आदित्यहृदय स्तोत्र
यो एक पवित्र स्तोत्र हो जुन भगवान् रामलाई ऋषि अगस्त्यले सुनाएका थिए। यसले सूर्यदेवको महिमा वर्णन गर्दछ र युद्धमा विजय, मनको शान्ति र आत्मबल प्रदान गर्ने विश्वास गरिन्छ।
श्लोक
युद्धबाट थकित भई रणभूमिमा चिन्तामा मग्न भएका रामले अगाडि युद्धको लागि तयार रावणलाई देखे।
श्लोक 1
देवताहरू सँगै आएर युद्ध हेर्न आएका थिए। भगवान् ऋषि अगस्त्य रामनजिक आएर भने।
श्लोक 2
हे राम, हे महाबाहु, यो सनातन गुप्त सत्य सुन। यसद्वारा तिमी युद्धमा सबै शत्रुहरूलाई जित्नेछौ।
श्लोक 3
यो आदित्यहृदय पवित्र छ, सबै शत्रुहरूको नाश गर्ने, विजयदायक छ, नित्य जप गर्नुपर्छ, यो अक्षय र परम कल्याणकारी हो।
श्लोक 4
यो सबै मङ्गलहरूमा सबैभन्दा मङ्गलमय, सबै पापहरूको नाश गर्ने, चिन्ता र शोक शान्त गर्ने, र उत्तम आयु वृद्धि गर्ने हो।
श्लोक 5
किरणहरू भएको, उदाउँदो, देव र असुरले नमस्कार गरिएको विवस्वान् भास्कर, भुवनेश्वर सूर्यको पूजा गर।
श्लोक 6
यो सबै देवताहरूको आत्मा हो, तेजस्वी छ, किरणहरूको उत्पत्तिकर्ता हो। यसले देव र असुर समूह तथा लोकहरूलाई आफ्नो किरणले पालन गर्छ।
श्लोक 7
यो नै ब्रह्मा, विष्णु, शिव, स्कन्द, प्रजापति, महेन्द्र, धनद, काल, यम, सोम र जलपति हुन्।
श्लोक 8
यो पितृहरू, वसुहरू, साध्यहरू, अश्विनीकुमारहरू, मरुत्, मनु, वायु, अग्नि, प्राणीहरूको प्राण, ऋतुहरूको कर्ता, प्रकाशक हुन्।
श्लोक 9
आदित्य, सविता, सूर्य, खग, पूषा, गभस्तिमान्, सुवर्णसदृश, भानु, हिरण्यरेत, दिवाकर – यिनै हुन्।
श्लोक 10
हरिदश्व, सहस्रार्चि, सप्तसप्ति, मरीचिमान्, तिमिरोन्मथन, शम्भु, त्वष्टा, मार्ताण्ड, अंशुमान् – यिनै हुन्।
श्लोक 11
हिरण्यगर्भ, शिशिर, तपन, भास्कर, रवि, अग्निगर्भ, अदितिका पुत्र, शङ्ख, शिशिरनाशन – यिनै हुन्।
श्लोक 12
व्योमनाथ, तमोभेदी, ऋग्यजुस्सामपारग, घनवृष्टि, अपां मित्र, विन्ध्यवीथीप्लवङ्गम – यिनै हुन्।
श्लोक 13
आतपी, मण्डली, मृत्यु, पिङ्गल, सर्वतापन, कवि, विश्व, महातेजा, रक्त, सर्वभवोद्भव – यिनै हुन्।
श्लोक 14
नक्षत्र, ग्रह र ताराहरूको अधिपति, विश्वको भावना गर्ने, तेजहरूको पनि तेजस्वी, हे द्वादशात्मन्, तिमीलाई नमस्कार छ।
श्लोक 15
पूर्वको गिरीलाई नमस्कार, पश्चिमको अद्रीलाई नमस्कार। ज्योतिहरूको समूहको पति, दिनको अधिपतिलाई नमस्कार।
श्लोक 16
जयाय, जयभद्राय, हर्यश्वाय नमो नमः। हे सहस्रांशो, हे आदित्य, तिमीलाई नमस्कार, नमस्कार।
श्लोक 17
उग्र, वीर, सारङ्गलाई नमो नमः। पद्मप्रबोधक, मार्तण्डलाई नमो नमः।
श्लोक 18
ब्रह्मा, ईशान, अच्युत र सूर्यको तेजस्वी रूपलाई नमस्कार। भास्वान, सर्वभक्ष, रौद्र रूपलाई नमस्कार।
श्लोक 19
तमोघ्न, हिमघ्न, शत्रुघ्न, अमितात्मालाई नमस्कार। कृतघ्नघ्न देव, ज्योतिषां पतिलाई नमस्कार।
श्लोक 20
तप्तचामीकराभ, वह्नि, विश्वकर्मालाई नमस्कार। तमोभिनिघ्न, रुचि, लोकसाक्षीलाई नमस्कार।
श्लोक 21
यो प्रभु प्राणीहरूलाई नष्ट गर्छ र उही तिनलाई सिर्जना गर्छ। उही पालन गर्छ, उही ताप दिन्छ, आफ्नो किरणले वर्षा गराउँछ।
श्लोक 22
यो सबै प्राणीहरू सुतेका बेला जागा रहन्छ, सबैमा परिनिष्ठित छ। यो नै अग्निहोत्र र अग्निहोत्रीहरूको फल पनि हो।
श्लोक 23
वेद, क्रतुहरू, र क्रतुहरूको फल पनि। लोकमा जे जति कृत्यहरू छन्, ती सबै यो रवि प्रभु नै हुन्।
श्लोक 24
हे राघव, आपत्ति, कष्ट, जङ्गल र भयमा यसको कीर्तन गर्ने मानिस कहिल्यै निराश हुँदैन।
श्लोक 25
एकाग्रचित्त भएर यस देवदेव, जगत्पतिको पूजा गर। यसलाई तीन पटक जपेर तिमी युद्धमा विजयी हुनेछौ।
श्लोक 26
हे महाबाहु, यसै क्षणमा तिमी रावणलाई मार्नेछौ। यसो भनेर अगस्त्य त्यसै गए।
श्लोक 27
यो सुनेर महातेजस्वी रामको शोक नष्ट भयो। अत्यन्त प्रसन्न भई प्रयतात्मा राघवले त्यसलाई धारण गरे।
श्लोक 28
आदित्यलाई हेरेर जप गर्दै उनले परम हर्ष प्राप्त गरे। तीन पटक आचमन गरी शुद्ध भएर वीर रामले धनु उठाए।
श्लोक 29
रावणलाई देखेर हर्षित मनले युद्धको लागि अगाडि बढे। ठूलो प्रयासले रावणको वधमा उनी दृढ भए।
श्लोक 30
तब सूर्यले रामलाई देखेर प्रसन्न मनले अत्यन्त हर्षित भई, राक्षसपतिको विनाश जानेर, देवताहरूको समूहमा भएर भने, "छिटो गर।"
श्लोक 31
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो स्तोत्र श्रीरामचरितमानसको एक भाग होइन, तर यो वाल्मीकि रामायणको युद्धकाण्डमा पाइन्छ। परम्परा अनुसार, भगवान् राम र रावणबीचको भीषण युद्धमा जब राम थकित र चिन्तित भए, तब ऋषि अगस्त्यले उनलाई यो पवित्र आदित्यहृदय स्तोत्र सुनाए। यो स्तोत्र सूर्यदेवताको स्तुति हो, जसले युद्धमा विजय, शान्ति र आत्मबल प्रदान गर्ने विश्वास छ। यसलाई प्रायः बिहान सूर्यलाई अर्घ्य दिँदा वा कठिन समयमा पाठ गर्ने चलन छ।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Maharishi Valmiki · Ancient Vedic Rishi · Traditional antiquity
Traditionally revered as the author of the original Sanskrit Ramayana, and often called the 'Adi Kavi' (first poet) for having composed it in the shloka meter — regarded as the earliest example of that classical Sanskrit verse form.
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
परिचय
यो स्तोत्र रामायणको युद्धकाण्डको एक महत्त्वपूर्ण अंश हो, जहाँ भगवान् रामलाई रावणसँगको अन्तिम युद्धभन्दा ठीक अघि ऋषि अगस्त्यले सूर्यको उपासना गर्न सिकाउँछन्। यसलाई आदित्यहृदय स्तोत्र भनिन्छ, जसको अर्थ हो 'सूर्यको हृदय'।
रचना र स्रोत
यो स्तोत्र वाल्मीकि रामायणको युद्धकाण्डको १०७औं सर्गमा पाइन्छ। यसमा ३१ श्लोक छन्, जसमध्ये पहिलो ३० श्लोक ऋषि अगस्त्यले रामलाई सुनाउँछन् र अन्तिम श्लोक सूर्यदेवले रामलाई युद्धको लागि उत्साहित गर्दै भनेको वचन हो।
सूर्यका १०८ नामहरू
यस स्तोत्रमा सूर्यदेवका १०८ नामहरूको वर्णन गरिएको छ, जस्तै आदित्य, सविता, भास्कर, दिवाकर, मार्ताण्ड, रवि आदि। प्रत्येक नामले सूर्यको कुनै न कुनै विशेषता, शक्ति वा भूमिकालाई दर्शाउँछ — प्रकाश दिने, अन्धकार हटाउने, जीवन दिने, रोग नाश गर्ने।
वैज्ञानिक र आध्यात्मिक दृष्टि
स्तोत्रमा सूर्यलाई सबै देवताहरूको सार, ब्रह्मा, विष्णु, शिव, इन्द्र, यम, चन्द्र, वायु, अग्नि आदिको रूपमा वर्णन गरिएको छ। यसले प्राचीन भारतीय दृष्टिमा सूर्यलाई सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको आत्मा र सबै ऊर्जाको स्रोत मानिने कुरालाई प्रकट गर्दछ।
प्रभाव र महत्त्व
रामले यो स्तोत्र तीन पटक जपेपछि आफ्नो शोक र चिन्ता हराएको र युद्धको लागि पूर्ण रूपमा तयार भएको वर्णन छ। यसले यो स्तोत्रलाई आत्मविश्वास, साहस र विजय प्राप्त गर्ने शक्तिशाली साधनका रूपमा स्थापित गर्दछ।
आजको सान्दर्भिकता
आदित्यहृदय स्तोत्र आज पनि नित्य पाठ गरिन्छ, विशेष गरी आइतबार र सूर्यग्रहणका दिन। यसले मानसिक तनाव, भय र नकारात्मकतालाई हटाउन र जीवनमा सकारात्मक ऊर्जा, स्वास्थ्य र सफलता प्राप्त गर्न मद्दत गर्ने विश्वास गरिन्छ।
Rama
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
