേവിയോടും രാമനോടും കൂടിയ നാമത്തെ പ്രഗൽഭമായി ആലപിക്കുന്നവനും, സംഗീതസാഹിത്യവിദ്യയിൽ പ്രവീണനും, സപ്തസ്വരങ്ങളുടെ ആനന്ദനൃത്തത്തിൽ ആസക്തനും, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനുമായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 10
ഹരിയിൽ (ശ്രീരാമനിൽ) ശ്രേഷ്ഠമായ രത്നവും, ഹരിയുടെ പ്രിയഭക്തനും, ഹരിയുടെ പുഞ്ചിരിപൂണ്ട ഹൃദയപദ്മത്തിൽ വസിക്കാനുള്ള അനുരാഗമുള്ളവനും, ശിവന് (ഹരന്) പ്രിയമായ നാമത്തെ പ്രിയപ്പെടുന്ന ഭക്തശ്രേഷ്ഠനും, ഹരിയുടെ അംശമായ ഹനുമാൻ എന്ന വീരനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 11
ഹിമാലയം പോലെ ശാന്തമായ മാധുര്യത്തോടെ ഗാനം ചെയ്യുന്നവനും, ഹിമാനന്ദഗംഗയുടെ പ്രവാഹം പോലെ ആനന്ദകരമായ ഗേയമുള്ളവനും, ഹിമത്താൽ പവിത്രമായ മനോഹരമായ അഷ്ടാംഗധ്യാനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദേവനും, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനുമായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 12
മനസ്സിൽ നിന്ന് ഉത്സർജ്ജിക്കപ്പെട്ട നാഗീതരാമാഭിരാമനും, ഭക്തിയിലും അനുരാഗത്തിലും തൽപരനും, ശുഭനാമം ജപിക്കത്തക്കവനും, മനോജയത്താൽ (കാമദേവനാൽ) സ്വരങ്ങളാൽ ഗാനം ചെയ്യപ്പെട്ട സീതാവരനെ (രാമനെ) പ്രാപിച്ചവനും, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനുമായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 13
ഉത്തമാനന്ദദായകനായ രാമനെ സ്വന്തം വാക്കുകളാൽ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവനും, ഭക്തിയോടെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവനും, സ്വരവും രാമനുമായി ഐക്യപ്പെട്ടവനും, ദുഃഖരോഗങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും, ഉത്തമമായ ആരോഗ്യം നൽകുന്നവനും, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനുമായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 14
സൽക്കാര്യങ്ങളുടെ സിദ്ധിയും, സദ്ഭക്തിയുടെ ബുദ്ധിയും, വിരാഗത്തിന്റെ വൃദ്ധിയും, ഭക്തിയുടെ വർദ്ധനയും, ശുഭനാദത്തിന്റെ പ്രവൃത്തിയും, സുബോധവും, സുശക്തിയും ഉള്ള, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 15
സുസംഗീതമായ വാണിയും, സൽപുഷ്പങ്ങൾ കൈയിലുള്ളവനും, കവികളുടെ സ്ഫൂർത്തിയിൽ രക്തിയും, കപിവര്യനും, ഭക്തിയിൽ സന്തുഷ്ടനും, സദാ സത്ത്വദൃഷ്ടിയും, സദാ ഭക്തിയുടെ പുഷ്ടിയും ഉള്ള, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 16
ഗുരു ത്യാഗരാജേന്ദ്രന്റെ സദ്ഗാനത്തിൽ ആസക്തനും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആനന്ദത്തിനായുള്ള നാമഗാനത്തിൽ പ്രസന്നനും, കൈകൂപ്പി അതിപ്രിയമായ നാമത്തിൽ ലയിച്ചവനും, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനുമായ ആഞ്ജനേയനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 17
ഗുരു ത്യാഗരാജേന്ദ്രനാൽ ശിഷ്യനായി ഗീതം ചെയ്യപ്പെട്ടവനും, പുഷ്പങ്ങളുടെ ഉപഹാരവും, ഭക്തിപൂർവ്വം സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടവനും, മനസ്സിന്റെ സ്തുതിസ്ഫൂർത്തിയാൽ പുഷ്പാർച്ചിതനും ആയ, സദാ രക്ഷകനായ ഭക്തനായ ആഞ്ജനേയനെഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 18
ഭുജംഗപ്രയാതം എന്ന വൃൃത്തത്തിൽ സ്ഫുരിക്കുന്ന ഭക്തിഗീതവും, ഭുജംഗപ്രയാതത്തിൽ ഗീതം ചെയ്യുന്നതിൽ പ്രമോദവും, ഭുജംഗാവതാരനായ രാമന്നുടെ അനുജനും പ്രേஷ്ഠഭക്തനുമായ മാരുതിയെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു – സഭക്തനും ശുഭദ്രനുമായ അദ്ദേഹം.
ശ്ലോകം 19
ശുഭദ്രവും ഉത്തമാനന്ദദായകനായ രാമങ്കൽ അനുരാഗവും, ശുഭദ്രവും സ്വരാനന്ദനാമഗീയവും, ശുഭദ്രവും ഉത്തമരാമസേവയും, ശുഭദ്രവും ധീരനായ ഹനൂമാനുമായ അദ്ദേഹത്തെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 20
ശ്രീസീതാരാമഭക്തനും, രാമനാമത്തിൽ രതനും, നാമഗാനത്തിൽ അഭിലോലനുമായ ആഞ്ജനേയന്ന് മംഗളം.
ശ്ലോകം 21
ഇപ്രകാരം സദ്ഗുരു ശ്രീത്യാഗരാജസ്വാമിന്ടെ ശിഷ്യയും ഭക്തയുമായ പുഷ്പയാൽ രചി(ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടതു)
ശ്ലോകം 22
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Tuesday (Mangalwar) & Saturday (Shaniwar)
Morning Puja or Evening Twilight (Sandhya)
Sindoor, Jasmine oil, Tulsi garland, Boondi/Laddoo & Betel leaf (Paan)
- Unshakeable courage, physical vitality (Bala), and protection from evil energies
പശ്ചാത്തലം
ഈ സ്തോത്രം കർണാടക സംഗീത പാരമ്പര്യത്തിൽപ്പെട്ടതാണ്. ശ്രീ ത്യാഗരാജ സ്വാമികളുടെ ശിഷ്യപരമ്പരയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഭക്തയായ പുഷ്പയാണ് ഇത് രചിച്ചത്. ഹനുമാൻ ഭക്തിയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്ന ഈ സ്തോത്രം, ആഞ്ജനേയന്റെ രാമഭക്തിയും സംഗീതപ്രേമവും വർണിക്കുന്നു. പ്രതിദിന പ്രാർത്ഥനയിലോ വിശേഷ ദിവസങ്ങളിലോ ചൊല്ലാൻ യോഗ്യമാണ്.
നിങ്ങൾക്കറിയാമോ?
രചയിതാവും പശ്ചാത്തലവും
ഈ സ്തോത്രം രചിച്ചത് പുഷ്പ എന്ന ഭക്തയാണ്, ഇവർ പ്രസിദ്ധനായ സന്ത്-സംഗീതജ്ഞൻ ശ്രീ ത്യാഗരാജസ്വാമികളുടെ (1767-1847) ശിഷ്യയാണ്. ത്യാഗരാജർ കർണാടക സംഗീതത്തിന്റെ ത്രിമൂർത്തികളിൽ ഒരാളും രാമഭക്തിയിൽ അർപ്പിതവുമായിരുന്നു. പുഷ്പ ഹനുമാന്റെ മഹത്വം വാഴ്ത്തുന്ന ഈ കൃതി ഗുരുപരമ്പരയുടെ ഭക്തിസാന്ദ്രമായ ആവിഷ്കാരമാണ്.
ഛന്ദസ്സും ഘടനയും
ഈ സ്തോത്രത്തിന്റെ പ്രധാന വൃത്തം 'ഭുജംഗപ്രയാതം' എന്ന സംസ്കൃത ഛന്ദസ്സാണ്, അതിനാൽ ഇതിനെ 'ആഞ്ജനേയ ഭുജംഗം' എന്നും വിളിക്കുന്നു. 21 ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ഇതിൽ 1 മുതൽ 16 വരെയുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിൽ 'സദാത്രാണഭക്തം നമാമ്യാഞ്ജനേയം' എന്ന ആവർത്തനപങ്കിയുണ്ട്. ഈ ഘടന ഭക്തിയിലെ ഏകാഗ്രതയെയും ശക്തമായ സ്മരണയെയും ദ്യോതിപ്പിക്കുന്നു.
കേന്ദ്ര പ്രമേയം
രാമനാമത്തിലുള്ള ഹനുമാന്റെ അചഞ്ചലമായ ഭക്തിയും ഗാനത്തോടുള്ള അഭിനിവേശവുമാണ് മുഖ്യ വിഷയം. 'സദാരാമനാമപ്ലവാഹ്ലാദരൂപം' (രാമനാമമാകുന്ന തോണിയിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവൻ) എന്നിങ്ങനെ ഓരോ ശ്ലോകവും ഹനുമാനെ വർണിക്കുന്നു. രാമനാമജപവും സംഗീതാരാധനയും ഭക്തിയുടെ പരമോച്ചമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ത്യാഗരാജ പാരമ്പര്യവും സംഗീതവും
ത്യാഗരാജരുടെ ഗുരുശിഷ്യപരമ്പരയിൽ സംഗീതം ഭക്തിയുടെ ഒരു പ്രധാന മാർഗ്ഗമാണ്. ഈ സ്തോത്രത്തിൽ 'സുസപ്തസ്വരാനന്ദനൃത്യാഭിലാസ്യം' (ഏഴു സ്വരങ്ങളുടെ ആനന്ദത്തിൽ നൃത്തം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ) എന്ന് ഹനുമാനെ വർണിക്കുന്നത് ഇതിന് ഉദാഹരണം. ഇത് ഒരു ഗാനമായി ആലപിക്കാനുള്ളതാണെന്നും രാമനാമസങ്കീർത്തനത്തിന്റെ മാധുര്യത്തെ ഊന്നിപ്പറയുന്നു.
ഹനുമാന്റെ ദൂത്യവും രക്ഷാകർതൃത്വവും
'രാമദൂതായ വിദ്മഹേ' എന്ന മന്ത്രത്തോടെ ആരംഭിക്കുന്ന സ്തോത്രം ഹനുമാനെ രാമന്റെ ദൂതനായും ഭക്തപ്രിയനായും വാഴ്ത്തുന്നു. 'സീതാമനഃശോകനാശം' (സീതയുടെ മനഃശോകം നശിപ്പിക്കുന്നവൻ), 'കുരോഗപ്രണാശം' (സർവ്വരോഗങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവൻ) എന്നിങ്ങനെ ഹനുമാൻ ഭക്തരുടെ ദുഃഖങ്ങളകറ്റുന്ന രക്ഷകനായും ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു.
ശിഷ്യയുടെ ഭക്തിയും സമാപനവും
അവസാന ശ്ലോകങ്ങളിൽ (16-19) 'ഗുരുത്യാഗരാജേന്ദ്രസദ്ഗാനലോലം', 'ഗുരുത്യാഗരാജേന്ദ്രശിഷ്യോപഗീതം' എന്ന് രചയിതാവ് തന്നെയും ഗുരുവിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പുഷ്പയുടെ ഗുരുഭക്തിയുടെയും ഹനുമദ്ഭക്തിയുടെയും ഇഴപിരിക്കാനാവാത്ത ബന്ധത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. 'ശ്രീസീതാരാമഭക്തായ രാമനാമരതായ ച... ആഞ്ജനേയായ മംഗളം' എന്ന അവസാന വരി ഹനുമാന് അനുഗ്രഹവും സമർപ്പണവുമാണ്.
Hanuman
ഹിന്ദു മതം ൽ നിന്ന് കൂടുതൽ
എല്ലാം കാണുകബന്ധപ്പെട്ട ഉപദേശങ്ങൾ
ഒരേ ഉപദേശം, പാരമ്പര്യങ്ങളിലുടനീളം പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു
