શ્રી સુબ્રહ્મણ્ય ભુજંગ સ્તોત્ર

જે સદા બાળરૂપ હોવા છતાં વિઘ્નરૂપી પર્વતનો નાશ કરનાર છે, જે મહાન હાથીના મુખવાળા હોવા છતાં પંચમુખી શિવ દ્વારા પૂજનીય છે, જે બ્રહ્મા અને ઇન્દ્રાદિઓ દ્વારા શોધાય છે, તે ગણેશ નામની કલ્યાણમૂર્તિ મને સમૃદ્ધિ આપો.

હું શબ્દને જાણતો નથી, અર્થને જાણતો નથી, પદ્યને જાણતો નથી, ગદ્યને જાણતો નથી; પરંતુ એક માત્ર ચૈતન્યસ્વરૂપ છમુખી દેવ મારા હૃદયમાં પ્રકાશિત થાય છે, અને મારા મુખમાંથી વાણી નીકળે છે – આ અદ્ભુત છે.

હું મોર પર આરૂઢ, મહાવાક્યોમાં ગૂઢ, મનોહારી દેહવાળા, મારા ચિત્તમાં નિવાસ કરનાર, પૃથ્વીના દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાવેદના ભાવરૂપ, મહાદેવ શિવના બાળક અને લોકપાલ એવા તે દેવની ભક્તિ કરું છું.

જ્યારે મારા માનવો મારા સાન્નિધ્યમાં આવે છે, ત્યારે તેઓ તરત જ સંસારસાગરને પાર કરી જાય છે – આમ પ્રગટ કરતા, સમુદ્રતીરે જે વિરાજમાન છે, તે પવિત્ર, પરાશક્તિના પુત્રની હું સ્તુતિ કરું છું.

જેમ સમુદ્રના ઊંચા તરંગો લય પામે છે, તેમ જ મારા સેવકોની સમીપમાં આપત્તિઓ લય પામે છે – આમ માનવોને તરંગોની પંક્તિઓ બતાવતા, તે ગુહાને હું સદા મારા હૃદયકમળમાં ધ્યાન કરું છું.

જે માનવો મારા નિવાસસ્થાન પર્વત પર ચડે છે, તેઓ તે પર્વત પર ચડીને શોભાયમાન થાય છે – આમ કહેતા, ગંધશૈલ પર આરૂઢ, તે છમુખી દેવ મારા આનંદ માટે સદા વિરાજમાન રહો.

મહાસમુદ્રના તીરે, મહાપાપના ચોર (નાશક), મુનિઓમાં શ્રેષ્ઠોને અનુકૂળ, સુગંધ નામના પર્વત પર, ગુહામાં વસતા, પોતાના પ્રકાશથી શોભતા, માનવોની પીડાને હરનાર, તે ગુહાને અમે આશ્રય કરીએ છીએ.

શોભાયમાન સુવર્ણમય ગૃહમાં, માનવોની કામનાઓને પૂર્ણ કરનાર, પુષ્પોના સમૂહથી ઢંકાયેલા માણિક્યમય મંચ પર, ઉદય પામતા હજારો સૂર્યો સમાન પ્રકાશવાળા, તે કાર્તિકેય, દેવોના સ્વામીનું હું સદા ધ્યાન કરું છું.

ગુંજાર કરતા હંસો જેવા, અત્યંત મનોહર અને લાલ રંગના, મનોહારી લાવણ્યરૂપી અમૃતથી ભરેલા, હે સ્કંદ! મારું મનરૂપી ભ્રમર સંસારના ક્લેશથી તપ્ત થયેલું છે, તે તમારા ચરણકમળમાં સદા આનંદ મેળવો.

સુવર્ણ જેવી દિવ્ય વસ્ત્રોથી શોભતી, ઝણઝણાટ કરતી કિંકિણીઓ અને મેખલાથી શોભાયમાન, ચમકતા સોનેરી પટ્ટાથી પ્રકાશિત, હે સ્કંદ! તમારી ચમકતી કટિનું હું ધ્યાન કરું છું.

પુલિંદ દેશની કન્યાના ઘન અને ઉન્નત સ્તનોના આલિંગનમાં આસક્ત થયેલા કાશ્મીરી કેસરના રાગવાળા, હે તારકાસુરના શત્રુ! તમારા વક્ષઃસ્થળને, જે ભક્તોના રક્ષણ માટે સદા અનુરાગથી ભરેલું છે, તેને હું નમન કરું છું.

બ્રહ્મા દ્વારા સ્થાપિત દંડરૂપ, પોતાની લીલાથી બ્રહ્માંડને ધારણ કરનાર, હાથીના સૂંઢને નિરસ્ત કરનાર, શત્રુઓ માટે કાળના દંડ સમાન, ઇન્દ્રના શત્રુઓના સમૂહનો નાશ કરનાર, જગતના રક્ષણમાં કુશળ, હે પ્રભો! તમારા પ્રચંડ બાહુદંડોનો હું સદા આશ્રય કરું છું.

જો સદા શારદીય (પાનખરની) છ ચંદ્રકળાઓ હોય, અને તે સર્વત્ર ઉદય પામતી હોય અને સ્થિત હોય, અને સદા પૂર્ણ બિંબવાળી અને કલંક રહિત હોય, તો હે સ્કંદ! તમારા મુખોની સાથે તેમની સમાનતા હું કહી શકું.

સ્ફુરતા મંદ હાસ્યથી હંસ સમાન, ચંચળ કટાક્ષ રૂપી ભ્રમરોના સમૂહથી ઉજ્જ્વલ, અમૃતનો સ્ત્રાવ કરતા બિંબાધરોથી યુક્ત, હે ઈશના પુત્ર! તમારા છ મુખરૂપી કમળોને હું જોઉં છું.

હે દયાશીલ! તમારા વિશાળ, કાન સુધી લાંબા, અજસ્ર દયાનો સ્ત્રાવ કરતા બાર નેત્રોમાંથી મારા પર એક વાર પણ જો કટાક્ષ પડી જાય, તો તેમાં મારી શી હાનિ છે?

"તું મારા પુત્રના અંગથી ઉત્પન્ન થયો છે, જીવ" – આમ છ વાર મંત્રનો જાપ કરતા ઈશ્વર શિવ આનંદથી જે મસ્તકોનું ઘ્રાણ લે છે, તે જગતના ભારને ધારણ કરનાર, જગન્નાથ, કિરીટોથી ઉજ્જ્વલ એવા તે મસ્તકોને નમન છે.

સ્ફુરતા રત્નજડિત કેયૂર અને હારથી સુંદર, ચળકતા કુંડળની શોભાથી ગંડસ્થળ પ્રકાશિત, કટિ પર પીતાંબર અને હાથમાં સુંદર શક્તિ ધારણ કરનાર, પુરારિ શિવના પુત્ર તે મારા સમક્ષ પ્રગટ થાઓ.

"અહીં આવ, બેટા" – એમ કહી હાથ લંબાવીને શંકર આદરપૂર્વક બોલાવે છે, ત્યારે માતાના ખોળામાંથી ઉછળીને પિતાને આશ્રય કરતા, શિવજીએ આલિંગેલા શરીરવાળા તે કુમારની બાળમૂર્તિની હું ભક્તિ કરું છું.

હે કુમારેશના પુત્ર! હે ગુહ! હે સ્કંદ! હે સેનાપતિ! હે શક્તિપાણિ! હે મયૂરાધિરૂઢ! હે પુલિંદાત્મજાના કાંત! હે ભક્તોની પીડાને હરનાર! હે પ્રભો! હે તારકારે! તમે મારું સદા રક્ષણ કરો.

જ્યારે મારા ઇન્દ્રિયો શાંત થઈ ગયા હોય, સંજ્ઞા નાશ પામી હોય, શરીર નિષ્ક્રિય હોય, મુખમાંથી કફ નીકળતો હોય, શરીર ભયથી કંપતું હોય, અને હું અનાથ થઈને મૃત્યુ તરફ ઉન્મુખ હોઉં, ત્યારે હે દયાળુ ગુહ! તમે મારા સમક્ષ શીઘ્ર પ્રગટ થાઓ.

જ્યારે યમના દૂતો ક્રોધથી મને "બાળ, કાપ, તોડ, ફાડ" એમ ધમકાવતા હોય, ત્યારે તમે મોર પર સવાર થઈ, "ડર નહિ" એમ કહી, શક્તિપાણિ થઈને મારા સમક્ષ શીઘ્ર આવો.

હે પ્રભો! હું તમારા ચરણોમાં વારંવાર પ્રણામ કરી, પડી રહી, પ્રસન્ન કરીને અનેક વાર પ્રાર્થના કરું છું. હે કૃપાસાગર! તે સમયે હું બોલી શકવા સમર્થ નથી, તેથી અંતકાળમાં જરાય ઉપેક્ષા ન કરશો.

હે પ્રભો! તમે સહસ્રાંડના ભોક્તા, શૂરા નામના તારકાસુર અને સિંહમુખ દૈત્યનો વધ કર્યો; પરંતુ મારા હૃદયમાં સ્થિત મનના એક ક્લેશને તમે નાશ કરતા નથી. હું શું કરું? ક્યાં જાઉં?

હું સદા દુઃખના ભારથી દબાયેલો છું, તમે દીનબંધુ છો, તમારા સિવાય બીજું કોઈ માગતો નથી. હે ઉમાસુત! ભક્તિમાં વિઘ્નરૂપ અને સદા બાધા ઉત્પન્ન કરનાર મારા આ માનસિક ક્લેશને તમે શીઘ્ર નાશ કરો.

અપસ્માર, કુષ્ઠ, ક્ષય, અર્શ, પ્રમેહ, જ્વર, ઉન્માદ, ગુલ્મ આદિ મોટા રોગો અને બધા પિશાચો, હે તારકારે! તમારા પત્રભૂતિ (વિભૂતિ)ને જોઈને ક્ષણમાં ભાગી જાય છે.

મારી દૃષ્ટિમાં સ્કંદની મૂર્તિ, મારા શ્રવણમાં સ્કંદની કીર્તિ, મારા મુખમાં સદા તેમનું પવિત્ર ચરિત્ર, મારા હાથમાં તેમનું કાર્ય, મારા શરીરમાં તેમની સેવા – હે ગુહ! મારા સર્વ ભાવો તમારામાં લીન થાઓ.

મુનિઓની અથવા ભક્તિભાજન માનવોની અભીષ્ટ પૂર્ણ કરનારા દેવો સર્વત્ર છે; પરંતુ અંત્યજ માનવોને પણ સ્વાર્થ (અભીષ્ટ) આપવામાં ગુહ સિવાય બીજો કોઈ દેવ હું જાણતો નથી, જાણતો નથી.

હે કુમાર! મારા ગૃહમાં જે સ્ત્રી, પુત્રો, બંધુવર્ગ, પશુ, પુરુષ કે સ્ત્રી હોય, તે સર્વે તમારું પૂજન, નમન, સ્તુતિ અને સ્મરણ કરનારા થાઓ.

હે ક્રૌંચ પર્વતના ચૂર્ણ કરનાર! મારા અંગમાં જે પ્રાણીઓ (મૃગ, પક્ષી, દંશક) અને દુષ્ટ વ્યાધિઓ તથા બાધકો છે, તે તમારી શક્તિના તીક્ષ્ણ અગ્રથી ભિન્ન થઈને દૂર નાશ પામો.

હે દેવસેનાધિનાથ! શું માતા-પિતા પોતાના પુત્રના અપરાધને સહન નથી કરતા? હું અતિ બાળક છું અને તમે લોકોના પિતા છો. હે મહેશ! મારા સર્વ અપરાધોને ક્ષમા કરો.

હે ભગવાન! તમારા મોરને નમન, તમારી શક્તિને નમન, તમારા બકરાને નમન, તમારા કુકડાને નમન, તમારા સમુદ્રને નમન, તમારા સમુદ્રદેશને નમન. હે સ્કંદમૂર્તિ! તમને ફરીથી નમન, નમન.

હે આનંદના સ્થાન! હે અપાર ધામ! હે અમોઘ કીર્તિવાળા! હે આનંદમૂર્તિ! હે આનંદસાગર! હે સર્વના બંધુ! હે મુક્તિદાતા ઈશના પુત્ર! તમે સદા વિજયી થાઓ.

જે મનુષ્ય ભુજંગ (સર્પ) નામના છંદમાં રચાયેલા આ સ્તવને ભક્તિપૂર્વક પઠે છે અને ગુહને પ્રણામ કરે છે, તે સુપુત્રો, પત્ની, ધન, દીર્ઘ આયુષ્ય અને અંતે સ્કંદના સાયુજ્ય (મોક્ષ)ને પ્રાપ્ત કરે છે.

આ પ્રમાણે શ્રીમચ્છંકરભગવત્કૃત શ્રીસુબ્રહ્મણ્યભુજંગ સ્તોત્ર સંપૂર્ણ થયું.