सर्वे भवन्तु सुखिनः

यो मन्त्र बृहदारण्यक उपनिषद् (१.४.१४) र तैत्तिरीय उपनिषद् (१.४.१) मा पाइन्छ — करिब २,७०० वर्ष पुराना वैदिक ग्रन्थहरूमा। यो प्रायः वैदिक अध्ययन वा अनुष्ठानको समापनमा भनिन्छ, त्यसैले यसलाई 'शान्ति मन्त्र' वा समापन आशीर्वादका रूपमा चिनिन्छ।

अधिकांश वैदिक प्रार्थनाहरू आफ्नै कल्याणका लागि हुन्छन्, तर यो मन्त्र 'सर्वे' (सबै) बाट सुरु हुन्छ — सबै प्राणीको सुख, स्वास्थ्य र कल्याणको कामना गर्दछ। यो समावेशी दृष्टिकोणले यसलाई विशेष बनाउँछ, किनभने यहाँ प्रार्थना गर्ने व्यक्तिले आफूलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण सृष्टिलाई समेट्छ।

अन्त्यमा तीन पटक 'शान्तिः' भनिन्छ — यी तीन प्रकारका दुःखबाट मुक्तिको प्रतीक हुन्: भौतिक/प्राकृतिक दुःख (आँधी, रोग, विपत्ति), दैवी/ब्रह्माण्डीय दुःख (ग्रह, प्राकृतिक प्रकोप), र आन्तरिक/मानसिक दुःख (चिन्ता, भय, क्रोध)। तीन पटक दोहोर्याउनुको अर्थ यी तीनै तहमा शान्ति होस् भन्ने हो।

मन्त्रको मध्य भाग अनुष्टुप् छन्दमा छ — प्रत्येक पंक्तिमा ८ अक्षर, जुन वैदिक कविताको सबैभन्दा सामान्य रूप हो। यो सरल र लयबद्ध संरचनाले यसलाई सजिलै कण्ठस्थ गर्न मिल्ने बनाउँछ, र शताब्दीयौंदेखि मौखिक रूपमा सुरक्षित राख्न सहयोग पुर्याएको छ।

आज यो मन्त्र योग कक्षा, ध्यान शिविर र आध्यात्मिक सभाहरूको अन्त्यमा व्यापक रूपमा गाइन्छ। यसको सार्वभौमिक सन्देश — सबै सुखी होउन्, सबै स्वस्थ रहुन् — धर्म, भाषा र संस्कृतिको सीमा नाघेर विश्वव्यापी बनेको छ, र यसलाई मानवताको साझा प्रार्थनाका रूपमा पनि लिइन्छ।