ଉପନିଷଦ ଶାନ୍ତି ପାଠ (ସହ ନାବାବତୁ ମନ୍ତ୍ର)

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦର ଆରମ୍ଭରେ ଆସିଥାଏ, ଯାହା କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ବେଦର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉପନିଷଦ। ଉପନିଷଦ ଅଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହାକୁ ଶାନ୍ତି ପାଠ (ଶାନ୍ତି ମନ୍ତ୍ର) ଭାବରେ ପାଠ କରାଯାଏ।

ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଉଭୟେ ମିଳିତ ଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି — ଉଭୟଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା, ପୋଷଣ, ଶକ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଘୃଣାର ଅନୁପସ୍ଥିତି ପାଇଁ। ଏହା ଜ୍ଞାନ ଅର୍ଜନର ସହଭାଗିତା ପ୍ରକୃତିକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।

ଶେଷରେ ତିନିଥର 'ଶାନ୍ତିଃ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ଯାହା ତିନି ପ୍ରକାରର ଶାନ୍ତିକୁ ସୂଚାଏ — ଭୌତିକ ଜଗତରୁ (ଅଧିଭୌତିକ), ଦୈବୀ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କଠାରୁ (ଅଧିଦୈବିକ) ଏବଂ ନିଜ ମନ ଓ ଶରୀରରୁ (ଅଧ୍ୟାତ୍ମିକ) ମିଳୁଥିବା ଶାନ୍ତି।

ମନ୍ତ୍ରରେ 'ସହ' (ଏକାଠି) ଶବ୍ଦ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଛି — 'ସହ ନାବବତୁ', 'ସହ ନୌ ଭୁନକ୍ତୁ', 'ସହ ବୀର୍ଯ୍ୟଂ କରବାବହୈ'। ଏହା ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହଯୋଗ ଓ ସାମୂହିକ ଅଗ୍ରଗତିର ଭାବନାକୁ ଦୃଢ଼ କରେ — ଜ୍ଞାନ ଏକାକୀ ନୁହେଁ, ମିଳିତ ଭାବରେ ଅର୍ଜନ କରାଯାଏ।

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଭାରତୀୟ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଅଟେ। ଏଥିରେ ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟ ପୃଥକ ଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ଏକାଠି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି — ଯାହା ଶିକ୍ଷାର ପାରସ୍ପରିକ ବନ୍ଧନ ଏବଂ ଉଭୟଙ୍କର ମିଳିତ ଉନ୍ନତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ।