सरस्वती स्तोत्रम्
ज्ञानदेव्याः स्तोत्रम्
इदं सरस्वत्याः, हिन्दुधर्मे विद्यायाः, अध्ययनस्य, संगीतस्य, कलानां च देव्याः भक्तिस्तोत्रम्। अस्यां तस्याः दीप्तिमती मूर्तिः स्तूयते, अध्ययनारम्भे आशीर्वादः प्रार्थ्यते, च तस्याः अनेके दिव्यगुणाः वन्द्यन्ते।
पद्यानि
हे भगवति सरस्वति, या देवी कुन्दपुष्पस्य, चन्द्रस्य, हिमान्याः चहारा इव धवला अस्ति, या शुभ्रवर्णवस्त्रैः आवृता अस्ति, या वीणायाः वरदण्डेन मण्डिताः करौ यस्याः सा अस्ति, या श्वेतपद्मे उपविष्टा अस्ति, तथा च ब्रह्मा, अच्युतः, शङ्करः प्रमुखाः देवाः यां सदा पूजयन्ति, सा अखिलमपि जडत्वं विनाशयन्ती मां रक्षतु।
श्लोकः 1
स्फटिकमणिसदृशैः चतुर्भिः बाहुभिः युक्ता, एकास्मिन् हस्ते अक्षमालां दधाना, अन्यैः हस्तैः श्वेतपद्मं, शुकं, पुस्तकञ्च धरन्ती, कुन्दपुष्पस्य, चन्द्रस्य, शङ्खस्य, स्फटिकमणेः च कान्तिवत् अद्वितीयकान्त्या दीप्यमाना, सा अद्वितीयतेजस्विनी वाग्देवता मम वदने सर्वदा सुप्रसन्ना सती निवसतु।
श्लोकः 2
देवासुरैः सेवितानि पादपद्मानि यस्याः, करे कमनीयं पुस्तकं विराजते, या विरिञ्चस्य (ब्रह्मणः) पत्नी कमलासने स्थिता अस्ति, सा सरस्वती मम वाचि (वाण्यां) सदा नृत्यतु।
श्लोकः 3
कमलस्य केसरस्य प्रभा इव प्रभा यस्याः, तपस्विनी, श्वेतकमलासनप्रिया, पूर्णस्तनी, कमलवत् विलोले लोचने यस्याः सा, मनस्विनी सरस्वती मह्यं वरप्रसादिनी भवतु।
श्लोकः 4
हे वरदे कामरूपिणि सरस्वति, तुभ्यं नमः अस्तु। अहं विद्यारम्भं करिष्यामि, मम सदा सिद्धिः भवतु।
श्लोकः 5
हे सर्वदेवि सरस्वति, तुभ्यं नमः नमः अस्तु। हे शान्तरूपे, शशिधरे, सर्वयोगे, तुभ्यं पुनः पुनः नमः अस्तु।
श्लोकः 6
हे देवि, त्वं नित्यानन्दस्वरूपिणी, आधारान्तरनिरपेक्षा, निष्कला निरवयवा चासि। त्वं विद्यां धारयसि, विशालनेत्रवती, शुद्धज्ञानस्वरूपा चासि। तस्मै तुभ्यं पुनः पुनर्नमस्करोमि।
श्लोकः 7
हे देवि, त्वं शुद्धस्फटिकाकृतिरूपा परमसूक्ष्मा चासि। त्वं शब्दब्रह्मस्वरूपा, चतुर्भिर्हस्तैर्युक्ता, सर्वसिद्धीनां प्रदात्री चासि। तुभ्यं नमो नमः।
श्लोकः 8
हे देवि, तव सर्वाणि अङ्गानि मौक्तिकैःअलङ्यतानि सन्ति। त्वं मूलाधारेशक्तिरूपातु महं प्ररिष्या, मूलमन्त्रां स्वरूपं चरसि, सर्वेशा मूलबन्मला। तुभ्यं नमो नमः।
श्लोकः 9
हे वागीश्वरी, त्वं मनसोमणिज्योतिः महयोगे च वर्तने। त्वं वाचन्दहि अस्मा दधासि, तथा च मे स्पिर। तव हस्तेबरं एतेs, वरदान व्यग्रायु।
श्लोकः 10
हे वेः, तुध वेदविद्याएस्वरूपमतं, वेदान्ततदनु cognitiveभाङ्म नीलपी। त्वं गुणदोषभेद. पर नेरग्चन्नाőएव, के 것이다 पर बर तव प्रकास. तुभ्यं नमः।
श्लोकः 11
सर्वज्ञानस्वरूपिण्यै, सदानन्दस्वरूपिण्यै, सर्वरूपधारिण्यै, सम्पूर्णायै, कुमार्यै, सर्वज्ञायै देव्यै नमो नमः इति अर्थः।
श्लोकः 12
योगानार्याः उमादेव्याः, योगानन्दायै, दिव्यज्ञानरूपायै, त्रिनेत्रायै, दिव्यमूर्त्यै देव्यै नमो नमः।
श्लोकः 13
अर्धचन्द्राकारजटाधारिण्यै, चन्द्रबिम्बसदृश्यै, चन्द्रादित्ययुक्तजटाधारिण्यै, चन्द्रबिम्बरूपायै देव्यै नमो नमः।
श्लोकः 14
अणुरूपायै, महारूपायै, विश्वरूपायै, अणिमाद्यष्टसिद्धिदायै, आनन्दरूपायै देव्यै नमो नमः।
श्लोकः 15
ज्ञानविज्ञानस्वरूपिण्यै, ज्ञानमूर्त्यै, नानाशास्त्रस्वरूपिण्यै, नानारूपधारिण्यै देव्यै नमो नमः।
श्लोकः 16
पद्मदायै, पद्मवंशायै, पद्मरूपायै, परमेष्ठ्यै, परामूर्त्यै, पापनाशिन्यै देव्यै नमो नमः।
श्लोकः 17
महादेव्यै, महाकाल्यै, महालक्ष्म्यै, ब्रह्मविष्णुशिवस्वरूपिण्यै, ब्रह्मनार्यै देव्यै नमो नमः।
श्लोकः 18
कमलाकरपुष्परूपायै, कामरूपायै, कपालिन्यै, कर्मदीप्तायै, कर्मदायै देव्यै नमो नमः।
श्लोकः 19
सायं प्रातः नित्यं पठेत्, षण्मासात् सिद्धिः भवति, पठतां शृण्वतां च चोरव्याघ्रभयं नास्ति इति फलम्।
श्लोकः 20
इत्थं सरस्वतीस्तोत्रम् अगस्त्यमुनिना उक्तम्, नॄणां सर्वसिद्धिकरम्, सर्वपापप्रणाशनम् च।
श्लोकः 21
इति श्री अगस्त्यमुनिप्रोक्तं सरस्वतीस्तोत्रं सम्पूर्णम्।
श्लोकः 22
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इदं स्तोत्रं व्यापकसरस्वतीस्तोत्रपरम्परायाः भागः, या ज्ञानसंगीतकलादेव्याः समर्पिता संस्कृतकाव्यशाखा। परम्परया आगस्त्यमुनये आरोप्यते, यः हिन्दुपरम्परायां पूजितः, यद्यपि ऐतिहासिकरचयिता न निश्चितः। विद्यार्थिभिः भक्तैश्च प्रायः पठ्यते, विशेषतः नवशैक्षिककर्मारम्भे वा वसन्तपञ्चम्यादिषु सरस्वतीपर्वसु। श्लोकेषु देव्याः दिव्यमूर्तेः सजीववर्णनं, बहुवन्दनानि च सन्ति, अन्ते च नियमितपाठकाय आध्यात्मिकलौकिकफलानि प्रतिज्ञायन्ते।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Sage Agastya
Sage Agastya स्य अन्ये रचनाः
ज्ञातव्य-विशेषः
ज्ञानदेवी
सरस्वती हिन्दुधर्मे ज्ञानस्य, अध्ययनस्य, संगीतस्य, कलानां च देवी। परम्परया कोऽपि शैक्षणिकप्रयासः आरभ्यमाणः पूर्वं सा आहूयते, अतः एतत् स्तोत्रं विद्यार्थिभिः स्वाध्यायारम्भे प्रायः पठ्यते।
स्तोत्रे मूर्तिशास्त्रम्
श्लोकाः सरस्वत्याः शास्त्रीयरूपं वर्णयन्ति: मल्लिकाकुसुमचन्द्रहिमशुभ्रा, शुक्लाम्बरधरा, वीणाम् (तन्त्रीवाद्यम्) पुस्तकम् अक्षमालाम् पद्मं च धारयन्ती, श्वेतपद्मासना। प्रत्येकं वस्तु शुद्धज्ञानस्य आध्यात्मिकसिद्धेश्च एकम् अंशं सङ्केतयति।
आगस्त्यमुनिः
इदं स्तोत्रम् आगस्त्यमुनये आरोप्यते, यः तमिलसंस्कृतसाहित्ययोः योगदाता पूजितो वैदिकऋषिः। अन्तिमश्लोकेषु उक्तं यत् प्रत्यहं प्रातः सायं च पठित्वा षण्मासाभ्यन्तरे सफलता लभ्यते, चौरवन्यपशुभ्यश्च रक्षा भवति।
बहुनामकं स्तोत्रम्
स्तोत्रस्य उत्तरार्धः वन्दनामाला अस्ति, यत्र सरस्वती अनेकैः नामभिः गुणैश्च आहूयते – यथा 'शब्दब्राह्मी' (शब्दस्य परमसत्यम्), 'वाग्देवी' (वाचः देवी), 'मूलशक्तिः' (मूलशक्तिः) इत्यादि। इयं रचना देवतायाः प्रत्येकांशस्य स्तुतये भक्तिस्तोत्राणाम् लक्षणम्।
वीणातीतः
यद्यपि सरस्वती प्रायः वीणया सह सम्बद्धा, तथापि इदं स्तोत्रं ब्रह्मणः स्रष्टुदेवस्य पत्नीत्वेन तस्याः भूमिकाम् अपि बलयति, महाकालीमहालक्ष्म्यादिभिः अन्याभिः परमदेवीभिः सह तां समीकरोति, तां विश्वव्यापिनीं दैवीं स्त्रीशक्तिं दर्शयति।
रक्षावचनम्
स्तोत्रस्य अन्तिमश्लोकाः प्रत्यक्षान् लाभान् प्रतिजानन्ति: ये पठन्ति शृण्वन्ति वा, तेषां चौरव्याघ्रभयं नास्ति। इदं भक्तिविश्वासं प्रतिबिम्बयति यत् देव्याः कृपा बौद्धिकान्वेषणमतीत्य व्यावहारिकीं लौकिकीं रक्षाम् अपि प्रयच्छति।
Saraswati
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता