ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ
ਇਹ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਵੈਦਿਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ (ਸਵਿਤ੍ਰ) ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਹੀ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲ ਸਕੇ।
ਤੁਕਾਂ
ਅਸੀਂ ਦੈਵੀ ਸੂਰਜ (ਸਵਿਤ੍ਰ) ਦੇ ਮਹਿਮਾਹੀਨ ਚਾਨਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਦੇ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ਐਤਵਾਰ
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ
ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜਲ ਅਰਘ, ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਚੰਦਨ
- ਸਿਹਤ, ਸਰੀਰਕ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਚਮਕ
- ਸੂਰਜ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ
ਪਿਛੋਕੜ
ਇਹ ਮੰਤਰ ਰਿਗਵੇਦ (3.62.10) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਸੰਧਿਆ ਵੰਦਨਾ (ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਉਪਨਯਨ (ਜਨੇਊ) ਸੰਸਕਾਰ ਵਰਗੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਥਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ
Composed in the 24-syllable Gayatri meter and drawn from Rigveda 3.62.10, this mantra invokes the radiant light of Savitur to awaken higher intellect.
ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹੋ →ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਮੂਲ ਸਰੋਤ
ਇਹ ਮੰਤਰ ਰਿਗਵੇਦ (3.62.10) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ‘ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਇਸ ਦੇ ਛੰਦ (ਗਾਇਤਰੀ ਛੰਦ) ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 24 ਅੱਖਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਰਥ ਅਤੇ ਸੰਦਰਭ
‘ਤਤ੍ ਸਵਿਤੁਰ੍ ਵਰੇਣਿਯੰ’ – ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ (ਸਵਿਤਾ, ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ) ਦੇ ਤੇਜ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ। ਇਹ ਮੰਤਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ।
ਮਹਾਂਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀ
ਮੰਤਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ‘ਓਂ ਭੂਰ੍ ਭੁਵਃ ਸ੍ਵਃ’ – ਇਹ ਤਿੰਨ ‘ਮਹਾਂਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ’ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ (ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਸਵਰਗ) ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ
ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਸਵੇਰ, ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ (ਸੰਧਿਆ ਕਾਲ) ਵਿੱਚ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ (ਜਨੇਊ) ਦਾ ਵੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ
ਇਹ ਮੰਤਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਮੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਵੇਦਮਾਤਾ’ (ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Surya
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸਭ ਵੇਖੋਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ
