नारायणी स्तुती
देवीचे स्तोत्र
देवी माहात्म्याच्या अकराव्या अध्यायातील 'नारायणी स्तुती', जो मार्कंडेय पुराणाचा भाग आहे. ती देवीची सृष्टीमागील परम शक्ती म्हणून स्तुती करते.
श्लोक
ऋषी मार्कंडेय यांची रचना: नारायणी स्तुती, अकरावा अध्याय
श्लोक 1
मी विश्वाच्या देवीचे ध्यान करतो, जी उगवत्या सूर्याप्रमाणे आणि विजेप्रमाणे तेजस्वी आहे, जी चंद्राचा मुकुट धारण करते, जिचे स्तन भरलेले आहेत, जिला तीन डोळे आहेत, जिचा चेहरा हसत आहे, आणि जी वरदान देणारी मुद्रा, अंकुश, पाश आणि अभय देणारी मुद्रा धारण करते.
श्लोक 2
ऋषी म्हणाले:
श्लोक 3
तेथे महान राक्षसांचा स्वामी देवीने मारला गेला तेव्हा, देव इंद्रासह अग्नीच्या नेतृत्वाखाली कात्यायनीची स्तुती करू लागले, त्यांचे चेहरे इच्छापूर्तीने कमळासारखे उमलले होते, आणि ते आनंदित झाले.
श्लोक 4
हे देवी, शरणागतांचे दुःख दूर करणाऱ्या, कृपा कर, कृपा कर, हे सर्व जगाच्या माते. कृपा कर, हे विश्वाच्या स्वामिनी, विश्वाचे रक्षण कर. तू सर्व चराचराची स्वामिनी आहेस.
श्लोक 5
तू एकटीच पृथ्वीच्या रूपात राहून जगाचा आधार आहेस. पाण्याच्या रूपात राहणाऱ्या तुझ्याद्वारे हे सर्व विश्व पोषित होते, हे अजिंक्य शक्तीच्या देवी.
श्लोक 6
तू विष्णूची शक्ती आहेस, अनंत पराक्रमाची. तू परम माया आहेस, विश्वाचे बीज. हे सर्व तुझ्याद्वारे भ्रमित होते, हे देवी. जेव्हा तू प्रसन्न होतेस, तेव्हा तू पृथ्वीवर मोक्षाचे कारण बनतेस.
श्लोक 7
सर्व विद्या तुझे विविध रूप आहेत, हे देवी. जगातील सर्व स्त्रिया तुझे अंश आहेत. तुझ्याद्वारेच, हे माते, हे सर्व भरले आहे. तुझी स्तुती करण्यासाठी, जी सर्व स्तुतीच्या अभिव्यक्तींच्या पलीकडे आहेस, कोणते श्रेष्ठ वचन पुरेसे ठरेल?
श्लोक 8
हे देवी, तू सर्व प्राण्यांमध्ये भोग आणि मोक्ष देणारी आहेस, म्हणून जेव्हा तुझी स्तुती केली जाते, तेव्हा तुझ्या स्तुतीसाठी कोणते श्रेष्ठ वचन पुरेसे ठरू शकते?
श्लोक 9
हे देवी, जी सर्व लोकांच्या हृदयात बुद्धीच्या रूपात राहतेस, जी स्वर्ग आणि मोक्ष देतेस, हे नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 10
हे दिव्य माते, जी काळाच्या रूपातून परिवर्तन घडवून आणतेस, आणि जी विश्वाला विश्रांती देणारी शक्ती आहेस, हे नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 11
हे सर्व मंगलांच्या मंगल, हे शिवा, हे सर्व हेतू साध्य करणाऱ्या, हे शरण्य, हे त्रिनेत्र, हे गौरी, हे नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 12
हे शाश्वत देवी, जी सृष्टी, पालन आणि संहाराची शक्ती आहेस, हे गुणांचे आश्रयस्थान, हे गुणमयी, हे नारायणी, तुला नमस्कार असो.
श्लोक 13
हे देवी, जी शरणागत, दुःखी आणि पीडित यांच्या रक्षणासाठी निष्ठावान आहे, जी सर्व संकटे दूर करते, हे नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 14
हे देवी, जी हंसयुक्त विमानात राहते, जी ब्रह्माणीचे रूप धारण करते, जी कौशिकीच्या पाण्यातून प्रवाहित होणारी शक्ती आहे, हे नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 15
हे देवी, जी त्रिशूळ, चंद्र आणि सर्प धारण करते, जी महान वृषभावर आरूढ होते, जी माहेश्वरी रूप आहे, हे नारायणी, तुला नमस्कार असो.
श्लोक 16
हे निष्पाप, जी मोर व कोंबड्यांनी वेढलेली आहे, जी महान शक्तीशाली आहे, जी कौमारीच्या रूपात आहे, हे नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 17
हे देवी, जी शंख, चक्र, गदा आणि शार्ङ्ग धनुष्य ही परम आयुधे धारण करते, तू तुझ्या वैष्णवी रूपात कृपा कर, हे नारायणी, तुला नमस्कार असो.
श्लोक 18
हे देवी, जी भयानक महाचक्र धारण करते, जिन्होंने दाताने पृथ्वी उचलली, हे वाराही रूपा, हे शुभे, हे नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 19
हे देवी, जिन्होंने भयानक नरसिंह रूपाने दैत्यांचा वध करण्याचा प्रयत्न केला, जी त्रिलोकीचे रक्षण करते, हे नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 20
हे देवी, जी मुकुटाने अलंकृत आहे, महान वज्र धारण करते, सहस्र नेत्रांनी तेजस्वी आहे, जिने वृत्रासुराचा प्राण घेतला, हे ऐंद्री, हे नारायणी, तुला नमस्कार असो.
श्लोक 21
हे महाशक्ती देवी, जिन्होंने शिवदूतीच्या रूपाने दैत्यांचा वध केला, जी भयंकर रूपाची आहे, मोठ्या गर्जनेने गर्जणारी, हे नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 22
हे दातांनी भयानक मुख असणाऱ्या देवी, हे कवटीच्या माळांनी सजलेल्या, हे चामुंडे, जी दैत्यांच्या मस्तकांचा वध करते, हे नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 23
हे लक्ष्मी, हे लज्जा, हे महाविद्या, हे श्रद्धा, हे पुष्टी, हे स्वधा, हे धृती, हे महानिशा, हे महामाया, हे नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 24
हे बुद्धी, हे सरस्वती, हे वरदा, हे वृद्धी, हे बभ्रवी, हे तमः, हे कला, हे राणी, आम्हाला कृपा कर, हे नारायणी, तुला नमस्कार.
श्लोक 25
हे सर्वस्वरूपा, हे सर्वेश्वरी, सर्व शक्तींनी संपन्न, आमचे भय दूर कर, हे दुर्गे, हे देवी, तुला नमस्कार.
श्लोक 26
हे तीन नेत्रांनी युक्त असलेल्या तुझ्या या शांत मुखाने आमचे सर्व भूतांपासून रक्षण होवो, हे कात्यायनी, तुला नमस्कार.
श्लोक 27
ज्वलंत आणि भयानक, अत्यंत उग्र, जो सर्व राक्षसांचा संहार करतो, तो त्रिशूळ आपल्याला भयापासून रक्षो, हे भद्रकाली, तुला नमस्कार.
श्लोक 28
ती घंटा, जी राक्षसांचा तेज नष्ट करते आणि आपल्या ध्वनीने जग भरते, ती आपल्याला दुष्टांपासून रक्षो, हे देवी, जशी आई आपल्या मुलांचे रक्षण करते.
श्लोक 29
तुझी तलवार, जी रक्त, मेद, आणि चिखलाच्या अशुद्धतेने माखली असली तरी तेजस्वीपणे चमकते, ती आपल्याला मंगल दे, हे चंडिका, आम्ही तुला नमस्कार करतो.
श्लोक 30
प्रसन्न झाल्यावर तू सर्व रोग दूर करतेस; क्रुद्ध झाल्यावर तू सर्व इच्छांचा नाश करतेस. तुझा आश्रय घेणाऱ्यांना कोणतेही दुर्भाग्य नसते. तुझे आश्रय शोधणारे परम लक्ष्य साध्य करतात.
श्लोक 31
हे देवी, धर्माच्या शत्रूंचा, महान राक्षसांचा हा विनाश, जो तू आज अनेक रूपे आणि अनेक प्रकटीकरणे धारण करून केला आहे—हे आई, दुसरी कोणती देवी हे करू शकेल?
श्लोक 32
शास्त्रांत, ज्ञानात, विवेकाच्या दिव्यात, आणि प्राथमिक शिकवणुकींत, हे देवी, अहंकाराच्या गाढ अंधारात असलेल्या या संपूर्ण जगाला तू सोडून दुसरी कोण भ्रमित करते आणि भटकायला लावते?
श्लोक 33
जिथे राक्षस आहेत, जिथे विषारी सर्प आहेत, जिथे शत्रू आणि दरोडेखोरांचे सैन्य आहे, जिथे वनात आग आहे, किंवा समुद्राच्या मध्यभागी—तेथे तू उपस्थित आहेस आणि विश्वाचे रक्षण करतेस.
श्लोक 34
हे विश्वाची राणी, तू विश्वाचे रक्षण करतेस, आणि विश्वाचाच आत्मा असल्याने तू त्याचा आधार आहेस. जे सांसारिक बंधनांपासून मुक्त होतात आणि तुझ्यावर भक्ती करतात ते जगाचे आश्रयस्थान बनतात.
श्लोक 35
हे देवी, कृपा कर, आपल्याला शत्रूंच्या भयापासून नेहमी रक्ष, जसे तू आता त्वरित राक्षसांचा नाश केलास. जगातील सर्व पापांना आणि शकुनांच्या परिपक्वतेपासून जन्मलेल्या महान संकटांना त्वरित शांती दे.
श्लोक 36
तुला नमस्कार करणाऱ्यांवर कृपा कर, हे देवी, सर्व सांसारिक दुःखे दूर करणारी. हे त्रिभुवनवासींनी स्तुत केलेली, तू जगांना वरदान देणारी हो.
श्लोक 37
देवी म्हणाली:
श्लोक 38
मी वरदान देणारी आहे, हे देवगणांनो. तुमच्या मनात जे काही इच्छा आहे ते निवडा. मी जगांसाठी जे हितकारक आहे ते प्रदान करते.
श्लोक 39
देव म्हणाले:
श्लोक 40
हे सर्वांची राणी, तिन्ही लोकांसाठी सर्व अडथळ्यांचा नाश—तू तसेच कार्य कर: आमच्या शत्रूंचा विनाश.
श्लोक 41
देवी म्हणाली:
श्लोक 42
जेव्हा वैवस्वत मन्वंतर येईल, अठ्ठाविसाव्या युगात, दोन महान राक्षस शुंभ आणि निशुंभ उद्भवतील.
श्लोक 43
नंदाच्या घरी, यशोदेच्या गर्भातून जन्म घेऊन, मी त्यांचा नाश करीन, मी जो विंध्य पर्वतात वास करतो.
श्लोक 44
पुन्हा, पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर अतिशय भयंकर रूप धारण करून, अवतरून, मी वैप्रचित्त नावाच्या राक्षसांना खाऊन टाकीन.
श्लोक 45
जेव्हा मी त्या भयंकर महान राक्षसांना, वैप्रचित्तांना खाईन, तेव्हा माझे दात डाळिंबाच्या फुलांप्रमाणे लाल होतील.
श्लोक 46
मग देव स्वर्गात आणि मनुष्य मर्त्यलोकात, माझी स्तुती करून, मला रक्तदंतिका म्हणून सदैव हाक मारतील.
श्लोक 47
पुन्हा, शंभर वर्षांच्या दुष्काळात जेव्हा पाणी नसेल, तेव्हा ऋषींनी स्तुती केली जाऊन, मी गर्भाशिवाय जन्म घेऊन पृथ्वीवर उदय होईन.
श्लोक 48
मग मी शंभर डोळ्यांनी ऋषींकडे पाहीन, आणि त्यानंतर मनुष्य मला शताक्षी म्हणून गौरवतील.
श्लोक 49
मग मी माझ्या स्वतःच्या शरीरापासून जन्मलेल्या भाज्यांनी संपूर्ण जगाचे पोषण करीन, हे देवांनो, ज्या पाऊस येईपर्यंत जीवन टिकवतात.
श्लोक 50
मग मी पृथ्वीवर शाकंभरी म्हणून प्रसिद्ध होईन. आणि तेथे मी दुर्गम नावाच्या महान राक्षसाचा वध करीन.
श्लोक 51
माझे ते नाव दुर्गा देवी म्हणून प्रसिद्ध होईल. आणि पुन्हा, जेव्हा मी हिमालयात भयंकर रूप धारण करीन,
श्लोक 52
मी ऋषींच्या संरक्षणासाठी राक्षसांचा नाश करीन. मग सर्व ऋषी, शांत रूप धारण करून, माझी स्तुती करतील.
श्लोक 53
माझे ते नाव भीमा देवी म्हणून प्रसिद्ध होईल. जेव्हा अरुण नावाचा राक्षस तिन्ही लोकांमध्ये मोठा त्रास निर्माण करील,
श्लोक 54
मग मी मधमाश्यांचे रूप धारण करीन, असंख्य सहा पायांच्या कीटकांसह, आणि तिन्ही लोकांच्या कल्याणासाठी, मी त्या महान राक्षसाचा वध करीन.
श्लोक 55
आणि मग सर्व लोक माझी भ्रामरी म्हणून स्तुती करतील. अशा प्रकारे, जेव्हा जेव्हा राक्षसांपासून संकट उद्भवेल,
श्लोक 56
मग, पुनः पुन्हा अवतरून, मी शत्रूंचा विनाश घडवून आणीन.
श्लोक 57
जय! अशा प्रकारे मार्कंडेय पुराणातील देवी महात्म्यात सावर्णिक मन्वंतराच्या काळात नारायणी स्तुती नावाचे अकरावे अध्याय समाप्त होते.
श्लोक 58
ॐ क्लीम्। मी महान आहुती देतो नारायणी देवी, जी जयंती आहे, तिला, तिचे अंग, शक्ती, कुटुंब आणि वाहन यांसह, लक्ष्मी बीज मंत्रात निवास करणारी, गरुडाने वाहिलेली—नमस्कार, स्वाहा।
श्लोक 59
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र, जे नारायणी स्तुती म्हणून ओळखले जाते, मार्कंडेय पुराणाचा भाग असलेल्या 'देवी माहात्म्य' (देवीचे माहात्म्य) च्या अकराव्या अध्यायातील श्लोक ८ ते २५ आहेत. पारंपरिकरीत्या देवी माहात्म्य नवरात्रीच्या नऊ रात्रींच्या उत्सवात पठण केले जाते, आणि हे विशिष्ट स्तोत्र संरक्षण आणि विघ्ननिवारणासाठी प्रार्थना म्हणून म्हटले जाते. हा मजकूर ऋषी मार्कंडेय आणि त्यांच्या शिष्यामधील संवादाच्या रूपात मांडलेला आहे, जिथे ऋषी देवीने असुरांवर मिळवलेल्या विजयाची कथा सांगतात.
तुम्हाला माहीत आहे का?
लेखक आणि स्रोत
हा स्तोत्र देवी माहात्म्य (ज्याला दुर्गा सप्तशती असेही म्हणतात) चा ११ वा अध्याय आहे, जो मार्कंडेय पुराण (इ.स. ५-६ वे शतक) मध्ये अंतर्भूत ७०० श्लोकांचा मजकूर आहे. हे मार्कंडेय ऋषीद्वारे पठित केले जाते आणि शक्तीपंथात (जो देवीला सर्वोच्च वास्तविकता म्हणून पूजतो) सर्वात आदरणीय ग्रंथांपैकी एक आहे.
कथेतील संदर्भ
हे स्तोत्र देवीने महिषासुर राक्षसाला मारल्यानंतर लगेच देवांनी (इंद्र आणि अग्नी यांच्या नेतृत्वाखाली) गायले आहे. त्यांची स्तुती तिच्या विजयाला थेट प्रतिसाद आहे आणि जेव्हा जेव्हा वाईट विश्वाला धोका देईल तेव्हा ती भविष्यातील युगात परत येण्याचे वचन देण्यास प्रेरित करते.
सर्वकाही म्हणून देवी
श्लोक पद्धतशीरपणे देवीला प्रत्येक गोष्टीशी ओळखतात: ती पृथ्वी, जल, सर्व ज्ञान, सर्व स्त्रिया, आणि निर्मिती, संरक्षण आणि विनाशाची शक्ती आहे. ही 'सर्वसमावेशक' स्तुती देवी माहात्म्य चे वैशिष्ट्य आहे, जे देवीला प्रादेशिक देवतेपासून सार्वभौमिक, सर्वोच्च अस्तित्वापर्यंत उंचावते.
रूपांची यादी
हे स्तोत्र देवीच्या अनेक अवतार आणि वैश्विक भूमिकांची यादी करते—कोमल लक्ष्मी आणि सरस्वतीपासून ते भयंकर नरसिंही (मनुष्य-सिंह रूप) आणि चामुंडा (राक्षस रक्त पिणारी) पर्यंत. ही यादी हिंदू देवतांच्या दरबाराची भक्तिमय सफर आहे, जी दर्शवते की सर्व दैवी शक्ती शेवटी तिच्याच प्रकटीकरण आहेत.
देवीचे स्वतःचे वचन
शेवटच्या भागात, देवी स्वतः बोलते आणि भविष्यातील युगात अवतार घेण्याचे वचन देते: शाकंभरी (१०० वर्षांचा दुष्काळ संपवणारी) म्हणून, भीमा देवी (हिमालयात राक्षसांचा नाश करणारी) म्हणून, आणि भ्रामरी (मधमाशांच्या थव्याने अरुण राक्षसाचा पराभव करणारी) म्हणून. हे स्व-प्रकटीकरण अद्वितीय आहे—देवी स्वतःच्या भविष्यातील कृतींचा अंदाज लावते, ज्यामुळे हे स्तोत्र स्तुती आणि भविष्यवाणी दोन्ही बनते.
धार्मिक वापर
हे स्तोत्र पारंपारिकपणे नऊ रात्रीच्या नवरात्र सणादरम्यान, विशेषतः देवी माहात्म्य पठणाचा भाग म्हणून पठित केले जाते. त्याचे श्लोक दैनंदिन पूजा आणि होम (अग्निहोत्र) मध्ये देखील वापरले जातात, जिथे देवीला नारायणी, विष्णूची पत्नी म्हणून अर्पण केले जाते, ज्यामुळे शाक्त आणि वैष्णव परंपरा जोडल्या जातात.
Devi
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
