ॐ नमो नारायणाय अष्टाक्षर माहात्म्य

श्रीशुकले भने- हे पूज्य पिता, सधैं भगवान् विष्णुमा समर्पित रहेर कुन मन्त्र जप गर्नाले मानिस संसारको दुःखबाट मुक्त हुन्छ? सबैको कल्याणका लागि मलाई बताउनुहोस्, हे पिता।

व्यासले भने- म मन्त्रहरूमध्ये सर्वोत्तम आठ अक्षरको मन्त्र (अष्टाक्षर मन्त्र) बताउनेछु, जसको जप गर्नाले मरणशील मानिस जन्म र संसारको बन्धनबाट मुक्त हुन्छ।

हृदयकमलको बीचमा विराजमान, शङ्ख, चक्र र गदा धारण गरेका भगवान् विष्णुको एकाग्र मनले ध्यान गरेर द्विज (ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य) ले जप गर्नुपर्छ।

एकान्त, निर्जन स्थानमा वा विष्णुको प्रतिमा अगाडि अथवा जलाशयको किनारमा, मनमा विष्णुलाई स्थापित गरेर आठ अक्षरको मन्त्र जप गर्नुपर्छ।

यस आठ अक्षरको मन्त्रका ऋषि स्वयम् नारायण हुनुहुन्छ, छन्द दैवी गायत्री हो र परमात्मा यसका देवता हुनुहुन्छ।

'ॐ' कार श्वेत (सेतो) वर्णको, 'न' कार रक्त (रातो) वर्णको भनिएको छ। 'मो' कार कृष्ण (कालो) वर्णको र 'ना' कार रक्त (रातो) वर्णको भनिएको छ।

'रा' कार कुङ्कुम (केसर) जस्तै कान्तियुक्त छ र 'य' कार पहेँलो भनिएको छ। 'णा' कार गाजल जस्तै कालो छ र 'य' कार बहुरङ्गी (धेरै रङ्गको) भनिएको छ।

"ॐ नमो नारायणाय" यो मन्त्र सबै पुरुषार्थ (लक्ष्य) सिद्ध गर्ने मन्त्र हो। हे प्रिय, यसको जप गर्ने भक्तहरूलाई यसले स्वर्ग र मोक्षको फल प्रदान गर्दछ। वेदको प्रणव (ॐ) द्वारा सिद्ध यो सनातन मन्त्र हो।

सबै पापहरू नष्ट गर्ने, वैभवशाली र सम्पूर्ण मन्त्रहरूमा सर्वश्रेष्ठ यस आठ अक्षरको मन्त्रको जप गर्दै भगवान् नारायणको स्मरण गर्नुपर्छ।

सन्ध्या वन्दनाको समाप्तिमा निरन्तर यसको जप गर्नाले मानिस सबै पापबाट पूर्ण रूपमा मुक्त हुन्छ। यो नै परम मन्त्र हो र यो नै परम तपस्या हो।

यो नै परम मोक्ष हो र यसलाई नै स्वर्ग भनिएको छ। सबै वेदका रहस्यहरूबाट यो सारतत्व निकालिएको हो।

प्राचीन कालमा भगवान् विष्णुद्वारा वैष्णवहरू र मानव जातिको हितका लागि यो मन्त्र प्रदान गरिएको थियो। यस्तो जानेर ब्राह्मणले यस आठ अक्षरको मन्त्रको स्मरण गर्नुपर्छ।

स्नान गरेर पवित्र भई, शुद्ध स्थानमा बसेर पाप मुक्तिका लागि जप गर्नुपर्छ। जप गर्दा, दान दिँदा, हवन गर्दा, यात्रा गर्दा र ध्यान तथा उत्सवहरूमा पनि यसको स्मरण गर्नुपर्छ।

कुनै पनि कर्म गर्नुभन्दा अघि र पछि नारायण मन्त्रको जप गर्नुपर्छ। पवित्र र एकाग्र चित्त भएर यसको हजार वा लाख पटक जप गर्नुपर्छ।

प्रत्येक महिनाको द्वादशी तिथिका दिन, स्नान गरी पवित्र भएर जसले "नमो नारायण" मन्त्रको सय पटक जप गर्छ, त्यो विष्णुभक्त द्विजहरूमा श्रेष्ठ मानिन्छ [र परम गति प्राप्त गर्दछ]।

जसले गन्ध, फूल आदिले भगवान् विष्णुको पूजा गरी यस मन्त्रको जप गर्छ, ऊ रोगरहित (अनामय) परमदेव नारायणकहाँ पुग्दछ।

ठूलठूला महापापहरूले युक्त भएको व्यक्ति पनि यस मन्त्रलाई आफ्नो हृदयमा भगवान् हरि (विष्णु) लाई धारण गरेर जप गर्दछ भने, ऊ अवश्य मुक्त हुन्छ, यसमा कुनै शंका छैन।

सबै पापहरूबाट मुक्त भई शुद्ध आत्मा भएको ऊ परम गतिलाई प्राप्त गर्दछ। पहिलो लाख (एक लाख जप) ले आत्मशुद्धि हुन्छ।

दोस्रो लाख जप गर्नाले मन्त्रसिद्धि प्राप्त हुन्छ। तेस्रो लाख जप गर्नाले स्वर्गलोक प्राप्त हुन्छ।

चौथो लाख जप गर्नाले भगवान् हरिको सामिप्यता (सामीप्य मुक्ति) प्राप्त हुन्छ। पाँचौँ लाख जप गर्नाले निर्मल ज्ञान प्राप्त हुन्छ।

त्यसैगरी छैटौँ लाख जप गर्नाले भगवान् विष्णुमा बुद्धि स्थिर हुन्छ। सातौँ लाख जप गर्नाले आफ्नो वास्तविक स्वरूप (वा सादृश्यता) प्राप्त हुन्छ।

आठौँ लाख जप गर्नाले निर्वाण (मोक्ष) प्राप्त हुन्छ। आफ्नो धर्ममा दृढ रही श्रेष्ठ द्विजहरूले यस मन्त्रको जप गर्नुपर्दछ।

अल्छी नगरी सावधान भई जप गरिएको यो आठ अक्षरको (अष्टाक्षर) मन्त्र सिद्धि प्रदान गर्ने हो। नराम्रो सपना, असुर, पिशाच, सर्प र ब्रह्मराक्षसहरू...

...यस मन्त्रको जपकर्ताको नजिक आउँदैनन्, न त चोर, तुच्छ पीडा र मानसिक चिन्ताहरू नै आउँछन्। एकाग्र मनले, विचलित नभई, दृढ प्रतिज्ञा भएका विष्णुभक्तले...

...यस मृत्युको भय हटाउने नारायण मन्त्रको जप गर्नुपर्दछ। यो मन्त्रहरूमा सर्वश्रेष्ठ मन्त्र हो र देवताहरूका पनि देवता (परम देव) हो।

ॐकारबाट सुरु हुने यो आठ अक्षरको मन्त्र रहस्यहरूमध्ये पनि परम रहस्य हो। यसले दीर्घायु, धन, पुत्र, पशु, विद्या र महान् कीर्ति प्रदान गर्दछ।

यसको जप गर्नाले मानिसले धर्म, अर्थ, काम र मोक्ष प्राप्त गर्दछ। वेद र श्रुतिको प्रमाण अनुसार यो कुरा सत्य र धर्म अनुकूल छ।

यो मन्त्र रूप मानिसहरूका लागि सिद्धि प्रदान गर्ने हो, यसमा कुनै शंका छैन। ऋषिहरू, पितृहरू, देवताहरू, सिद्धहरू, असुर र राक्षसहरू...

...यसै परम मन्त्रको जप गरेर परम सिद्धिलाई प्राप्त गरेका छन्। जसले शास्त्रको विधान अनुसार आफ्नो मृत्युकाल नजिक आएको थाहा पाएर, अन्तिम समयमा यो जप गर्दछ, ऊ भगवान् विष्णुको परम पदमा पुग्दछ।

"नारायणाय नमः" यही नै एकमात्र सत्य मन्त्र हो, जसले यस संसाररूपी घोर विषलाई नष्ट गर्दछ। हे पवित्र बुद्धि भएका, प्रसन्न र आसक्तिरहित मानिसहरू हो, सुन! म दुवै हात माथि उठाएर ठूलो स्वरले यो उपदेश दिइरहेको छु।

हातहरू माथि उठाएर म आज सत्यताका साथ भन्दछु: हे पुत्र! हे शिष्यहरू! सुन, अष्टाक्षर (आठ अक्षरीय) मन्त्रभन्दा ठूलो अर्को कुनै मन्त्र छैन।

सत्य हो, सत्य हो, पुनः सत्य हो, हात उठाएर भनिन्छ: वेदभन्दा ठूलो कुनै शास्त्र छैन र केशव (विष्णु) भन्दा ठूला कुनै देवता छैनन्।

सबै शास्त्रहरू अध्ययन गरेर र बारम्बार विचार गरेर, यो एउटै निष्कर्ष निक्लिएको छ कि नारायण सधैं ध्यान गर्न योग्य हुनुहुन्छ।

यस प्रकार, पुण्य दिने यी सबै कुरा तिम्रा शिष्यहरूलाई भनिएको छ र मैले विभिन्न कथाहरू पनि सुनाएको छु; तसर्थ जनार्दन (विष्णु) को भजन गर।

हे महाबुद्धिमान पुत्र! यदि तिमी सिद्धि प्राप्त गर्न चाहन्छौ भने, सबै दुःखहरू नष्ट गर्ने यो अष्टाक्षर मन्त्रको जप गर।

जुन मानिसहरूले व्यासको मुखबाट निस्किएको यो स्तोत्रलाई तीनै सन्ध्या (बिहान, दिउँसो र बेलुकी) मा पाठ गर्छन्, तिनीहरू सफा सेता प्वाँख भएका राजहाँसहरू जस्तै भएर, संसाररूपी सागरलाई बिना कुनै भय पार गर्दछन्।

यस प्रकार श्रीनरसिंहपुराण अन्तर्गत अष्टाक्षरमाहात्म्य नाम गरेको सत्रौं अध्याय समाप्त हुन्छ।