गायत्री मंत्र
गायत्री मंत्र, ऋग्वेद ३.६२.१०: सूर्यदेव सवितृ, म्हणजे सूर्याचा दैवी प्रकाश, याला आपल्या बुद्धीला प्रेरणा देऊन प्रकाशित करण्यासाठी केलेली प्रार्थना.
श्लोक
आम्ही दैवी सूर्य (सवित्र) यांच्या तेजस्वी प्रकाशाचे ध्यान करतो; तो प्रकाश आमच्या बुद्धीला प्रकाशित करो आणि आमच्या आकलनाला मार्गदर्शन करो.
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
रविवार
सूर्योदय व ब्राह्ममुहूर्त
तांब्याच्या पात्रातून अर्घ्य, जास्वंदाचे फूल, लाल चंदन व अक्षता
- उत्तम आरोग्य, ऊर्जा व तेजस्विता
- सूर्य दोष निवारण, यश व कार्यसिद्धी
पृष्ठभूमि
गायत्री मंत्र हा ऋग्वेदातील एक श्लोक आहे, मंडल ३, सूक्त ६२, ऋचा १० (३.६२.१०). परंपरेनुसार हे सूक्त ऋषी विश्वामित्र यांचे मानले जाते. त्याची देवता सवितृ आहे, जो दैवी प्रेरक आहे आणि जो प्रत्येक पहाटे जग व मन गतिमान करणारी शक्ती म्हणून सूर्य आहे. हा श्लोक गायत्री छंदात आहे, ज्यात प्रत्येकी आठ अक्षरांची तीन चरणे असतात, आणि त्यावरूनच या मंत्राला नाव मिळाले आहे. ऋग्वेदात हा श्लोक एकटा उभा राहतो, आणि त्याच सूक्तातील ११ व १२ वी ऋचा सवितृची स्तुती पुढे करतात. पठणासाठी त्याच्या आधी ॐ आणि तीन व्याहृती, भूः, भुवः आणि स्वः, येतात, जसे ते या पृष्ठावर दिसते. हिंदू कुटुंबे पहाटे, मध्यान्ही आणि संध्याकाळी संध्येच्या वेळी ते म्हणतात, आणि उपनयन (मुंज) संस्कारात मुलाला शिकवला जाणारा पहिला मंत्र म्हणून तो पारंपरिकरीत्या ओळखला जातो. ही स्पष्ट बुद्धीसाठीची प्रार्थना आहे, आणि ती दुसरे काहीही मागत नाही.
कथा आणि महत्त्व
२४ अक्षरी गायत्री छंदात रचलेला आणि ऋग्वेद ३.६२.१० मधून घेतलेला हा मंत्र उच्च बुद्धी जागृत करण्यासाठी सवितृ देवतेच्या तेजस्वी प्रकाशाचे आवाहन करतो.
संपूर्ण कथा वाचा →तुम्हाला माहीत आहे का?
शब्दशः अर्थ
'तत् सवितुर् वरेण्यम्' म्हणजे ते उत्कृष्ट (सवितृचे), आणि 'भर्गो देवस्य' म्हणजे देवाचे तेज. 'धीमहि' म्हणजे आपण ध्यान करतो. शेवटच्या चरणात 'धियः' म्हणजे आपले विचार किंवा बुद्धी, आणि 'यो नः प्रचोदयात्' म्हणजे तो त्यांना जागवो आणि मार्गदर्शन करो, अशी याचना आहे.
सवितृ, प्रेरक
'सवितृ' हे नाव 'सू' या धातूपासून आले आहे, ज्याचा अर्थ गतिमान करणे. ही प्रार्थना धन किंवा विजय मागत नाही. ती मागते की जगाला जागवणारा तोच प्रकाश बुद्धीलाही जागवो.
चोवीस अक्षरे
तिन्ही चरणांत प्रत्येकी आठ अक्षरे आहेत, जेव्हा 'वरेण्यम्' हा शब्द त्याच्या जुन्या चार-अक्षरी मूल्यासह वाचला जातो. गायत्री छंद मंत्राला नाव देतो आणि तो सर्वात प्राचीन वैदिक छंदांपैकी एक आहे.
ॐ आणि व्याहृती
ऋग्वेदाची ऋचा 'तत् सवितुः' ने सुरू होते. पठणात ॐ भूर्भुवः स्वः हा उपसर्ग जोडला जातो, आणि या तीन शब्दांचा पारंपरिक अर्थ पृथ्वी, मधला अवकाश आणि स्वर्ग असा सांगितला जातो.
यज्ञोपवीताचा पहिला मंत्र
उपनयन (मुंज) संस्कारात गुरू मुलाच्या कानात जो पहिला मंत्र सांगतात तो गायत्री आहे. पारंपरिक कुटुंबे दिवसाच्या तीन संध्यांना ते म्हणतात, आणि त्याला बहुधा 'वेदांची माता' म्हटले जाते.
Surya
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत