विघ्ननिवारणाय विष्णुध्यानम्
इदं संस्कृतश्लोकं भक्तान् भगवन्तं विष्णुं ध्यातुं प्रेरयति, यः शुक्लाम्बरधरः, शशिवर्णः, चतुर्भुजः, प्रसन्नवदनः स्मितशोभितश्च वर्णितः। अस्य ध्यानस्य प्रयोजनं सर्वविघ्ननिवारणं शान्तिप्राप्तिश्च।
पद्यानि
धवलवस्त्रधारिणम्, शशाङ्कसमानवर्णम्, चतुर्भिः भुजैर्युक्तम्, प्रसन्नवदनं च एवंविधं श्रीविष्णुं भक्तः सर्वेषां विघ्नानां प्रशमनाय हृदि ध्यायेत्।
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इदं विष्णुसहस्रनाम्नः आदिमं श्लोकम्, यत् महाभारते विद्यमानं प्रसिद्धं स्तोत्रम्। सहस्रनामपाठात् पूर्वं ध्यानरूपेण पारम्पर्येण पठ्यते, तथा स्वतन्त्रं शान्तिविघ्ननिवारणप्रार्थनारूपेणापि उपयुज्यते। अयं श्लोकः हिन्दुगृहेषु मन्दिरेषु च विशेषतः दैनन्दिनपूजायाम् शुभावसरेषु च व्यापकतया गीयते।
ज्ञातव्य-विशेषः
प्रारम्भिक आवाहनम्
अयं श्लोकः विष्णुसहस्रनाम्नः अध्ययनात् प्राक् पारम्परिकं मङ्गलाचरणम्। सर्वविघ्नानां निवारणं कुर्वन् किमपि शुभम् आध्यात्मिकं वा कार्यम् आरब्धुं शक्यते इति विश्वासः।
दृश्यप्रतीकत्वम्
श्लोके विष्णुः शुक्लाम्बरधरः, शशिवर्णः, चतुर्भुजश्च वर्णितः। शुक्लवर्णः शुद्धिं शान्तिं च सूचयति, चतुर्भुजाः सर्वशक्तित्वं विश्वसंरक्षकत्वं च प्रतिनिधयन्ति।
ध्यानाभ्यासः
श्लोकः भक्तान् विष्णोः प्रसन्नवदनं ध्यातुं (ध्यायेत्) आदिशति। शान्तमुखे ध्यानं मनः शमयितुं प्रार्थनायाः अध्ययनस्य वा पूर्वम् आन्तरिकशान्तिम् आवाहयितुम् अभिप्रेतम्।
परम्परायां स्थानम्
प्रायः विष्णुसहस्रनाम्ना सह सम्बद्धः, तथापि अयं श्लोकः अन्येषु विष्णुस्तोत्रपाठेषु दैनन्दिनपूजायाम् च सामान्यावाहनत्वेन प्रयुज्यते, शान्तिसिद्ध्यर्थं प्रार्थनात्वेन सार्वभौमिकत्वं दर्शयन्।
काव्यरचना
अयं श्लोकः अनुष्टुभ्छन्दसा रचितः, यत् संस्कृतकाव्ये सर्वसामान्यं सरलं च छन्दः, प्रतिश्लोकम् द्वात्रिंशदक्षरयुक्तम्। लयात्मिका रचना स्मरणार्थं गानार्थं च सुकरा, अस्य व्यापकलोकप्रियतायै सहायकम्।
Ganesh
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता
