नवग्रह पीडाहर स्तोत्रम्

हे स्तोत्र हिंदू ज्योतिषातील (नवग्रह) सर्व नऊ खगोलीय घटकांना क्रमाने संबोधते: सूर्य, चंद्र, मंगळ, बुध, गुरू, शुक्र, शनि, राहू (आरोही चंद्र-छेद) आणि केतू (अवरोही चंद्र-छेद). प्रत्येक श्लोक त्या विशिष्ट ग्रहाला, व्यक्तीच्या जन्मकुंडलीतील त्याच्या प्रतिकूल स्थानामुळे (विषमस्थान) होणाऱ्या पीडा दूर करण्याची विनंती करतो.

प्रत्येक ग्रहाला त्याच्या पुराणकथा आणि ज्योतिषीय भूमिकेकडे निर्देश करणाऱ्या वेगळ्या विशेषणांनी आवाहन केले आहे. उदाहरणार्थ, चंद्राला 'रोहिणीश' (रोहिणी नक्षत्राचा स्वामी) आणि 'सुधामूर्ती' (अमृताचे मूर्त रूप) म्हटले आहे, तर शनीला 'मंदचार' (संथ गतीचा) आणि 'शिवप्रिय' (शिवाला प्रिय) म्हटले आहे. ही नावे भक्ताला त्या ग्रहाच्या विशिष्ट ऊर्जेशी जोडण्यास मदत करतात.

शेवटचे दोन श्लोक राहू आणि केतू यांना संबोधतात, जे भौतिक ग्रह नसून चंद्राची कक्षा क्रांतिवृत्ताला छेदते ते गणितीय बिंदू आहेत. त्यांचे वर्णन भयप्रद प्रतिमांनी केले आहे, जसे 'महाशिर' (मोठे मस्तक) आणि 'दीर्घदंष्ट्र' (लांब सुळे), आणि वैदिक ज्योतिषात ते प्रबल अशुभ मानले जातात. श्लोक 8 राहूला 'तमस्' म्हणतो आणि श्लोक 9 केतूला 'शिखी' म्हणतो; संस्कृत डॉक्युमेंट्सचे संपादक नमूद करतात की काही मुद्रित पुस्तकांत ही दोन नावे उलटी दिली आहेत.

हे स्तोत्र पारंपरिकरीत्या जन्मकुंडलीतील प्रतिकूल स्थानातील ('विषमस्थान') ग्रहांचे दुष्परिणाम कमी करण्यासाठी म्हटले जाते. प्रत्येक श्लोक ग्रहाने 'हरतु मे पीडाम्' (माझी पीडा दूर करो) अशी प्रार्थना करतो, ज्यामुळे ते केवळ स्तुतीपेक्षा ज्योतिषीय उपाय म्हणून व्यावहारिक साधन बनते.

स्तोत्र एकसमान रचनेचे पालन करते: प्रत्येक श्लोक ग्रहाचे नाव घेतो, त्याचे दोन ते चार मुख्य गुण सांगतो, आणि एकाच टेकेने, पीडा दूर करण्याच्या विनंतीने संपतो. या पुनरावृत्त रचनेमुळे ते पाठ करणे सोपे जाते, आणि नऊ श्लोकांच्या संक्षिप्ततेमुळे ते साध्या पण प्रभावी विधीप्रमाणे दैनंदिन पठणास योग्य ठरते.