श्री दुर्गा चालीसा
यो 'श्री दुर्गा चालीसा' नामक ४० श्लोकको भक्ति स्तोत्र हो, जसमा देवी दुर्गाको महिमा, उनका विभिन्न रूपहरू, र उनले भक्तहरूको रक्षा गर्ने कथाहरूको वर्णन गरिएको छ। यसलाई पाठ गर्नाले मानिसहरूले दुःख, गरिबी, र शत्रुहरूबाट मुक्ति पाउने विश्वास गरिन्छ।
श्लोक
चालीसा (४० चौपाई)
भगवानको अपार महिमा र कृपाको गुणगान गर्ने प्रमुख ४० चौपाईहरू।
हे दुर्गा माता, तपाईंलाई बारम्बार नमस्कार छ, जो सुख दिने र दुःख हरण गर्ने हुनुहुन्छ।
श्लोक 1
तपाईंको ज्योति निराकार छ, तीनै लोकमा उज्यालो फैलिएको छ।
श्लोक 2
तपाईंको ललाट चन्द्रजस्तो छ, मुख अत्यन्त विशाल छ, आँखा राता छन् र भौंहरू विकराल छन्।
श्लोक 3
हे माता, तपाईंको रूप अत्यन्त सुहाउँदो छ, दर्शन गर्ने जनले अत्यन्त सुख पाउँछन्।
श्लोक 4
तपाईंले संसारको शक्ति लिएर सृष्टि गर्नुभयो, पालनको लागि अन्न र धन दिनुभयो।
श्लोक 5
तपाईं अन्नपूर्णा भएर जगत्को पालन गर्नुहुन्छ, तपाईं नै आदि सुन्दरी बाला हुनुहुन्छ।
श्लोक 6
प्रलयकालमा सबैको नाश गर्ने हारी (शक्ति) तपाईं नै हुनुहुन्छ, तपाईं गौरी हुनुहुन्छ, शिवशंकरकी प्यारी।
श्लोक 7
शिव र योगीहरू तपाईंका गुण गाउँछन्, ब्रह्मा र विष्णु तपाईंलाई नित्य ध्यान गर्छन्।
श्लोक 8
तपाईंले सरस्वतीको रूप धारण गर्नुभयो, सुबुद्धि दिएर ऋषि-मुनिहरूलाई उद्धार गर्नुभयो।
श्लोक 9
हे अम्बा, तपाईंले नरसिंहको रूप धारण गर्नुभयो, खम्बा फाडेर प्रकट हुनुभयो।
श्लोक 10
तपाईंले रक्षा गरेर प्रह्लादलाई बचाउनुभयो र हिरण्यकश्यपलाई स्वर्ग पठाउनुभयो (मार्नुभयो)।
श्लोक 11
तपाईंले संसारमा लक्ष्मीको रूप धारण गर्नुभयो, श्री नारायणको अङ्गमा समाहित हुनुभयो।
श्लोक 12
तपाईं क्षीरसागरमा विलास गर्नुहुन्छ, हे दयासिन्धु, मेरो मनको आशा पूरा गर्नुहोस्।
श्लोक 13
हिंगलाजमा तपाईं नै भवानी हुनुहुन्छ, तपाईंको महिमा अपार छ, वर्णन गर्न सकिँदैन।
श्लोक 14
तपाईं मातंगी र धूमावती माता हुनुहुन्छ, भुवनेश्वरी र बगलामुखी सुख दिने हुनुहुन्छ।
श्लोक 15
तपाईं श्री भैरवी, तारा, जगत्को तारिणी हुनुहुन्छ, छिन्नमस्ता हुनुहुन्छ, भवको दुःख निवारण गर्ने।
श्लोक 16
हे भवानी, तपाईं सिंहवाहनमा सुशोभित हुनुहुन्छ, लाङ्गुर वीर (हनुमान) अगाडि-अगाडि चल्छन्।
श्लोक 17
तपाईंको हातमा खप्पर र खड्ग शोभायमान छ, जसलाई देखेर काल पनि डरले भाग्छ।
श्लोक 18
तपाईंसँग अस्त्र र त्रिशूल सुशोभित छ, जसले गर्दा शत्रुको हृदयमा शूल उठ्छ।
श्लोक 19
तपाईं नगरकोटमा विराजमान हुनुहुन्छ, तीनै लोकमा तपाईंको डंका बज्छ।
श्लोक 20
तपाईंले शुम्भ र निशुम्भ दानवहरूलाई मार्नुभयो, रक्तबीज र शंखचूडलाई संहार गर्नुभयो।
श्लोक 21
महिषासुर राजा अत्यन्त अभिमानी थियो, जसको पापको भारले पृथ्वी अकुलाएकी थिई।
श्लोक 22
तपाईंले भयानक कालिकाको रूप धारण गर्नुभयो र सेनासहित त्यसलाई संहार गर्नुभयो।
श्लोक 23
जब-जब सन्तहरूमाथि गहिरो संकट आयो, तब-तब हे माता, तपाईं सहाय भइदिनुभयो।
श्लोक 24
अमरपुरी र इन्द्रलोकमा तपाईंको महिमाले सबै शोकरहित रहन्छन्।
श्लोक 25
ज्वालामा तपाईंको ज्योति छ, तपाईंलाई सधैं नर-नारीले पूजा गर्छन्।
श्लोक 26
जसले प्रेम र भक्तिले तपाईंको यश गाउँछन्, तिनको नजिक दुःख र दरिद्रता आउँदैन।
श्लोक 27
जसले मन लगाएर तपाईंलाई ध्यान गर्छ, त्यसको जन्म-मरण छुट्छ।
श्लोक 28
योगी, देवता र मुनिहरू पुकारेर भन्छन्, तपाईंको शक्ति बिना योग हुँदैन।
श्लोक 29
शंकर (शिव) आचार्यले तप गरे, काम र क्रोधलाई जितेर सबै लीन गरे।
श्लोक 30
उनले रातदिन शंकरको ध्यान गरे, कुनै पनि समय तपाईंलाई स्मरण गरेनन्।
श्लोक 31
उनले शक्ति रूपको रहस्य पाएनन्, शक्ति गएपछि मनमा पछुतो भयो।
श्लोक 32
म शरणागत भएँ र तपाईंको कीर्ति बखान गरें, जय जय जय जगदम्ब भवानी।
श्लोक 33
आदि जगदम्बा प्रसन्न भइन्, शक्ति दिइन्, ढिलाइ गरिनन्।
श्लोक 34
हे माता, मलाई अत्यन्त कष्टले घेरेको छ, तपाईं बिना मेरो दुःख कसले हटाउने?
श्लोक 35
आशा र तृष्णाले निकै सताउँछन्, मोह, मद आदि सबै नष्ट गरिदिनुहोस्।
श्लोक 36
हे महारानी, शत्रुको नाश गर्नुहोस्, हे भवानी, म एकचित्त भएर तपाईंलाई स्मरण गर्छु।
श्लोक 37
हे दयालु माता, कृपा गर्नुहोस्, ऋद्धि-सिद्धि दिएर कृतार्थ गर्नुहोस्।
श्लोक 38
जबसम्म जिउँछु, दयाको फल पाऊँ, तपाईंको यश म सधैं सुनाउँछु।
श्लोक 39
जसले श्री दुर्गा चालीसा गाउँछ, उसले सबै सुख भोग गर्छ र परम पद पाउँछ।
श्लोक 40
समापन दोहा
भगवान हृदयमा सधैं निवास गरून् भन्ने प्रार्थना र चालीसाको समापन दोहा।
देवीदासले आफूलाई तपाईंको शरण जानेको छ, हे जगदम्ब भवानी, कृपा गर्नुहोस्।
श्लोक दोहा
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Daily or auspicious lunar days (Ekadashi, Purnima, Pradosham)
Brahma Muhurta (4:00 AM – 6:00 AM) or Evening Dusk (Sandhya)
Ghee lamp (Deepa), Incense (Dhoopa), Fresh flowers & Water offering
- Peace of mind, spiritual upliftment, and harmonious energy in the home
पृष्ठभूमि
यो 'श्री दुर्गा चालीसा' देवी दुर्गाको स्तुतिमा रचिएको ४० श्लोकको भक्तिपूर्ण स्तोत्र हो। यसलाई प्रायः हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले दुर्गा पूजा, नवरात्रि, वा दैनिक पूजाको क्रममा गाउने वा पाठ गर्ने गर्छन्। यसको रचना परम्परागत रूपमा स्वामी शंकराचार्य वा अन्य कुनै भक्त कविलाई श्रेय दिइन्छ, तर यसको सटीक उत्पत्ति र लेखकको बारेमा विद्वानहरूमा मतभेद छ। यो चालीसा देवीको विभिन्न रूप, शक्ति, र लीलाहरूको वर्णन गर्दै भक्तहरूले सुख, शान्ति, र कष्टहरूबाट मुक्तिको लागि प्रार्थना गर्ने माध्यम हो।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
लेखक
यस चालिसाको अन्तिम पदमा 'देवीदास' नाम आउँछ, जो रचनाकार हुन्। यो परम्परा अनुसार भक्तले आफ्नो नाम राख्ने चलन हो।
संरचना
दुर्गा चालिसामा ४० वटा दोहा (दुई पंक्तिको पद) छन्। प्रत्येक पदमा २४ अक्षर हुन्छन् र अन्त्यमा समान तुक हुन्छ। यसलाई 'चालिसा' भनिन्छ किनभने यसमा ४० पद हुन्छन्।
शंकरको कथा
पद २९–३३ मा भगवान शंकरले तपस्या गर्दा दुर्गाको ध्यान नगरेको र शक्ति गुमाएको प्रसङ्ग छ। पछि उनले शरणागत भई स्तुति गरेपछि माता प्रसन्न भइन्। यो कथा शक्ति बिना योग सम्भव नभएको सन्देश दिन्छ।
विविध रूपहरू
यस स्तुतिमा दुर्गालाई अन्नपूर्णा, काली, सरस्वती, लक्ष्मी, हिंगलाज, मातंगी, धूमावती, भुवनेश्वरी, बगला, भैरवी, तारा, छिन्नमस्ता आदि अनेक रूपमा वर्णन गरिएको छ। यसले देवीको सर्वव्यापक शक्ति देखाउँछ।
राक्षस वध
पद २०–२३ मा शुम्भ-निशुम्भ, रक्तबीज, महिषासुर र हिरण्यकश्यप (नरसिंह रूपमा) जस्ता राक्षसहरूको वधको उल्लेख छ। यी सबै देवीका विभिन्न अवतारहरूद्वारा मारिएका प्रसिद्ध दानव हुन्।
Devi
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
