भाग्यदा लक्ष्मी – आगच्छ, हे भाग्यदेवी
इदं पुरन्दरदासनाम्ना पूज्यसन्तकविना रचितं भक्तिगीतम्, यत् लक्ष्मीदेवीं गृहं प्रवेष्टुं समृद्धिं हर्षं शुभं च दातुम् आह्वयति।
पद्यानि
हे भाग्यदायिनि लक्ष्मि, आगच्छ, त्वं माता असि। हे शुभदायिनि लक्ष्मि, आगच्छ।
श्लोकः 1
एकपादम् अपरपादोपरि स्थापयन्ती, पादयोः नूपुररवं कुर्वती, सज्जनानां पवित्राणां च उपासनाकाले सा तक्रे मथितादिव नवनीतं प्रकटीभवति। हे भाग्यदायिनि लक्ष्मि, आगच्छ मातः।
श्लोकः 2
स्वर्णवर्षं वर्षन्ती आगच्छ, मम मनसः इच्छानां पूर्तिं दर्शय। हे जनकराजदुहितः, कोटिसूर्यप्रभया दीप्यमाना, शीघ्रमागच्छ। हे भाग्यदायिनि लक्ष्मि, आगच्छ मातः।
श्लोकः 3
इतस्ततः अचलन्ती, भक्तानां गृहेषु दिने दिने महोत्सवः, दिने दिने माङ्गल्यम्। सत्यं प्रकाशयतां सज्जनानां पवित्राणां च मनसि सा दीप्तिमती प्रतिमा इव भासते। हे भाग्यदायिनि लक्ष्मि, आगच्छ मातः।
श्लोकः 4
असंख्यानि भाग्यानि ददती आगच्छ, करयोः कङ्कणानि भ्रामयन्ती। हे कुङ्कुमालङ्कृते कमललोचने, वेङ्कटरमणस्य गर्वितराज्ञी। हे भाग्यदायिनि लक्ष्मि, आगच्छ मातः।
श्लोकः 5
शुक्रवारपूजाकाले शर्कराघृतप्रवाहान् प्रवाहयन्ती, अलगिरिस्थरङ्गस्वामिनः पुरन्दरविट्ठलस्य च प्रिया शुद्धा राज्ञी। हे भाग्यदायिनि लक्ष्मि, आगच्छ मातः।
श्लोकः 6
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
शुक्रवासरः पूर्णिमा च
सन्ध्याकाले दीपप्रज्वलनसमये
कमलं, पायसं, पञ्चामृतं, कुङ्कुमं, घृतदीपः च
- धनधान्यसमृद्धिः, कौटुम्बिकशान्तिः, चित्तप्रसन्नता
पृष्ठभूमिः
अयं भजनः कर्णाटकदेशे त्रयोदशशतकतः अष्टादशशतकपर्यन्तं प्रसृतस्य हरिदासान्दोलनस्य कन्नडभक्तिपरम्परायाः अन्तर्गतः। हरिदासाः (हरेः दासाः) स्थानीयभाषया सरलानि हृदयस्पर्शीनि गीतानि रचयित्वा सर्वेषां भक्तिं सुलभां कृतवन्तः। पुरन्दरदासः (षोडशशतकम्) कर्णाटकसङ्गीतस्य पिता इति प्रसिद्धः, तस्य रचनाः मन्दिरगृहपूजयोः केन्द्रभूताः। इदं गीतं विशेषतः लक्ष्मीपूजायां, शुक्रवासरे (यथा अन्तिमपद्ये उक्तम्) गीयते, धनदेव्याः आह्वानार्थं प्रियं प्रार्थनागीतम्। अत्र लक्ष्म्याः मनोहरम् आगमनं, वेङ्कटरमणस्य (तिरुपतिस्थविष्णोः) पुरन्दरविट्ठलस्य (पुरन्दरदाससम्बद्धदेवतायाः) च सम्बन्धः वर्णितः।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Purandara Dasa
ज्ञातव्य-विशेषः
रचयिता
इदं भजनं पुरन्दरदासेन (१४८४–१५६४) लिखितम्, यः सन्तकविः कर्णाटकसङ्गीतस्य पिता इति व्यापकतया मन्यते। सः कन्नडभाषया सहस्रशः भक्तिगीतानि अरचयत्, इदं च लक्ष्मीदेव्यै हार्दिकं निमन्त्रणम् अस्ति।
रचना
गीते पुनरावृत्तिध्रुवपदम् अस्ति — “भाग्यदा लक्ष्मी बरम्म” (अर्थः “हे भाग्यदायिनि लक्ष्मि, कृपया आगच्छ”) — तथा पञ्च श्लोकाः। प्रत्येकः श्लोको देव्याः भिन्नम् अंशं स्पष्टीकरोति, सजीवप्रतिभाभिः निमन्त्रणं वैयक्तिकं आवश्यकं च कुर्वन्।
प्रथमश्लोके उपमा
“नवनीतमिव तक्रे गुप्तम्” इति पङ्क्तिः वर्णयति यथा सत्पवित्रजनानाम् आराधनायां लक्ष्म्याः सन्निधिः सूक्ष्मः प्रबलश्च अनुभूयते। इदं कन्नडभाषायाः शास्त्रीयरूपकं यत् सूचयति यत् सा पूर्वमेव तत्रास्ति, परिचिता भवितुं प्रतीक्षमाणा।
चतुर्थश्लोके पौराणिकसम्बन्धः
देवी “वेङ्कटरामणस्य गर्वितराज्ञी” इति कथ्यते — इदं भगवतः वेङ्कटेश्वरस्य नाम, यः आन्ध्रप्रदेशस्य प्रसिद्धतिरुमलामन्दिरस्य देवता। इदं गीतं दक्षिणभारतस्य अत्यन्तपूजिततीर्थस्थानेषु एकेन योजयति।
पञ्चमश्लोके सांस्कृतिकविवरणम्
श्लोकः शुक्रवारम् (शुक्रवारः) लक्ष्मीपूजायाः विशेषदिनम् उल्लिखति, तस्यै “शर्कराघृतनहरम्” अर्पणं वर्णयति — इदं समृद्धेः याचनायाः काव्यात्मिका रीतिः। रचयिता स्वहस्ताक्षरनाम्ना पुरन्दरविट्ठलेन समापयति, यः विष्णोः स्वगुरोश्च भक्तिं सम्मिश्रयति।
Lakshmi
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता
