ସର୍ବେ ଭବନ୍ତୁ ସୁଖିନଃ — ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁଖ ଓ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦ (୨.୯.୧)ର ଶେଷ ଭାଗରେ ଆସିଥାଏ — ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ସମାପ୍ତିରେ ପଢ଼ାଯାଉଥିବା ଏକ ଶାନ୍ତି ପାଠ। ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଏହା ଗୁରୁମୁଖୀ ପରମ୍ପରାରେ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ିକୁ ବାହିତ ହୋଇଆସୁଛି।

ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ "ସର୍ବେ" ଶବ୍ଦଟି ହେଉଛି ମୂଳ କଥା — ଏଥିରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କିଛି ନାହିଁ, କେବଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୁଖ, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା। "ମୁଁ" କିମ୍ବା "ମୋର" ଭଳି କୌଣସି ଶବ୍ଦ ଏଥିରେ ନାହିଁ — କେବଳ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ମଙ୍ଗଳ।

ଶେଷରେ ତିନିଥର "ଶାନ୍ତିଃ" ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ — ଏହା ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା: ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରୁ ହେଉଥିବା ଦୁଃଖ (ଆଧିଭୌତିକ), ପ୍ରାକୃତିକ ବିପଦରୁ ହେଉଥିବା ଦୁଃଖ (ଆଧିଦୈବିକ), ଏବଂ ନିଜ ମନ-ଶରୀରରୁ ହେଉଥିବା ଦୁଃଖ (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ)।

"ମା କଶ୍ଚିଦ୍ଦୁଃଖଭାଗ୍ଭବେତ୍" — "କେହି ଯେପରି ଦୁଃଖୀ ନ ହୁଅନ୍ତୁ" — ଏହି ଧାଡ଼ିର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯେ ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ଅପ୍ରିୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ କାମନା କରାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହା ହିନ୍ଦୁ ଦର୍ଶନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଦର୍ଶ — ବିଶ୍ୱ କଲ୍ୟାଣ (ଲୋକ ସଙ୍ଗ୍ରହ)।

ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ବିଦ୍ୟାଳୟ ସଭା, ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ବିବାହ ଓ ପାରିବାରିକ ଉତ୍ସବର ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷରେ ପଢ଼ାଯାଏ। ଏହା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ପ୍ରାର୍ଥନା।