श्री दुर्गा चालीसा
हे ४० श्लोकांचे स्तोत्र आहे ज्यामध्ये देवी दुर्गेच्या विविध रूपांचे वर्णन करून तिची स्तुती केली आहे. हे स्तोत्र म्हणणाऱ्यास सुख, समृद्धी आणि मोक्ष प्राप्त होतो अशी श्रद्धा आहे.
श्लोक
चालीसा (४० चौपाई)
प्रभूच्या अपार महिमेचे, बळाचे आणि कृपेचे गुणगान करणाऱ्या मुख्य ४० चौपाया.
हे दुर्गे, तू सुख देणारी आहेस, तुला नमस्कार. हे दुर्गे, तू दुःख हरण करणारी आहेस, तुला नमस्कार.
श्लोक 1
तुझी ज्योत निराकार आहे; ती तिन्ही लोकांमध्ये प्रकाशाने पसरली आहे.
श्लोक 2
तुझे ललाट चंद्रासारखे आहे, तुझे मुख अतिशय विशाल आहे, तुझे डोळे लाल आहेत आणि भुवया भयंकर आहेत.
श्लोक 3
हे माते, तुझे रूप अत्यंत सुंदर वाटते; तुझे दर्शन घेणाऱ्या जनांना अत्यंत सुख मिळते.
श्लोक 4
तूच संसाराची शक्ती घेऊन निर्माण केलीस; पालनासाठी अन्न व धन दिलेस.
श्लोक 5
तू अन्नपूर्णा झालीस आणि जगाचे पालन केलेस; तूच आदिसुंदरी बाला आहेस.
श्लोक 6
प्रलयकाळी तू सर्वांचा नाश करणारी आहेस; तू गौरी आहेस, शिवशंकराची प्रिय पत्नी.
श्लोक 7
शिव व योगी तुझे गुण गातात; ब्रह्मा व विष्णू तुझे नित्य ध्यान करतात.
श्लोक 8
तू सरस्वतीचे रूप धारण करतेस; सुबुद्धी देऊन ऋषी-मुनींचे रक्षण केलेस.
श्लोक 9
हे अंबे, तू नृसिंहाचे रूप धारण केलेस; खांब फाडून प्रकट झालीस.
श्लोक 10
प्रह्लादाचे रक्षण करून त्याला वाचवलेस; हिरण्यकश्यपूला स्वर्गात पाठवलेस.
श्लोक 11
तू लक्ष्मीचे रूप धारण करून जगात आहेस; तू श्रीनारायणाच्या अंगात समाविष्ट आहेस.
श्लोक 12
क्षीरसागरात तू विलास करतेस; हे दयासागरा, माझ्या मनाची आशा पूर्ण कर.
श्लोक 13
हिंगलाजमध्ये तूच भवानी आहेस; तुझी महिमा अमर्याद आहे, तिचे वर्णन होऊ शकत नाही.
श्लोक 14
हे मातंगी आणि धूमावती माता, हे भुवनेश्वरी व बगला, तू सुख देणारी आहेस.
श्लोक 15
हे श्री भैरवी व तारा, तू जगाचे तारण करणारी आहेस; हे छिन्नमस्ता, तू भवदुःख निवारण करणारी आहेस.
श्लोक 16
हे भवानी, तू सिंहावर आरूढ होऊन शोभतेस; लांगूरवीर तुझ्या पुढे चालतात.
श्लोक 17
तुझ्या हातात खप्पर व खड्ग शोभतात; त्यांना पाहून काळही भयभीत होऊन पळतो.
श्लोक 18
तुझी अस्त्रे व त्रिशूल शोभतात; त्यांमुळे शत्रूंच्या हृदयात शूल उठतो.
श्लोक 19
नगरकोटमध्ये तू विराजमान आहेस; तिन्ही लोकांमध्ये तुझा डंका वाजतो.
श्लोक 20
तू शुंभ व निशुंभ या दानवांचा वध केलास; रक्तबीज व शंखचूर्ण यांचा संहार केलास.
श्लोक 21
महिषासुर हा राजा अत्यंत अभिमानी होता; त्याच्या पापाच्या भाराने पृथ्वी व्याकुल झाली होती.
श्लोक 22
तू कालिकेचे भयंकर रूप धारण केलेस; त्याचा सैन्यासह संहार केलास.
श्लोक 23
जेव्हा जेव्हा संतांवर संकट आले, तेव्हा तेव्हा हे माते, तू मदतीला धावलीस.
श्लोक 24
अमरपुरी व इंद्रलोकात तुझी महिमा सर्वांना अशोक करते.
श्लोक 25
ज्वाळांमध्ये तुझी ज्योत आहे; नर-नारी तुझी सदा पूजा करतात.
श्लोक 26
जो प्रेम व भक्तीने तुझा यशोगान करतो, त्याच्याजवळ दुःख व दारिद्र्य येत नाहीत.
श्लोक 27
जो मन लावून तुझे ध्यान करतो, त्याचा जन्म-मरणाचा बंध तुटतो.
श्लोक 28
योगी, देव व मुनी असे पुकारून सांगतात की तुझ्या शक्तीशिवाय योग साध्य होत नाही.
श्लोक 29
शंकराचार्यांनी तप केले; काम व क्रोध यांवर विजय मिळवून सर्व काही जिंकले.
श्लोक 30
ते रात्रंदिवस शंकराचे ध्यान करतात; कधीही तुझे स्मरण करत नाहीत.
श्लोक 31
त्यांना शक्तीरूपाचा मर्म समजला नाही; शक्ती गेल्यावर त्यांचे मन पश्चात्ताप झाले.
श्लोक 32
ते शरण आले आणि तुझी कीर्ती वर्णन करू लागले; जय जय जय हे जगदंबे भवानी.
श्लोक 33
आदिजगदंबा प्रसन्न झाली; तिने शक्ती दिली, उशीर केला नाही.
श्लोक 34
हे माते, मला अत्यंत कष्टांनी घेरले आहे; तुझ्याशिवाय माझे दुःख कोण हरण करील?
श्लोक 35
आशा व तृष्णा मला अतिशय त्रास देतात; मोह, मद इत्यादी सर्व नष्ट कर.
श्लोक 36
हे महारानी, शत्रूचा नाश कर; हे भवानी, मी एकचित्ताने तुझे स्मरण करतो.
श्लोक 37
हे दयाळू माते, कृपा कर; ऋद्धी-सिद्धी देऊन मला कृतार्थ कर.
श्लोक 38
जोपर्यंत मी जिवंत आहे, तोपर्यंत दयेचे फळ मिळो; मी तुझा यशोगान सदैव सांगेन.
श्लोक 39
जो कोणी श्री दुर्गा चालीसा गातो, त्याला सर्व सुख भोगता येतात आणि परमपद प्राप्त होते.
श्लोक 40
समापन दोहा
प्रभूने हृदयात सदैव वास करावा अशी प्रार्थना आणि चालीसाची सांगता.
देवीदास आपली शरणागती जाणतो; हे जगदंबे भवानी, कृपा कर.
श्लोक दोहा
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
हे स्तोत्र हिंदू धर्मातील शाक्त परंपरेतले एक लोकप्रिय भक्तिगीत आहे. पारंपरिकपणे हे देवीदास नावाच्या भक्ताने रचल्याचे मानले जाते. हे स्तोत्र विशेषतः नवरात्री, मंगळवार आणि शुक्रवारी मोठ्या श्रद्धेने वाचले जाते. देवी दुर्गेच्या कृपेसाठी हे स्तोत्र अत्यंत प्रभावी मानले जाते.
तुम्हाला माहीत आहे का?
रचना आणि श्रेय
ही दुर्गा चालीसा ४० चौपायांमध्ये रचली गेली आहे. शेवटच्या ओळीत 'देवीदास शरण निज जानी' असा उल्लेख आहे, त्यामुळे ही रचना देवीदास नावाच्या भक्ताने केल्याचे मानले जाते. या चालीसेत दुर्गेच्या विविध रूपांचे आणि लीलांचे वर्णन आहे.
दहा महाविद्यांचा समावेश
या चालीसेत मातंगी, धूमावती, भुवनेश्वरी, बगला, भैरवी, तारा आणि छिन्नमस्ता या सात महाविद्यांचा उल्लेख आहे. महाविद्या म्हणजे देवीचे दहा भयंकर व ज्ञानदायक रूप. हे वैशिष्ट्य या चालीसेला विशेष बनवते.
शंकराचार्यांची कथा
या चालीसेच्या २९ ते ३३ श्लोकांत शंकराचार्यांनी केलेल्या तपश्चर्येची कथा आहे. त्यांनी काम-क्रोध जिंकला पण शक्तीची उपासना केली नाही, म्हणून त्यांना पश्चाताप झाला. नंतर त्यांनी देवीची शरण घेतली आणि देवीने त्यांना शक्ती दिली. ही कथा शंकराचार्यांच्या 'सौंदर्य लहरी' या ग्रंथाच्या उत्पत्तीशी जोडली जाते.
देवीचे स्वरूप व आयुधे
चालीसेत दुर्गेचे वर्णन आहे: ललाटावर चंद्र, विशाल मुख, लाल डोळे, भिवयी भिवालेली, हातात खप्पर, खड्ग, त्रिशूळ इत्यादी. तिचे वाहन सिंह आहे आणि पुढे लांगूर (वानर) चालतात. हे चित्रण भक्तांच्या मनात देवीचा प्रतापी चेहरा उभा करते.
राक्षसवधाची कथा
या चालीसेत दुर्गेने शुंभ-निशुंभ, रक्तबीज, महिषासुर या राक्षसांचा वध केल्याचा उल्लेख आहे. तसेच नरसिंह रूप धारण करून हिरण्यकशिपूचा वध केल्याचे सांगितले आहे. या कथा पुराणांमधील प्रसिद्ध घटना आहेत.
Devi
हिंदू धर्म से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
