शान्ति मन्त्र (सह नाववतु)
यो एक प्रसिद्ध वैदिक शान्ति मन्त्र हो, जसले गुरु र शिष्यको सम्बन्ध, साझा ज्ञान र आपसी सद्भावको कामना गर्दछ। यसलाई पढाइ सुरु गर्नुअघि र अन्त्यमा शान्तिको लागि भनिन्छ।
श्लोक
ॐ। हामी दुवैको रक्षा गरून्। हामी दुवैले भोग गरौं। हामी दुवै मिलेर साहसपूर्ण कार्य गरौं। हाम्रो अध्ययन तेजस्वी होस्। हामीमा परस्पर द्वेष नहोस्। ॐ शान्ति, शान्ति, शान्ति।
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो मन्त्र तैत्तिरीय उपनिषद् (कृष्ण यजुर्वेद) को एक प्रसिद्ध शान्ति पाठ हो, जुन प्रायः वैदिक अध्ययन वा ध्यानको सुरुवात र अन्त्यमा गाइन्छ। परम्परागत रूपमा, गुरु र शिष्यले एकसाथ यसलाई उच्चारण गर्छन्, जसले साझा बुद्धि, सुरक्षा र सद्भावको कामना गर्दछ। यसको मूल भाव भनेको ज्ञानको आदानप्रदान निर्भय र प्रेमपूर्ण वातावरणमा होस्, र कुनै प्रकारको द्वेष नरहोस्। यो मन्त्र आज पनि विद्यालय, आश्रम र योग कक्षाहरूमा उत्तिकै लोकप्रिय छ।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
स्रोत र परम्परा
यो शान्ति पाठ तैत्तिरीय उपनिषद्को सुरुवातमा पाइन्छ, जुन कृष्ण यजुर्वेद परम्पराभित्रका प्रमुख ग्रन्थहरूमध्ये एक हो। यसलाई पढाइ सुरु गर्नुअघि गुरु र शिष्य दुवै मिलेर उच्चारण गर्छन्, ताकि अध्ययनका बाधाहरू हटून् र ज्ञान निर्विघ्न होस्।
सह अर्थात् सँगै
यस मन्त्रको मूल आत्मा 'सह' (सँगै) शब्दमा निहित छ। यहाँ गुरु र शिष्य दुवैले सँगै सुरक्षा, पोषण र शक्ति प्राप्त गरून् भन्ने कामना गरिएको छ, जसले ज्ञानको आदान-प्रदानलाई एकल प्रयास नभई सामूहिक सहकार्यको विजय बनाउँछ।
तेज र द्वेषको सन्तुलन
'तेजस्वि नावधीतमस्तु' ले अध्ययनबाट प्राप्त ज्ञान प्रभावशाली (तेजस्वी) होस् भन्ने चाहना राख्छ भने 'मा विद्विषावहै' ले ज्ञान आर्जनको क्रममा मनमा द्वेष, ईर्ष्या वा असन्तुष्टि नउठोस् भन्ने प्रार्थना गर्छ। ज्ञानको उच्चतम अवस्थामा तेज र सौहार्द्र दुवैको सन्तुलन आवश्यक मानिन्छ।
तीन पटक शान्ति किन?
अन्त्यमा 'शान्तिः शान्तिः शान्तिः' तीन पटक उच्चारण गर्नु भनेको तीन प्रकारका कष्टहरू — शारीरिक, दैविक (प्राकृतिक) र मानसिक — शान्त होउन् भन्ने गहिरो कामना हो। साथै, वैदिक परम्परामा यसले तीनै लोक (भूलोक, भुवर्लोक र स्वर्लोक) मा व्याप्त शान्तिलाई समेत सङ्केत गर्ने ठानिन्छ।
वीर्य भन्नाले के बुझिन्छ?
'वीर्य' भन्नाले केवल शारीरिक बल मात्र नभई वैदिक दृष्टिमा ब्रह्मचर्य, सत्यनिष्ठा र मानसिक दृढताबाट उत्पन्न हुने आन्तरिक शक्तिलाई बुझाउँछ। 'सह वीर्यं करवावहै' भन्नुले गुरु र शिष्य दुवैले मिलेर त्यस्तो बौद्धिक तथा आध्यात्मिक उर्जा विकास गर्ने सङ्कल्प गरेको संकेत गर्छ।
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित