सरस्वती स्तोत्र
यो सरस्वती देवीको स्तोत्र हो, जसमा उनको रूप, गुण र शक्तिको वर्णन गरिएको छ। यसलाई नियमित रूपमा पाठ गर्दा ज्ञान, बुद्धि र सिद्धि प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।
श्लोक
जो कुन्द फूल, चन्द्रमा, हिउँ र मालाजस्तै सेतो छिन्, सेतो वस्त्रले ढाकिएकी, हातमा वीणा र वरदण्ड सुशोभित छ, सेतो कमलमा आसन गरेकी, ब्रह्मा, विष्णु र शिव आदि देवताहरूले सधैं पूजा गर्ने ती भगवती सरस्वतीले मेरो सम्पूर्ण जडता हटाएर रक्षा गरुन्।
श्लोक 1
चार भुजाले युक्त, स्फटिक मणि जस्तै चम्कने, एउटा हातमा अक्षमाला, अर्को हातमा सेतो कमल, र अर्कोमा सुगा र पुस्तक धारण गर्ने, कुन्द, चन्द्रमा, शङ्ख र स्फटिक मणिको कान्तिले प्रकाशित, त्यो वाग्देवी मेरो वदनमा सदैव सुप्रसन्न भएर बास गरुन्।
श्लोक 2
जसको पादपङ्कज देव र असुरहरूले सेवा गर्छन्, हातमा सुन्दर पुस्तक शोभायमान छ, ब्रह्माकी पत्नी, कमलासनमा बस्ने ती सरस्वती मेरो वाणीमा सधैं नृत्य गरुन्।
श्लोक 3
जो सरस्वती कमलको केसरको प्रभाजस्तै तेजोमयी, तपस्विनी, सेतो कमलको आसनमा प्रेम गर्ने, घनस्तनी, कमलजस्तै चञ्चल नेत्र भएकी, मनस्विनी छिन्, उनी वरदान दिने भएर प्रसन्न होउन्।
श्लोक 4
हे सरस्वती, तिमीलाई नमस्कार छ, हे वरदा, हे कामरूपिणी। म विद्यारम्भ गर्नेछु, मेरो सधैं सिद्धि होस्।
श्लोक 5
हे सरस्वती, तिमीलाई नमस्कार छ, हे सर्वदेवी, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे शान्तरूपा, हे शशिधारा, हे सर्वयोगमयी, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 6
हे नित्यानन्दा, हे निराधारा, हे निष्कला, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे विद्याधारा, हे विशालाक्षी, हे शुद्धज्ञान स्वरूपा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 7
हे शुद्ध स्फटिक रूपा, हे सूक्ष्मरूपा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे शब्दब्रह्मस्वरूपा, हे चतुर्हस्ता, हे सर्वसिद्धि दिने, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 8
हे मुक्ताले सबै अङ्ग सजिएकी, हे मूलाधारा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे मूलमन्त्र स्वरूपा, हे मूलशक्ति, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 9
हे मनोमणिमहायोगा, हे वागीश्वरी, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे वाणी, हे वरदहस्ता, हे वरदायिनी, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 10
हे वेदस्वरूपा, हे वेदरूपा, हे वेदान्तस्वरूपा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे गुणदोषरहिता, हे गुणले दीप्त, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 11
हे सर्वज्ञानस्वरूपा, हे सदानन्दा, हे सर्वरूपा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे सम्पन्ना, हे कुमारी, हे सर्वज्ञा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 12
हे योगकी आर्या, हे उमादेवी, हे योगानन्दा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे दिव्यज्ञानस्वरूपा, हे त्रिनेत्रा, हे दिव्यमूर्ति, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 13
हे अर्धचन्द्रजटाधारा, हे चन्द्रबिम्बा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे चन्द्रादित्यजटाधारा, हे चन्द्रबिम्बा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 14
हे अणुरूपा, हे महारूपा, हे विश्वरूपा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे अणिमादि आठ सिद्धि दिने, हे आनन्दा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 15
हे ज्ञानविज्ञानरूपा, हे ज्ञानमूर्ते, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे नानाशास्त्रस्वरूपा, हे नानारूपा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 16
हे पद्मदा, हे पद्मवंशा, हे पद्मरूपा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे परमेष्ठी, हे परामूर्ति, हे पापनाशिनी, तिमीलाई नमस्कार।
श्लोक 17
हे महादेवी, हे महाकाली, हे महालक्ष्मी, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे ब्रह्मविष्णुशिवस्वरूपा, हे ब्रह्मनारी, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 18
हे कमल र पुष्पले सजिएकी, हे कामरूपा, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार। हे कपालधारा, हे कर्मदीप्ता, हे कर्मदायिनी, तिमीलाई बारम्बार नमस्कार।
श्लोक 19
साँझ र बिहान नित्य पाठ गर्नुपर्छ; छ महिनामा सिद्धि प्राप्त हुन्छ भनिन्छ। पाठ गर्ने र सुन्नेहरूलाई चोर वा बाघको भय हुँदैन।
श्लोक 20
यसरी अगस्त्य मुनिले भनेको सरस्वती स्तोत्र सबै सिद्धिहरू दिने र मानिसका सबै पापहरू नाश गर्ने छ।
श्लोक 21
यसरी श्री अगस्त्य मुनिद्वारा प्रोक्त सरस्वती स्तोत्र सम्पूर्ण भयो।
श्लोक 22
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो सरस्वती स्तोत्र अगस्त्य ऋषिले रचेको मानिन्छ। यो सरस्वती देवीको स्तुति हो, जो ज्ञान, सङ्गीत र कलाकी देवी हुन्। यो प्रायः विद्यारम्भ (अक्षरारम्भ) र विद्याको सुरुवातमा पाठ गरिन्छ।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Sage Agastya
Sage Agastya का थप रचनाहरू
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
रचना र श्रोता
यो स्तोत्र ऋषि अगस्त्यले रचेको मानिन्छ, जसलाई अन्तिम श्लोकमा 'अगस्त्यमुनिवाचकम्' भनेर उल्लेख गरिएको छ। यो विद्यारम्भ (अक्षरारम्भ) गर्नुअघि पढ्ने परम्परागत प्रार्थना हो, जसले विद्यार्थीको जिब्रोमा देवी सरस्वतीको वास हुन अनुरोध गर्छ।
देवीको स्वरूप
पहिलो श्लोकमा सरस्वतीलाई कुन्दफूल, जुन, हिउँ र मोतीजस्तै सेतो वर्णको, सेता वस्त्रधारी, वीणा र पुस्तक लिएर श्वेत कमलमा विराजमान भएको वर्णन गरिएको छ। उनलाई ब्रह्मा, विष्णु र शिव (ब्रह्माच्युतशंकर) ले समेत पूजा गर्ने भनिएको छ, जसले उनको सर्वोच्च स्थान देखाउँछ।
चार हातका प्रतीकहरू
दोस्रो श्लोकमा देवीका चार हातमा अक्षमाला (जपमाला), सेतो कमल, शुक (सुगा) र पुस्तक भएको वर्णन छ। यी प्रत्येक वस्तुको अर्थ छ — अक्षमालाले आध्यात्मिक ज्ञान, कमलले पवित्रता, पुस्तकले वेद/शास्त्र, र शुकले वाणीको माधुर्यलाई जनाउँछ।
फलश्रुति
अन्तिम श्लोकहरूमा भनिएको छ कि यो स्तोत्र दिनको दुई पटक (बिहान र साँझ) नियमित पढ्नेले छ महिनाभित्र सिद्धि (सफलता) प्राप्त गर्छ। साथै, यसलाई पढ्ने वा सुन्नेहरूलाई चोर र बाघको भय हुँदैन भन्ने आश्वासन दिइएको छ।
विशेषता
यो स्तोत्रमा देवीका ३० भन्दा बढी नाम र विशेषणहरू छन् — जस्तै 'शब्दब्रह्मि' (शब्दको रूपमा ब्रह्म), 'मूलाधारे' (मूलाधार चक्रकी अधिष्ठात्री), 'अणिमाद्यष्टसिद्ध्यै' (आठ प्रकारका सिद्धिहरू दिने) — जसले उनलाई ज्ञान, वाणी, संगीत र आध्यात्मिक शक्तिको देवीका रूपमा स्थापित गर्छ।
भाषिक विविधता
सोह्रौं श्लोकमा 'পদ্মরূপে' भनेर बङ्गाली लिपिमा एउटै शब्द लेखिएको छ, जुन संस्कृत स्तोत्रमा दुर्लभ छ। यसले यो स्तोत्र पूर्वी भारतमा पनि लोकप्रिय भएको र त्यहाँका भक्तहरूले आफ्नो लिपिमा थप गरेको संकेत गर्छ।
Saraswati
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित